યદિ મામભિયુઞ્જીરન્ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતામહં દદ્યાં સર્વલોકભયાદપિ
જો દેવતાઓ, ગંધર્વો કે દાનવો પણ મારા પર ચઢાઈ કરે, તો પણ હું સીતાને ક્યારેય પાછી આપીશ નહીં—even બધા લોકોથી ડર લાગતો હોય તો પણ.
ત્વં તુ સૌમ્ય પરિત્રસ્તો હરિભિઃ પીડિતો ભૃશમ્। પ્રતિપ્રદાનમદ્યૈવ સીતાયાઃ સાધુ મન્યસે
પણ, હે સૌમ્ય, તું વાનરોની પીડાથી ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો છે, એટલે તને લાગે છે કે આજે જ સીતાને પાછી આપવી જોઈએ.
કો હિ નામ સપત્નો માં સમરે જેતુમર્હતિ। ઇત્યુક્ત્વા પરુષં વાક્યં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
યુદ્ધમાં મને હરાવવાનો અને મારી સામે ઊભો રહેવાનો કોણ છે? આવું કડક બોલી, રાક્ષસાધિપતિ રાવણે—
આરુરોહ તતઃ શ્રીમાન્ પ્રાસાદં હિમપાણ્ડુરમ્। બહુતાલસમુત્સેધં રાવણોઽથ દિદૃક્ષયા
પછી તેજસ્વી રાવણ, જોવા માટે, બરફ જેવું સફેદ અને અનેક પામના વૃક્ષોથી ઊંચું મહેલ ચડી ગયો.
તાભ્યાં ચરાભ્યાં સહિતો રાવણઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। પશ્યમાનઃ સમુદ્રં તં પર્વતાંશ્ચ વનાનિ ચ
એ બે ચર સાથે, રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને, સમુદ્ર, પર્વતો અને વનો તરફ જોઈ રહ્યો હતો.
દદર્શ પૃથિવીદેશં સુસમ્પૂર્ણં પ્લવંગમૈઃ। તદપારમસહ્યં ચ વાનરાણાં મહાબલમ્
તેને ધરતી વાનરોથી ભરેલી દેખાઈ, અને વાનરોએ ધરાવતી એ અપરિમિત અને અપરાજેય શક્તિ પણ જોઈ.
આલોક્ય રાવણો રાજા પરિપપ્રચ્છ સારણમ્। એષાં કે વાનરા મુખ્યાઃ કે શૂરાઃ કે મહાબલાઃ
આ બધું જોઈને, રાવણ રાજાએ સારણને પૂછ્યું: 'આ વાનરોમાં મુખ્ય કોણ છે? વીર કોણ છે? અને સૌથી શક્તિશાળી કોણ છે?'
કે પૂર્વમભિવર્તન્તે મહોત્સાહાઃ સમન્તતઃ। કેષાં શૃણોતિ સુગ્રીવઃ કે વા યૂથપયૂથપાઃ
કોણ છે જે સૌપ્રથમ અને સર્વત્ર ઉત્સાહથી આગળ વધે છે? સુગ્રીવ કોની અવાજ સાંભળે છે? અને કોણ છે સેના-મુખ્યોના પણ મુખ્ય?
સારણાચક્ષ્વ મે સર્વં કિંપ્રભાવાઃ પ્લવંગમાઃ। સારણો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વચનં પરિપૃચ્છતઃ
સારણ, મને વાનરોની શક્તિ વિશે બધું કહો. રાક્ષસોના રાજાએ પૂછતાં સારણે આ રીતે ઉત્તર આપ્યો.
આબભાષેઽથ મુખ્યજ્ઞો મુખ્યાંસ્તત્ર વનૌકસઃ। એષ યોઽભિમુખો લઙ્કાં નર્દંસ્તિષ્ઠતિ વાનરઃ
પછી મુખ્ય વાનરોને ઓળખનારો એ જણ મુખ્ય વનવાસીઓ વિશે બોલ્યો: 'લંકા સામે ઊભેલો અને ગર્જના કરતો જે વાનર છે, એ મુખ્ય છે.'
યૂથપાનાં સહસ્રાણાં શતેન પરિવારિતઃ। યસ્ય ઘોષેણ મહતા સપ્રાકારા સતોરણા
જેની આસપાસ લાખો યુથપતિઓ છે, અને જેના મહાન ગર્જનાથી કિલ્લા અને દરવાજાવાળી આખી નગરી ધ્રુજી ઉઠે છે—
લઙ્કા પ્રતિહતા સર્વા સશૈલવનકાનના। સર્વશાખામૃગેન્દ્રસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
પર્વતો, વનો અને બગીચાવાળી આખી લંકા, સર્વ વાનરરાજ સુગ્રીવના મહાન અવાજથી ધ્રુજી ઉઠે છે.
બલાગ્રે તિષ્ઠતે વીરો નીલો નામૈષ યૂથપઃ। બાહૂ પ્રગૃહ્ય યઃ પદ્ભ્યાં મહીં ગચ્છતિ વીર્યવાન્
સેનાની આગળ વીર નિલ નામનો યુથપતિ ઊભો છે, જે બાહુ પકડીને પોતાની તાકાતથી ધરતી પર દોડે છે.
લઙ્કામભિમુખઃ કોપાદભીક્ષ્ણં ચ વિજૃમ્ભતે। ગિરિશૃઙ્ગપ્રતીકાશઃ પદ્મકિંજલ્કસંનિભઃ
લંકા સામે ગુસ્સામાં વારંવાર પોતાને વિસ્તારે છે; તે પર્વતશિખર જેવો અને કમળના દાંડી જેવો દેખાય છે.
સ્ફોટયત્યતિસંરબ્ધો લાઙ્ગૂલં ચ પુનઃ પુનઃ। યસ્ય લાઙ્ગૂલશબ્દેન સ્વનન્તિ પ્રદિશો દશ
આ વાનર પોતાનું પૂંછડું ખૂબ જ ગુસ્સાથી વારંવાર ફટકારે છે; તેના પૂંછડાના અવાજથી દસેય દિશાઓ ગૂંજી ઊઠે છે.
એષ વાનરરાજેન સુગ્રીવેણાભિષેચિતઃ। યુવરાજોઽઙ્ગદો નામ ત્વામાહ્વયતિ સંયુગે
આ અંગદ છે, જેને વાનરરાજ સુગ્રીવે યુવરાજ બનાવ્યો છે; તે તને યુદ્ધ માટે બોલાવે છે.
વાલિનઃ સદૃશઃ પુત્રઃ સુગ્રીવસ્ય સદા પ્રિયઃ। રાઘવાર્થે પરાક્રાન્તઃ શક્રાર્થે વરુણો યથા
આ વાલીનો પુત્ર છે, સુગ્રીવને હંમેશા પ્રિય છે; રાઘવના હિત માટે તે દૃઢ નિશ્ચય ધરાવે છે, જેમ ઈન્દ્રના હિત માટે વરુણ દૃઢ રહે છે.
એતસ્ય સા મતિઃ સર્વા યદ્ દૃષ્ટા જનકાત્મજા। હનૂમતા વેગવતા રાઘવસ્ય હિતૈષિણા
હનુમાન જે ઝડપથી ચાલે છે અને રાઘવના હિત માટે સમર્પિત છે, તેણે જનકનંદિનીને જે રીતે જોયા, એ જ વિચાર તેના મનમાં સતત રહે છે.
બહૂનિ વાનરેન્દ્રાણામેષ યૂથાનિ વીર્યવાન્। પરિગૃહ્યાભિયાતિ ત્વાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
આ પરાક્રમી વાનર અનેક વાનરરાજાઓની સેના લઈને, પોતાની જ ટુકડી સાથે તને ચકનાચૂર કરવા આગળ વધે છે.
અનુવાલિસુતસ્યાપિ બલેન મહતા વૃતઃ। વીરસ્તિષ્ઠતિ સંગ્રામે સેતુહેતુરયં નલઃ
અંગદના પુત્રની મહાન તાકાતથી ઘેરાયેલો, નલ નામનો વીર યુદ્ધમાં ઉભો છે; એ જ છે જે પુલ બનાવનાર છે.
યે તુ વિષ્ટભ્ય ગાત્રાણિ ક્ષ્વેડયન્તિ નદન્તિ ચ। ઉત્થાય ચ વિજૃમ્ભન્તે ક્રોધેન હરિપુઙ્ગવાઃ
જે વાનર પોતાનું શરીર મજબૂત કરીને, ઘૂંકારો આપે છે અને ગર્જના કરે છે, ગુસ્સામાં ઊભા થઈને ફૂલી જાય છે—એ બધા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
એતે દુષ્પ્રસહા ઘોરાશ્ચણ્ડાશ્ચણ્ડપરાક્રમાઃ। અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ દશકોટિશતાનિ ચ। ય એનમનુગચ્છન્તિ વીરાશ્ચન્દનવાસિનઃ
આ ભયાનક, દુર્જય અને પ્રચંડ પરાક્રમી વીર—આઠ લાખ અને દસ કરોડ વાનરો—તેના પાછળ ચાલે છે, અને બધા ચંદનથી સુશોભિત છે.
એષૈવાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્। શ્વેતો રજતસંકાશશ્ચપલો ભીમવિક્રમઃ
આ સફેદ, ચાંદી જેવો તેજસ્વી, ચંચળ અને ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતો વાનર પોતાના જ સેનાપતિ સાથે લંકાને ચકનાચૂર કરવાનો ઇરાદો રાખે છે.
બુદ્ધિમાન્ વાનરઃ શૂરસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ। તૂર્ણં સુગ્રીવમાગમ્ય પુનર્ગચ્છતિ વાનરઃ
આ બુદ્ધિશાળી અને વીર વાનર, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, ઝડપથી સુગ્રીવ પાસે જાય છે અને પછી પાછો આવે છે.
નામ્ના સંરોચનો નામ નાનાનગયુતો ગિરિઃ। તત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્ત્યેષ કુમુદો નામ યૂથપઃ
સમ્રોચન નામનું એક પર્વત છે, જે અનેક વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે; ત્યાં કુમુદ નામનો યુથપતિ રાજ કરે છે.
યોઽસૌ શતસહસ્રાણિ સહર્ષં પરિકર્ષતિ। યસ્ય વાલા બહુવ્યામા દીર્ઘલાઙ્ગૂલમાશ્રિતાઃ
જે આનંદપૂર્વક લાખો સાથીઓને સાથે લઈ જાય છે, અને જેના પૂંછડામાં અનેક હાથ જેટલી લાંબી અને ઘાટી વાળ છે—એ વાનર છે.
તામ્રાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્વેતાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરદર્શનાઃ। અદીનો વાનરશ્ચણ્ડઃ સંગ્રામમભિકાઙ્ક્ષતિ। એષોઽપ્યાશંસતે લઙ્કાં સ્વેનાનીકેન મર્દિતુમ્
તેના પૂંછડામાં તાંબાં, પીળા, સફેદ અને ફિક્કા વાળ છૂટા-છૂટા દેખાય છે; આ અદમ્ય અને ભયાનક વાનર યુદ્ધની ઇચ્છા રાખે છે અને એ પણ પોતાની સેના સાથે લંકાને ચકનાચૂર કરવાનો આશય ધરાવે છે.
યસ્ત્વેષ સિંહસંકાશઃ કપિલો દીર્ઘકેસરઃ। નિભૃતઃ પ્રેક્ષતે લઙ્કાં દિધક્ષન્નિવ ચક્ષુષા
આ વાનર સિંહ જેવો દેખાય છે, કાંસાં રંગનો અને લાંબા વાળવાળો છે; તે શાંતિથી બેઠો લંકાને જોઈ રહ્યો છે, જાણે આંખોથી જ તેને સળગાવા માંગતો હોય.
વિન્ધ્યં કૃષ્ણગિરિં સહ્યં પર્વતં ચ સુદર્શનમ્। રાજન્ સતતમધ્યાસ્તે સ રમ્ભો નામ યૂથપઃ। શતં શતસહસ્રાણાં ત્રિંશચ્ચ હરિપુઙ્ગવાઃ
વિંધ્ય, કાળાપર્વત, સહ્યાદ્રિ અને સુંદર પર્વત પર જે હંમેશા વસે છે, એ રંભા નામનો યુથપતિ છે; તેની પાસે એક લાખ ત્રીસ હજાર શ્રેષ્ઠ વાનરો છે.
યં યાન્તં વાનરા ઘોરાશ્ચણ્ડાશ્ચણ્ડપરાક્રમાઃ। પરિવાર્યાનુગચ્છન્તિ લઙ્કાં મર્દિતુમોજસા
જ્યારે એ આગળ વધે છે, ત્યારે ભયાનક અને પ્રચંડ વાનરો તેને ઘેરીને, પોતાની તાકાતથી લંકાને ચકનાચૂર કરવા પાછળ ચાલે છે.