સુવિભક્તમહાવ્યૂહા મહાવાનરરક્ષિતા। અનીકિની સા વિબભૌ યથા દ્યૌઃ સાભ્રસમ્પ્લવા
સેના સારી રીતે ગોઠવાઈ, મહાન વાનરો દ્વારા રક્ષિત, વાદળોથી ભરેલા આકાશ જેવી તેજથી ઝળહળી.
પ્રગૃહ્ય ગિરિશૃઙ્ગાણિ મહતશ્ચ મહીરુહાન્। આસેદુર્વાનરા લઙ્કાં મિમર્દયિષવો રણે
પર્વતની શિખરો અને મોટા વૃક્ષો પકડીને, વાનરો લંકા તરફ આગળ વધ્યા, યુદ્ધમાં તેને ચકનાચૂર કરવા ઉત્સુક.
શિખરૈર્વિકિરામૈનાં લઙ્કાં મુષ્ટિભિરેવ વા। ઇતિ સ્મ દધિરે સર્વે મનાંસિ હરિપુઙ્ગવાઃ
બધા વાનરવીરોના મનમાં આવી ગૂંજી ઉઠ્યું કે, 'અમે તો પર્વતોના શિખરો કે આપણા મુઠીઓથી પણ લંકાને ચૂર કરી નાખીશું.'
તતો રામો મહાતેજાઃ સુગ્રીવમિદમબ્રવીત્। સુવિભક્તાનિ સૈન્યાનિ શુક એષ વિમુચ્યતામ્
પછી તેજસ્વી રામે સુગ્રીવને કહ્યું: 'હમારા સૈન્ય સારી રીતે ગોઠવાઈ ગયા છે; હવે આ શુકને છોડો.'
રામસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા વાનરેન્દ્રો મહાબલઃ। મોચયામાસ તં દૂતં શુકં રામસ્ય શાસનાત્
રામના આ શબ્દો સાંભળી, બલવાન વાનરરાજ સુગ્રીવે રામના આદેશે દૂત શુકને મુક્ત કરી દીધો.
રાવણઃ પ્રહસન્નેવ શુકં વાક્યમુવાચ હ। કિમિમૌ તે સિતૌ પક્ષૌ લૂનપક્ષશ્ચ દૃશ્યસે
રાવણે હસતાં-હસતાં શુકને કહ્યું: 'તારા પાંખો સફેદ કેમ દેખાય છે? અને તું તો એમ લાગે છે કે પાંખો ઉખડાઈ ગયા હોય.'
કચ્ચિન્નાનેકચિત્તાનાં તેષાં ત્વં વશમાગતઃ। તતઃ સ ભયસંવિગ્નસ્તેન રાજ્ઞાભિચોદિતઃ। વચનં પ્રત્યુવાચેદં રાક્ષસાધિપમુત્તમમ્
શું તું ઘણા વિચારોવાળાઓના વશમાં આવી ગયો છે? ત્યારે એ રાજાએ ડરાવતાં, ભયથી ગભરાઈને, શુકે રાક્ષસાધિપતિને જવાબ આપ્યો.
સાગરસ્યોત્તરે તીરેઽબ્રુવં તે વચનં તથા। યથા સંદેશમક્લિષ્ટં સાન્ત્વયન્ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા
સાગરના ઉત્તર કાંઠે, મેં તારી વાત એ જ રીતે, મીઠા અને શાંત શબ્દોમાં કહી, જેમ તું કહ્યું હતું.
ક્રુદ્ધૈસ્તૈરહમુત્પ્લુત્ય દૃષ્ટમાત્રઃ પ્લવંગમૈઃ। ગૃહીતોઽસ્મ્યપિ ચારબ્ધો હન્તું લોપ્તું ચ મુષ્ટિભિઃ
પણ જ્યારે ગુસ્સાવાળા વાનરોને હું દેખાયો, ત્યારે હું ઉડી ગયો, છતાં તેઓએ મને પકડી લીધો અને મુઠીઓથી મારવા અને પીડા આપવાની કોશિશ કરી.
ન તે સંભાષિતું શક્યાઃ સમ્પ્રશ્નોઽત્ર ન વિદ્યતે। પ્રકૃત્યા કોપનાસ્તીક્ષ્ણા વાનરા રાક્ષસાધિપ
તેમની સાથે વાતચીત શક્ય નથી, ત્યાં કોઈ પ્રશ્નોત્તર થતું નથી; રાક્ષસાધિપતિ, વાનરો સ્વભાવથી જ ગુસ્સાવાળા અને તીખા છે.
સ ચ હન્તા વિરાધસ્ય કબન્ધસ્ય ખરસ્ય ચ। સુગ્રીવસહિતો રામઃ સીતાયાઃ પદમાગતઃ
જે રામે સુગ્રીવ સાથે મળીને વિરાધ, કબંધ અને ખરનો સંહાર કર્યો, એ હવે સીતાજી સુધી પહોંચી ગયો છે.
સ કૃત્વા સાગરે સેતું તીર્ત્વા ચ લવણોદધિમ્। એષ રક્ષાંસિ નિર્ધૂય ધન્વી તિષ્ઠતિ રાઘવઃ
સાગર પર પુલ બાંધીને અને ખારું દરિયો પાર કરી, ધનુષ ધારણ કરેલો રાઘવ રાક્ષસોને હરાવીને અહીં ઊભો છે.
ઋક્ષવાનરસઙ્ઘાનામનીકાનિ સહસ્રશઃ। ગિરિમેઘનિકાશાનાં છાદયન્તિ વસુંધરામ્
પર્વતો અને વાદળો જેવા દેખાતા વાનર અને રીંછોના હજારો દળો ધરતીને ઢાંકી રહ્યા છે.
રાક્ષસાનાં બલૌઘસ્ય વાનરેન્દ્રબલસ્ય ચ। નૈતયોર્વિદ્યતે સંધિર્દેવદાનવયોરિવ
રાક્ષસોની સેના અને વાનરરાજાની સેના વચ્ચે ક્યારેય સંધિ થઈ શકે નહીં, જેમ દેવો અને દાનવો વચ્ચે ક્યારેય સંધિ થતી નથી.
પુરા પ્રાકારમાયાન્તિ ક્ષિપ્રમેકતરં કુરુ। સીતાં ચાસ્મૈ પ્રયચ્છાશુ યુદ્ધં વાપિ પ્રદીયતામ્
એ લોકો કિલ્લાની બારીક પાસે પહોંચે એ પહેલાં જ, તું તરત નક્કી કર; સીતાજીને તરત આપી દે અથવા યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
શુકસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્। રોષસંરક્તનયનો નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા
શુકના શબ્દો સાંભળી, રાવણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, જાણે નજરથી બળતો હોય એમ બોલ્યો.
યદિ માં પ્રતિ યુદ્ધેરન્ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતાં પ્રદાસ્યામિ સર્વલોકભયાદપિ
દેવો, ગંધર્વો કે દાનવો પણ મારા સામે યુદ્ધ કરે તો પણ, હું સીતાજીને ક્યારેય નહીં આપું, આખા જગતના ભયથી પણ નહીં.
કદા સમભિધાવન્ત મામકા રાઘવં શરાઃ। વસન્તે પુષ્પિતં મત્તા ભ્રમરા ઇવ પાદપમ્
ક્યારે મારા બાણ વસંતમાં ફૂલેલા વૃક્ષ પર મદમસ્ત ભમરા જેમ રાઘવ પર તૂટી પડશે?
કદા શોણિતદિગ્ધાઙ્ગં દીપ્તૈઃ કાર્મુકવિચ્યુતૈઃ। શરૈરાદીપયિષ્યામિ ઉલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્
ક્યારે હું તેજસ્વી બાણોથી રાઘવના શરીરને લોહીથી લથપથ કરી, જાણે ઉલ્કાઓ હાથીને દાઝે તેમ, એને ભસ્મ કરીશ?
તચ્ચાસ્ય બલમાદાસ્યે બલેન મહતા વૃતઃ। જ્યોતિષામિવ સર્વેષાં પ્રભામુદ્યન્ દિવાકરઃ
હું મારા મહાન બળથી ઘેરાઈને એની તાકાત છીનવી લઈશ, જેમ સૂર્ય બધા તારાઓની તેજસ્વિતા લઈ લે છે.
સાગરસ્યેવ મે વેગો મારુતસ્યેવ મે બલમ્। ન ચ દાશરથિર્વેદ તેન માં યોદ્ધુમિચ્છતિ
મારી ઝડપ તો સાગર જેવી છે અને મારું બળ પવન જેવું છે. પણ દશરથપુત્ર રામને આ ખબર નથી, એ માટે જ એ મારી સાથે યુદ્ધ કરવા ઈચ્છે છે.
ન મે તૂણીશયાન્ બાણાન્ સવિષાનિવ પન્નગાન્। રામઃ પશ્યતિ સંગ્રામે તેન માં યોદ્ધુમિચ્છતિ
મારા તૂણામાં જે બાણો છે, એ તો ઝેર ભરેલા સાપ જેવા છે—પણ રામે એ યુદ્ધમાં જોયા નથી, એ માટે જ એ મારી સામે લડવા ઉત્સુક છે.
ન જાનાતિ પુરા વીર્યં મમ યુદ્ધે સ રાઘવઃ। મમ ચાપમયીં વીણાં શરકોણૈઃ પ્રવાદિતામ્
રાઘવને હજી સુધી યુદ્ધમાં મારું પરાક્રમ ખબર નથી પડ્યું, ને મારું ધનુષ્ય પણ જાણ્યું નથી, જે બાણોના ટોચથી વાજે છે, જાણે વીણા વગાડે છે.
જ્યાશબ્દતુમુલાં ઘોરામાર્તગીતમહાસ્વનામ્। નારાચતલસંનાદાં નદીમહિતવાહિનીમ્। અવગાહ્ય મહારઙ્ગં વાદયિષ્યામ્યહં રણે
મારું ધનુષ્ય ભયાનક અને ગર્જના કરતાં, દુઃખી લોકોના રડવાનો અવાજ જેવું, લોખંડના બાણોની અથડામણથી ગૂંજતું અને મહાનદી જેવું વહેતું—એને હું મહાયુદ્ધના મેદાનમાં વગાડીને બતાવીશ.
ન વાસવેનાપિ સહસ્રચક્ષુષા યુદ્ધેઽસ્મિ શક્યો વરુણેન વા સ્વયમ્। યમેન વા ધર્ષયિતું શરાગ્નિના મહાહવે વૈશ્રવણેન વા પુનઃ
મહાયુદ્ધમાં તો હજારો આંખો ધરાવતો ઇન્દ્ર હોય કે પોતે જ વરુણ, યમરાજ પોતાના અગ્નિ જેવા બાણો સાથે હોય કે કુબેર—કોઈ પણ મને હરાવી શકે એમ નથી.
thumb|પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પચ્ચીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
સબલે સાગરં તીર્ણે રામે દશરથાત્મજે। અમાત્યૌ રાવણઃ શ્રીમાનબ્રવીચ્છુકસારણૌ
જ્યારે દશરથપુત્ર રામ પોતાની સેના સાથે સાગર પાર કરી ગયો, ત્યારે મહાન રાવણે પોતાના મંત્રી શુક અને સારણને બોલાવ્યા.
સમગ્રં સાગરં તીર્ણં દુસ્તરં વાનરં બલમ્। અભૂતપૂર્વં રામેણ સાગરે સેતુબન્ધનમ્
રામે આખો, દુર્લંઘ્ય સાગર વાનર સેના સાથે પાર કરી લીધો છે; સમુદ્ર પર પુલ બાંધવાનો એનો કૃત્ય તો અદભુત છે.
સાગરે સેતુબન્ધં તં ન શ્રદ્દધ્યાં કથંચન। અવશ્યં ચાપિ સંખ્યેયં તન્મયા વાનરં બલમ્
મને તો ક્યારેય વિશ્વાસ ન હતો કે સાગર પર પુલ બાંધી શકાય, પણ હવે તો વાનર સેના કેટલી છે એ જાણી લેવું જ પડશે.
ભવન્તૌ વાનરં સૈન્યં પ્રવિશ્યાનુપલક્ષિતૌ। પરિમાણં ચ વીર્યં ચ યે ચ મુખ્યાઃ પ્લવંગમાઃ
તમે બન્ને વાનર સેના માં અજાણ્યા રહીને જાવ, એની સંખ્યા, બળ અને મુખ્ય વાનરો કોણ છે એ જાણો.