મન્ત્રિણો યે ચ રામસ્ય સુગ્રીવસ્ય ચ સમ્મતાઃ। યે પૂર્વમભિવર્તન્તે યે ચ શૂરાઃ પ્લવંગમાઃ
રામ અને સુગ્રીવને કયા મંત્રીઓ પ્રિય છે, કયા વાનરો આગળ-આગળ છે અને કયા વાનરો સૌથી શૂરવીર છે—એ પણ શોધી લાવજો.
સ ચ સેતુર્યથા બદ્ધઃ સાગરે સલિલાર્ણવે। નિવેશં ચ યથા તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્
સાગર જેવી વિશાળ જળરાશિ પર પુલ કેવી રીતે બાંધાયો અને એ મહાન વાનરોની સેના ક્યાં કેમ છાવણી કરી છે—એ પણ જાણી લાવજો.
રામસ્ય વ્યવસાયં ચ વીર્યં પ્રહરણાનિ ચ। લક્ષ્મણસ્ય ચ વીરસ્ય તત્ત્વતો જ્ઞાતુમર્હથઃ
રામનો સંકલ્પ, બળ, શસ્ત્રો અને લક્ષ્મણ જેવો વીર તેની હકીકત પણ તમે સારી રીતે જાણી લાવજો.
કશ્ચ સેનાપતિસ્તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્। તચ્ચ જ્ઞાત્વા યથાતત્ત્વં શીઘ્રમાગન્તુમર્હથઃ
એ મહાન વાનરોમાં સેના નાયક કોણ છે—આ બધું સાચું-સાચું જાણી ને તરત પાછા આવી જજો.
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટૌ રાક્ષસૌ શુકસારણૌ। હરિરૂપધરૌ વીરૌ પ્રવિષ્ટૌ વાનરં બલમ્
આ રીતે આજ્ઞા મળ્યા પછી, શુક અને સારણ એ બંને રાક્ષસો વાનર રૂપ ધારણ કરીને વાનર સેના માં પ્રવેશ્યા.
તતસ્તદ્ વાનરં સૈન્યમચિન્ત્યં લોમહર્ષણમ્। સંખ્યાતું નાધ્યગચ્છેતાં તદા તૌ શુકસારણૌ
પછી એ શુક અને સારણે જોઈ શક્યા નહીં કે વાનર સેના કેટલી છે—એ તો અણમાપ અને ભયાનક હતી.
તત્ સ્થિતં પર્વતાગ્રેષુ નિર્ઝરેષુ ગુહાસુ ચ। સમુદ્રસ્ય ચ તીરેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ। તરમાણં ચ તીર્ણં ચ તર્તુકામં ચ સર્વશઃ
એણે જોઈ કે વાનર સેના પર્વતોની ટોચે, ઝરણાઓ પાસે, ગુફાઓમાં, સાગર કિનારે, જંગલ અને વનમંડળોમાં, ક્યારેક પાર ઉતરતી, ક્યારેક પાર ઉતરી ગઈ, અને ક્યારેક પાર જવાની તૈયારીમાં—એવી સર્વત્ર ફેલાયેલી છે.
નિવિષ્ટં નિવિશચ્ચૈવ ભીમનાદં મહાબલમ્। તદ્બલાર્ણવમક્ષોભ્યં દદૃશાતે નિશાચરૌ
એ મહાબળવાન વાનર સેના ક્યાંક છાવણી કરી રહી છે, ક્યાંક નવી છાવણી ગોઠવી રહી છે, ભયાનક ગર્જના કરે છે અને જાણે બળનું મહાસાગર છે—એવી અડગ છે, એમ બંને રાક્ષસોએ જોયું.
તૌ દદર્શ મહાતેજાઃ પ્રતિચ્છન્નૌ વિભીષણઃ। આચચક્ષે સ રામાય ગૃહીત્વા શુકસારણૌ
મહાતેજસ્વી વિભીષણે છુપાયેલા શુક અને સારણને જોઈ લીધા અને બંનેને પકડીને રામ પાસે લઈ જઈને જાણ કરી.
તસ્યૈતૌ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય મન્ત્રિણૌ શુકસારણૌ। લઙ્કાયાઃ સમનુપ્રાપ્તૌ ચારૌ પરપુરંજય
હે પરશત્રુઓને જીતનારા, આ શુક અને સારણ રાક્ષસોના રાજાના મંત્રી છે, જે લંકામાં ગુપ્તચર બનીને આવ્યા છે.
તૌ દૃષ્ટ્વા વ્યથિતૌ રામં નિરાશૌ જીવિતે તથા। કૃતાઞ્જલિપુટૌ ભીતૌ વચનં ચેદમૂચતુઃ
રામને જોઈને બંને ખૂબ જ ગભરાઈ ગયા, જીવ બચવાનો આશા ગુમાવી દીધી; ડરથી હાથ જોડીને એમણે કહ્યું—
આવામિહાગતૌ સૌમ્ય રાવણપ્રહિતાવુભૌ। પરિજ્ઞાતું બલં સર્વં તદિદં રઘુનન્દન
હે સૌમ્ય, અમે બંને રાવણ દ્વારા મોકલાયેલા અહીં આવ્યા છીએ, રઘુ કુળના આનંદ, આખું સૈન્ય જાણવા માટે.
તયોસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા રામો દશરથાત્મજઃ। અબ્રવીત્ પ્રહસન્ વાક્યં સર્વભૂતહિતે રતઃ
તેમના વચન સાંભળી દશરથપુત્ર રામ, જે સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં રત છે, હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા—
યદિ દૃષ્ટં બલં સર્વં વયં વા સુસમાહિતાઃ। યથોક્તં વા કૃતં કાર્યં છન્દતઃ પ્રતિગમ્યતામ્
જો તમે આખું સૈન્ય અને અમને જોઈ લીધા હોય, કે જેમ કહેવામાં આવ્યું તેમ તમારું કામ પૂરું થયું હોય, તો તમારી ઈચ્છાથી પાછા જઈ શકો છો.
અથ કિંચિદદૃષ્ટં વા ભૂયસ્તદ્ દ્રષ્ટુમર્હથઃ। વિભીષણો વા કાત્સ્ર્ન્યેન પુનઃ સંદર્શયિષ્યતિ
અથવા જો કંઈક બાકી હોય તો એ પણ જોઈ લો; અથવા વિભીષણ ફરીથી તમને બધું સંપૂર્ણ રીતે બતાવી દેશે.
ન ચેદં ગ્રહણં પ્રાપ્ય ભેતવ્યં જીવિતં પ્રતિ। ન્યસ્તશસ્ત્રૌ ગૃહીતૌ ચ ન દૂતૌ વધમર્હથઃ
હવે પકડાયા પછી જીવન માટે ડરવાની જરૂર નથી; શસ્ત્ર મૂકી દૂત તરીકે પકડાયા છો, એટલે તમારો વધ યોગ્ય નથી.
પ્રચ્છન્નૌ ચ વિમુઞ્ચેમૌ ચારૌ રાત્રિંચરાવુભૌ। શત્રુપક્ષસ્ય સતતં વિભીષણ વિકર્ષિણૌ
હે વિભીષણ, disguiseમાં પકડાયેલા અને શત્રુ પક્ષને હંમેશા નુકસાન પહોંચાડતા રાત્રિમાં ફરતા આ બંને રાક્ષસ ગુપ્તચરોને મુક્ત કરી દો.
પ્રવિશ્ય મહતીં લઙ્કાં ભવદ્ભ્યાં ધનદાનુજઃ। વક્તવ્યો રક્ષસાં રાજા યથોક્તં વચનં મમ
લંકા શહેરમાં જઈને, ધનદના ભાઈ એવા રાક્ષસોના રાજાને મારા કહેેલા વચન જણાવજો.
યદ્ બલં ત્વં સમાશ્રિત્ય સીતાં મે હૃતવાનસિ। તદ્ દર્શય યથાકામં સસૈન્યશ્ચ સબાન્ધવઃ
તમે જે બળના આધારથી મારી સીતાને અપહરણ કરી, એ બળ હવે તમારી ઈચ્છા મુજબ, સૈન્ય અને બંધુજનો સાથે બતાવો.
શ્વઃ કાલ્યે નગરીં લઙ્કાં સપ્રાકારાં સતોરણામ્। રક્ષસાં ચ બલં પશ્ય શરૈર્વિધ્વંસિતં મયા
આવતી કાલે સવારે લંકા શહેર, તેની કિલ્લેબંદી અને દરવાજા, તથા રાક્ષસોના સૈન્યને મારા તીરો દ્વારા વિધ્વસ્ત થયેલું જોઈ લેજો.
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટૌ રાક્ષસૌ શુકસારણૌ। જયેતિ પ્રતિનન્દ્યૈનં રાઘવં ધર્મવત્સલમ્
આ રીતે આજ્ઞા મળ્યા પછી, શુક અને સારણ એ બંને રાક્ષસોએ ધર્મપ્રેમી રાઘવને 'જય હો' કહી વંદન કર્યું.
આગમ્ય નગરીં લઙ્કામબ્રૂતાં રાક્ષસાધિપમ્। વિભીષણગૃહીતૌ તુ વધાર્થં રાક્ષસેશ્વર
લંકા શહેરમાં પહોંચી, એમણે રાક્ષસોના રાજાને કહ્યું: 'હે રાક્ષસરાજ, અમને વિભીષણે પકડીને મારવા માટે લઈ ગયા હતા.'
દૃષ્ટ્વા ધર્માત્મના મુક્તૌ રામેણામિતતેજસા। એકસ્થાનગતા યત્ર ચત્વારઃ પુરુષર્ષભાઃ
પણ ધર્મનિષ્ઠ અને અપરિમિત તેજવાળા રામે અમને મુક્ત કર્યા, જ્યાં ચાર મહાન પુરુષો એકસાથે ઊભા હતા—
લોકપાલસમાઃ શૂરાઃ કૃતાસ્ત્રા દૃઢવિક્રમાઃ। રામો દાશરથિઃ શ્રીમાલ્ઁલક્ષ્મણશ્ચ વિભીષણઃ
લોકપાળ સમાન પરાક્રમી, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ અને દૃઢવીર એવા દશરથપુત્ર રામ, શ્રીમંત લક્ષ્મણ અને વિભીષણ.
સુગ્રીવશ્ચ મહાતેજા મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ। એતે શક્તાઃ પુરીં લઙ્કાં સપ્રાકારાં સતોરણામ્
અને મહાતેજસ્વી, મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી સુગ્રીવ—આ બધા લંકા શહેરને તેની કિલ્લેબંદી અને દરવાજા સાથે ઉખાડી નાખવા અને પાર કરવા સક્ષમ છે.
ઉત્પાટ્ય સંક્રામયિતું સર્વે તિષ્ઠન્તુ વાનરાઃ। યાદૃશં તદ્ધિ રામસ્ય રૂપં પ્રહરણાનિ ચ
બધા વાનરો તયાર રહે કે શહેરને ઉખાડી નાખે અને ઘૂસી જાય; રામનું સ્વરૂપ અને તેમના શસ્ત્રો એવા જ છે.
વધિષ્યતિ પુરીં લઙ્કામેકસ્તિષ્ઠન્તુ તે ત્રયઃ। રામલક્ષ્મણગુપ્તા સા સુગ્રીવેણ ચ વાહિની। બભૂવ દુર્ધર્ષતરા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ
લંકા નગરીને એકલાએ જ નાશ કરશે; બાકીના ત્રણ જણા પછાડે ઉભા રહે. રામ અને લક્ષ્મણની રક્ષા હેઠળ તથા સુગ્રીવ સાથે તેમની સેના એવી અપરાજેય બની ગઈ કે દેવો અને દૈત્યો પણ તેને હરાવી શક્યા નહીં.
પ્રહૃષ્ટયોધા ધ્વજિની મહાત્મનાં વનૌકસાં સમ્પ્રતિ યોદ્ધુમિચ્છતામ્। અલં વિરોધેન શમો વિધીયતાં પ્રદીયતાં દાશરથાય મૈથિલી
મહાન આત્માવાળા વનવાસીઓની ધ્વજાવાળી સેના, deren યુદ્ધ માટે ઉત્સાહી અને આનંદિત યોદ્ધાઓ છે— હવે શત્રુતા રાખવામાં કોઈ અર્થ નથી; શાંતિ કરો અને દશરથપુત્રને વૈદેહી પાછી આપો.
thumb|ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો છવ્વીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તદ્વચઃ સત્યમક્લીબં સારણેનાભિભાષિતમ્। નિશમ્ય રાવણો રાજા પ્રત્યભાષત સારણમ્
સારણ દ્વારા ઉચ્ચારેલા સાચા અને પુરુષાર્થભર્યા શબ્દો સાંભળી, રાવણ રાજાએ સારણને જવાબ આપ્યો.