સ ચ હન્તા વિરાધસ્ય કબન્ધસ્ય ખરસ્ય ચ। સુગ્રીવસહિતો રામઃ સીતાયાઃ પદમાગતઃ
જે રામે સુગ્રીવ સાથે મળીને વિરાધ, કબંધ અને ખરનો સંહાર કર્યો, એ હવે સીતાજી સુધી પહોંચી ગયો છે.
સ કૃત્વા સાગરે સેતું તીર્ત્વા ચ લવણોદધિમ્। એષ રક્ષાંસિ નિર્ધૂય ધન્વી તિષ્ઠતિ રાઘવઃ
સાગર પર પુલ બાંધીને અને ખારું દરિયો પાર કરી, ધનુષ ધારણ કરેલો રાઘવ રાક્ષસોને હરાવીને અહીં ઊભો છે.
ઋક્ષવાનરસઙ્ઘાનામનીકાનિ સહસ્રશઃ। ગિરિમેઘનિકાશાનાં છાદયન્તિ વસુંધરામ્
પર્વતો અને વાદળો જેવા દેખાતા વાનર અને રીંછોના હજારો દળો ધરતીને ઢાંકી રહ્યા છે.
રાક્ષસાનાં બલૌઘસ્ય વાનરેન્દ્રબલસ્ય ચ। નૈતયોર્વિદ્યતે સંધિર્દેવદાનવયોરિવ
રાક્ષસોની સેના અને વાનરરાજાની સેના વચ્ચે ક્યારેય સંધિ થઈ શકે નહીં, જેમ દેવો અને દાનવો વચ્ચે ક્યારેય સંધિ થતી નથી.
પુરા પ્રાકારમાયાન્તિ ક્ષિપ્રમેકતરં કુરુ। સીતાં ચાસ્મૈ પ્રયચ્છાશુ યુદ્ધં વાપિ પ્રદીયતામ્
એ લોકો કિલ્લાની બારીક પાસે પહોંચે એ પહેલાં જ, તું તરત નક્કી કર; સીતાજીને તરત આપી દે અથવા યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
શુકસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્। રોષસંરક્તનયનો નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા
શુકના શબ્દો સાંભળી, રાવણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, જાણે નજરથી બળતો હોય એમ બોલ્યો.
યદિ માં પ્રતિ યુદ્ધેરન્ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતાં પ્રદાસ્યામિ સર્વલોકભયાદપિ
દેવો, ગંધર્વો કે દાનવો પણ મારા સામે યુદ્ધ કરે તો પણ, હું સીતાજીને ક્યારેય નહીં આપું, આખા જગતના ભયથી પણ નહીં.
કદા સમભિધાવન્ત મામકા રાઘવં શરાઃ। વસન્તે પુષ્પિતં મત્તા ભ્રમરા ઇવ પાદપમ્
ક્યારે મારા બાણ વસંતમાં ફૂલેલા વૃક્ષ પર મદમસ્ત ભમરા જેમ રાઘવ પર તૂટી પડશે?
કદા શોણિતદિગ્ધાઙ્ગં દીપ્તૈઃ કાર્મુકવિચ્યુતૈઃ। શરૈરાદીપયિષ્યામિ ઉલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્
ક્યારે હું તેજસ્વી બાણોથી રાઘવના શરીરને લોહીથી લથપથ કરી, જાણે ઉલ્કાઓ હાથીને દાઝે તેમ, એને ભસ્મ કરીશ?
તચ્ચાસ્ય બલમાદાસ્યે બલેન મહતા વૃતઃ। જ્યોતિષામિવ સર્વેષાં પ્રભામુદ્યન્ દિવાકરઃ
હું મારા મહાન બળથી ઘેરાઈને એની તાકાત છીનવી લઈશ, જેમ સૂર્ય બધા તારાઓની તેજસ્વિતા લઈ લે છે.
સાગરસ્યેવ મે વેગો મારુતસ્યેવ મે બલમ્। ન ચ દાશરથિર્વેદ તેન માં યોદ્ધુમિચ્છતિ
મારી ઝડપ તો સાગર જેવી છે અને મારું બળ પવન જેવું છે. પણ દશરથપુત્ર રામને આ ખબર નથી, એ માટે જ એ મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઈચ્છે છે.
ન મે તૂણીશયાન્ બાણાન્ સવિષાનિવ પન્નગાન્। રામઃ પશ્યતિ સંગ્રામે તેન માં યોદ્ધુમિચ્છતિ
મારા તૂણામાં જે બાણો છે, એ તો ઝેર ભરેલા સાપ જેવા છે—પણ રામે એ યુદ્ધમાં જોયા નથી, એ માટે જ એ મારી સામે લડવા ઉત્સુક છે.
ન જાનાતિ પુરા વીર્યં મમ યુદ્ધે સ રાઘવઃ। મમ ચાપમયીં વીણાં શરકોણૈઃ પ્રવાદિતામ્
રાઘવને હજી સુધી યુદ્ધમાં મારું પરાક્રમ ખબર નથી પડ્યું, ને મારું ધનુષ્ય પણ જાણ્યું નથી, જે બાણોના ટોચથી વાજે છે, જાણે વીણા વગાડે છે.
જ્યાશબ્દતુમુલાં ઘોરામાર્તગીતમહાસ્વનામ્। નારાચતલસંનાદાં નદીમહિતવાહિનીમ્। અવગાહ્ય મહારઙ્ગં વાદયિષ્યામ્યહં રણે
મારું ધનુષ્ય ભયાનક અને ગર્જના કરતાં, દુઃખી લોકોના રડવાનો અવાજ જેવું, લોખંડના બાણોની અથડામણથી ગૂંજતું અને મહાનદી જેવું વહેતું—એને હું મહાયુદ્ધના મેદાનમાં વગાડીને બતાવીશ.
ન વાસવેનાપિ સહસ્રચક્ષુષા યુદ્ધેઽસ્મિ શક્યો વરુણેન વા સ્વયમ્। યમેન વા ધર્ષયિતું શરાગ્નિના મહાહવે વૈશ્રવણેન વા પુનઃ
મહાયુદ્ધમાં તો હજારો આંખો ધરાવતો ઇન્દ્ર હોય કે પોતે જ વરુણ, યમરાજ પોતાના અગ્નિ જેવા બાણો સાથે હોય કે કુબેર—કોઈ પણ મને હરાવી શકે એમ નથી.
thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પચ્ચીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
સબલે સાગરં તીર્ણે રામે દશરથાત્મજે। અમાત્યૌ રાવણઃ શ્રીમાનબ્રવીચ્છુકસારણૌ
જ્યારે દશરથપુત્ર રામ પોતાની સેના સાથે સાગર પાર કરી ગયો, ત્યારે મહાન રાવણે પોતાના મંત્રી શુક અને સારણને બોલાવ્યા.
સમગ્રં સાગરં તીર્ણં દુસ્તરં વાનરં બલમ્। અભૂતપૂર્વં રામેણ સાગરે સેતુબન્ધનમ્
રામે આખો, દુર્લંઘ્ય સાગર વાનર સેના સાથે પાર કરી લીધો છે; સમુદ્ર પર પુલ બાંધવાનો એનો કૃત્ય તો અદભુત છે.
સાગરે સેતુબન્ધં તં ન શ્રદ્દધ્યાં કથંચન। અવશ્યં ચાપિ સંખ્યેયં તન્મયા વાનરં બલમ્
મને તો ક્યારેય વિશ્વાસ ન હતો કે સાગર પર પુલ બાંધી શકાય, પણ હવે તો વાનર સેના કેટલી છે એ જાણી લેવું જ પડશે.
ભવન્તૌ વાનરં સૈન્યં પ્રવિશ્યાનુપલક્ષિતૌ। પરિમાણં ચ વીર્યં ચ યે ચ મુખ્યાઃ પ્લવંગમાઃ
તમે બન્ને વાનર સેના માં અજાણ્યા રહીને જાવ, એની સંખ્યા, બળ અને મુખ્ય વાનરો કોણ છે એ જાણો.
મન્ત્રિણો યે ચ રામસ્ય સુગ્રીવસ્ય ચ સમ્મતાઃ। યે પૂર્વમભિવર્તન્તે યે ચ શૂરાઃ પ્લવંગમાઃ
રામ અને સુગ્રીવને કયા મંત્રીઓ પ્રિય છે, કયા વાનરો આગળ-આગળ છે અને કયા વાનરો સૌથી શૂરવીર છે—એ પણ શોધી લાવજો.
સ ચ સેતુર્યથા બદ્ધઃ સાગરે સલિલાર્ણવે। નિવેશં ચ યથા તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્
સાગર જેવી વિશાળ જળરાશિ પર પુલ કેવી રીતે બાંધાયો અને એ મહાન વાનરોની સેના ક્યાં કેમ છાવણી કરી છે—એ પણ જાણી લાવજો.
રામસ્ય વ્યવસાયં ચ વીર્યં પ્રહરણાનિ ચ। લક્ષ્મણસ્ય ચ વીરસ્ય તત્ત્વતો જ્ઞાતુમર્હથઃ
રામનો સંકલ્પ, બળ, શસ્ત્રો અને લક્ષ્મણ જેવો વીર તેની હકીકત પણ તમે સારી રીતે જાણી લાવજો.
કશ્ચ સેનાપતિસ્તેષાં વાનરાણાં મહાત્મનામ્। તચ્ચ જ્ઞાત્વા યથાતત્ત્વં શીઘ્રમાગન્તુમર્હથઃ
એ મહાન વાનરોમાં સેના નાયક કોણ છે—આ બધું સાચું-સાચું જાણી ને તરત પાછા આવી જજો.
ઇતિ પ્રતિસમાદિષ્ટૌ રાક્ષસૌ શુકસારણૌ। હરિરૂપધરૌ વીરૌ પ્રવિષ્ટૌ વાનરં બલમ્
આ રીતે આજ્ઞા મળ્યા પછી, શુક અને સારણ એ બંને રાક્ષસો વાનર રૂપ ધારણ કરીને વાનર સેના માં પ્રવેશ્યા.
તતસ્તદ્ વાનરં સૈન્યમચિન્ત્યં લોમહર્ષણમ્। સંખ્યાતું નાધ્યગચ્છેતાં તદા તૌ શુકસારણૌ
પછી એ શુક અને સારણે જોઈ શક્યા નહીં કે વાનર સેના કેટલી છે—એ તો અણમાપ અને ભયાનક હતી.
તત્ સ્થિતં પર્વતાગ્રેષુ નિર્ઝરેષુ ગુહાસુ ચ। સમુદ્રસ્ય ચ તીરેષુ વનેષૂપવનેષુ ચ। તરમાણં ચ તીર્ણં ચ તર્તુકામં ચ સર્વશઃ
એણે જોઈ કે વાનર સેના પર્વતોની ટોચે, ઝરણાઓ પાસે, ગુફાઓમાં, સાગર કિનારે, જંગલ અને વનમંડળોમાં, ક્યારેક પાર ઉતરતી, ક્યારેક પાર ઉતરી ગઈ, અને ક્યારેક પાર જવાની તૈયારીમાં—એવી સર્વત્ર ફેલાયેલી છે.
નિવિષ્ટં નિવિશચ્ચૈવ ભીમનાદં મહાબલમ્। તદ્બલાર્ણવમક્ષોભ્યં દદૃશાતે નિશાચરૌ
એ મહાબળવાન વાનર સેના ક્યાંક છાવણી કરી રહી છે, ક્યાંક નવી છાવણી ગોઠવી રહી છે, ભયાનક ગર્જના કરે છે અને જાણે બળનું મહાસાગર છે—એવી અડગ છે, એમ બંને રાક્ષસોએ જોયું.
તૌ દદર્શ મહાતેજાઃ પ્રતિચ્છન્નૌ વિભીષણઃ। આચચક્ષે સ રામાય ગૃહીત્વા શુકસારણૌ
મહાતેજસ્વી વિભીષણે છુપાયેલા શુક અને સારણને જોઈ લીધા અને બંનેને પકડીને રામ પાસે લઈ જઈને જાણ કરી.
તસ્યૈતૌ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય મન્ત્રિણૌ શુકસારણૌ। લઙ્કાયાઃ સમનુપ્રાપ્તૌ ચારૌ પરપુરંજય
હે પરશત્રુઓને જીતનારા, આ શુક અને સારણ રાક્ષસોના રાજાના મંત્રી છે, જે લંકામાં ગુપ્તચર બનીને આવ્યા છે.