તૌ દૃષ્ટ્વા વ્યથિતૌ રામં નિરાશૌ જીવિતે તથા। કૃતાઞ્જલિપુટૌ ભીતૌ વચનં ચેદમૂચતુઃ
રામને જોઈને બંને ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા, જીવ બચવાનો આશા ગુમાવી દીધી; ડરથી હાથ જોડીને એમણે કહ્યું—
આવામિહાગતૌ સૌમ્ય રાવણપ્રહિતાવુભૌ। પરિજ્ઞાતું બલં સર્વં તદિદં રઘુનન્દન
હે સૌમ્ય, અમે બંને રાવણ દ્વારા મોકલાયેલા અહીં આવ્યા છીએ, રઘુ કુળના આનંદ, આખું સૈન્ય જાણવા માટે.
તયોસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા રામો દશરથાત્મજઃ। અબ્રવીત્ પ્રહસન્ વાક્યં સર્વભૂતહિતે રતઃ
તેમના વચન સાંભળી દશરથપુત્ર રામ, જે સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં રત છે, હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા—
યદિ દૃષ્ટં બલં સર્વં વયં વા સુસમાહિતાઃ। યથોક્તં વા કૃતં કાર્યં છન્દતઃ પ્રતિગમ્યતામ્
જો તમે આખું સૈન્ય અને અમને જોઈ લીધા હોય, કે જેમ કહેવામાં આવ્યું તેમ તમારું કામ પૂરું થયું હોય, તો તમારી ઈચ્છાથી પાછા જઈ શકો છો.
અથ કિંચિદદૃષ્ટં વા ભૂયસ્તદ્ દ્રષ્ટુમર્હથઃ। વિભીષણો વા કાત્સ્ર્ન્યેન પુનઃ સંદર્શયિષ્યતિ
અથવા જો કંઈક બાકી હોય તો એ પણ જોઈ લો; અથવા વિભીષણ ફરીથી તમને બધું સંપૂર્ણ રીતે બતાવી દેશે.
ન ચેદં ગ્રહણં પ્રાપ્ય ભેતવ્યં જીવિતં પ્રતિ। ન્યસ્તશસ્ત્રૌ ગૃહીતૌ ચ ન દૂતૌ વધમર્હથઃ
હવે પકડાયા પછી જીવન માટે ડરવાની જરૂર નથી; શસ્ત્ર મૂકી દૂત તરીકે પકડાયા છો, એટલે તમારો વધ યોગ્ય નથી.
પ્રચ્છન્નૌ ચ વિમુઞ્ચેમૌ ચારૌ રાત્રિંચરાવુભૌ। શત્રુપક્ષસ્ય સતતં વિભીષણ વિકર્ષિણૌ
હે વિભીષણ, disguiseમાં પકડાયેલા અને શત્રુ પક્ષને હંમેશા નુકસાન પહોંચાડતા રાત્રિમાં ફરતા આ બંને રાક્ષસ ગુપ્તચરોને મુક્ત કરી દો.
પ્રવિશ્ય મહતીં લઙ્કાં ભવદ્ભ્યાં ધનદાનુજઃ। વક્તવ્યો રક્ષસાં રાજા યથોક્તં વચનં મમ
લંકા શહેરમાં જઈને, ધનદના ભાઈ એવા રાક્ષસોના રાજાને મારા કહેેલા વચન જણાવજો.
યદ્ બલં ત્વં સમાશ્રિત્ય સીતાં મે હૃતવાનસિ। તદ્ દર્શય યથાકામં સસૈન્યશ્ચ સબાન્ધવઃ
તમે જે બળના આધારથી મારી સીતાને અપહરણ કરી, એ બળ હવે તમારી ઈચ્છા મુજબ, સૈન્ય અને બંધુજનો સાથે બતાવો.
શ્વઃ કાલ્યે નગરીં લઙ્કાં સપ્રાકારાં સતોરણામ્। રક્ષસાં ચ બલં પશ્ય શરૈર્વિધ્વંસિતં મયા
આવતી કાલે સવારે લંકા શહેર, તેની કિલ્લેબંદી અને દરવાજા, તથા રાક્ષસોના સૈન્યને મારા તીરો દ્વારા વિધ્વસ્ત થયેલું જોઈ લેજો.
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટૌ રાક્ષસૌ શુકસારણૌ। જયેતિ પ્રતિનન્દ્યૈનં રાઘવં ધર્મવત્સલમ્
આ રીતે આજ્ઞા મળ્યા પછી, શુક અને સારણ એ બંને રાક્ષસોએ ધર્મપ્રેમી રાઘવને 'જય હો' કહી વંદન કર્યું.
આગમ્ય નગરીં લઙ્કામબ્રૂતાં રાક્ષસાધિપમ્। વિભીષણગૃહીતૌ તુ વધાર્થં રાક્ષસેશ્વર
લંકા શહેરમાં પહોંચી, એમણે રાક્ષસોના રાજાને કહ્યું: 'હે રાક્ષસરાજ, અમને વિભીષણે પકડીને મારવા માટે લઈ ગયા હતા.'
દૃષ્ટ્વા ધર્માત્મના મુક્તૌ રામેણામિતતેજસા। એકસ્થાનગતા યત્ર ચત્વારઃ પુરુષર્ષભાઃ
પણ ધર્મનિષ્ઠ અને અપરિમિત તેજવાળા રામે અમને મુક્ત કર્યા, જ્યાં ચાર મહાન પુરુષો એકસાથે ઊભા હતા—
લોકપાલસમાઃ શૂરાઃ કૃતાસ્ત્રા દૃઢવિક્રમાઃ। રામો દાશરથિઃ શ્રીમાલ્ઁલક્ષ્મણશ્ચ વિભીષણઃ
લોકપાળ સમાન પરાક્રમી, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ અને દૃઢવીર એવા દશરથપુત્ર રામ, શ્રીમંત લક્ષ્મણ અને વિભીષણ.
સુગ્રીવશ્ચ મહાતેજા મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ। એતે શક્તાઃ પુરીં લઙ્કાં સપ્રાકારાં સતોરણામ્
અને મહાતેજસ્વી, મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી સુગ્રીવ—આ બધા લંકા શહેરને તેની કિલ્લેબંદી અને દરવાજા સાથે ઉખાડી નાખવા અને પાર કરવા સક્ષમ છે.
ઉત્પાટ્ય સંક્રામયિતું સર્વે તિષ્ઠન્તુ વાનરાઃ। યાદૃશં તદ્ધિ રામસ્ય રૂપં પ્રહરણાનિ ચ
બધા વાનરો તયાર રહે કે શહેરને ઉખાડી નાખે અને ઘૂસી જાય; રામનું સ્વરૂપ અને તેમના શસ્ત્રો એવા જ છે.
વધિષ્યતિ પુરીં લઙ્કામેકસ્તિષ્ઠન્તુ તે ત્રયઃ। રામલક્ષ્મણગુપ્તા સા સુગ્રીવેણ ચ વાહિની। બભૂવ દુર્ધર્ષતરા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ
લંકા નગરીને એકલાએ જ નાશ કરશે; બાકીના ત્રણ જણા પછાડે ઉભા રહે. રામ અને લક્ષ્મણની રક્ષા હેઠળ તથા સુગ્રીવ સાથે તેમની સેના એવી અપરાજેય બની ગઈ કે દેવો અને દૈત્યો પણ તેને હરાવી શક્યા નહીં.
પ્રહૃષ્ટયોધા ધ્વજિની મહાત્મનાં વનૌકસાં સમ્પ્રતિ યોદ્ધુમિચ્છતામ્। અલં વિરોધેન શમો વિધીયતાં પ્રદીયતાં દાશરથાય મૈથિલી
મહાન આત્માવાળા વનવાસીઓની ધ્વજાવાળી સેના, deren યુદ્ધ માટે ઉત્સાહી અને આનંદિત યોદ્ધાઓ છે— હવે શત્રુતા રાખવામાં કોઈ અર્થ નથી; શાંતિ કરો અને દશરથપુત્રને વૈદેહી પાછી આપો.
thumb|ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છવ્વીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તદ્વચઃ સત્યમક્લીબં સારણેનાભિભાષિતમ્। નિશમ્ય રાવણો રાજા પ્રત્યભાષત સારણમ્
સારણ દ્વારા ઉચ્ચારેલા સાચા અને પુરુષાર્થભર્યા શબ્દો સાંભળી, રાવણ રાજાએ સારણને જવાબ આપ્યો.
યદિ મામભિયુઞ્જીરન્ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતામહં દદ્યાં સર્વલોકભયાદપિ
જો દેવતાઓ, ગંધર્વો કે દાનવો પણ મારા પર ચઢાઈ કરે, તો પણ હું સીતાને ક્યારેય પાછી આપીશ નહીં—even બધા લોકોથી ડર લાગતો હોય તો પણ.
ત્વં તુ સૌમ્ય પરિત્રસ્તો હરિભિઃ પીડિતો ભૃશમ્। પ્રતિપ્રદાનમદ્યૈવ સીતાયાઃ સાધુ મન્યસે
પણ, હે સૌમ્ય, તું વાનરોની પીડાથી ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો છે, એટલે તને લાગે છે કે આજે જ સીતાને પાછી આપવી જોઈએ.
કો હિ નામ સપત્નો માં સમરે જેતુમર્હતિ। ઇત્યુક્ત્વા પરુષં વાક્યં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
યુદ્ધમાં મને હરાવવાનો અને મારી સામે ઊભો રહેવાનો કોણ છે? આવું કડક બોલી, રાક્ષસાધિપતિ રાવણે—
આરુરોહ તતઃ શ્રીમાન્ પ્રાસાદં હિમપાણ્ડુરમ્। બહુતાલસમુત્સેધં રાવણોઽથ દિદૃક્ષયા
પછી તેજસ્વી રાવણ, જોવા માટે, બરફ જેવું સફેદ અને અનેક પામના વૃક્ષોથી ઊંચું મહેલ ચડી ગયો.
તાભ્યાં ચરાભ્યાં સહિતો રાવણઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ। પશ્યમાનઃ સમુદ્રં તં પર્વતાંશ્ચ વનાનિ ચ
એ બે ચર સાથે, રાવણ ક્રોધથી ભરાઈને, સમુદ્ર, પર્વતો અને વનો તરફ જોઈ રહ્યો હતો.
દદર્શ પૃથિવીદેશં સુસમ્પૂર્ણં પ્લવંગમૈઃ। તદપારમસહ્યં ચ વાનરાણાં મહાબલમ્
તેને ધરતી વાનરોથી ભરેલી દેખાઈ, અને વાનરોએ ધરાવતી એ અપરિમિત અને અપરાજેય શક્તિ પણ જોઈ.
આલોક્ય રાવણો રાજા પરિપપ્રચ્છ સારણમ્। એષાં કે વાનરા મુખ્યાઃ કે શૂરાઃ કે મહાબલાઃ
આ બધું જોઈને, રાવણ રાજાએ સારણને પૂછ્યું: 'આ વાનરોમાં મુખ્ય કોણ છે? વીર કોણ છે? અને સૌથી શક્તિશાળી કોણ છે?'
કે પૂર્વમભિવર્તન્તે મહોત્સાહાઃ સમન્તતઃ। કેષાં શૃણોતિ સુગ્રીવઃ કે વા યૂથપયૂથપાઃ
કોણ છે જે સૌપ્રથમ અને સર્વત્ર ઉત્સાહથી આગળ વધે છે? સુગ્રીવ કોની અવાજ સાંભળે છે? અને કોણ છે સેના-મુખ્યોના પણ મુખ્ય?
સારણાચક્ષ્વ મે સર્વં કિંપ્રભાવાઃ પ્લવંગમાઃ। સારણો રાક્ષસેન્દ્રસ્ય વચનં પરિપૃચ્છતઃ
સારણ, મને વાનરોની શક્તિ વિશે બધું કહો. રાક્ષસોના રાજાએ પૂછતાં સારણે આ રીતે ઉત્તર આપ્યો.
આબભાષેઽથ મુખ્યજ્ઞો મુખ્યાંસ્તત્ર વનૌકસઃ। એષ યોઽભિમુખો લઙ્કાં નર્દંસ્તિષ્ઠતિ વાનરઃ
પછી મુખ્ય વાનરોને ઓળખનારો એ જણ મુખ્ય વનવાસીઓ વિશે બોલ્યો: 'લંકા સામે ઊભેલો અને ગર્જના કરતો જે વાનર છે, એ મુખ્ય છે.'