આલિખન્તીમિવાકાશમુત્થિતાં પશ્ય લક્ષ્મણ। મનસેવ કૃતાં લઙ્કાં નગાગ્રે વિશ્વકર્મણા
લક્ષ્મણ, જુઓ, લંકા આકાશમાં દોરેલી જેવી લાગે છે, જાણે વિશ્વકર્માએ માત્ર મનમાં જ બનાવેલી હોય, પર્વતની ટોચ પર ઉભી છે.
વિમાનૈર્બહુભિર્લઙ્કા સંકીર્ણા રચિતા પુરા। વિષ્ણોઃ પદમિવાકાશં છાદિતં પાણ્ડુભિર્ઘનૈઃ
લંકા અનેક મહેલોથી ભરેલી છે, જે પુરાતન સમયમાં બનાવવામાં આવી, અને આકાશમાં વિષ્ણુના સ્થાન જેવી લાગે છે, ફિક્કી વાદળોથી ઢંકાયેલી.
પુષ્પિતૈઃ શોભિતા લઙ્કા વનૈશ્ચિત્રરથોપમૈઃ। નાનાપતગસંઘુષ્ટફલપુષ્પોપગૈઃ શુભૈઃ
લંકા ફૂલોવાળી વનોથી શોભાયમાન છે, જે ચિત્રરથ જેવી લાગે છે, અનેક પક્ષીઓની ગૂંજ અને સુંદર ફળ-ફૂલો સાથે.
પશ્ય મત્તવિહંગાનિ પ્રલીનભ્રમરાણિ ચ। કોકિલાકુલખણ્ડાનિ દોધવીતિ શિવોઽનિલઃ
જુઓ, ઉન્મત્ત પક્ષીઓ અને ભમરો ફૂલોમાં છુપાયેલા છે, કોયલોથી ભરેલા વનखंडો છે, અને શીતળ, શુભ પવન વહે છે.
ઇતિ દાશરથી રામો લક્ષ્મણં સમભાષત। બલં ચ તત્ર વિભજચ્છાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા
એ રીતે દશરથપુત્ર રામે લક્ષ્મણ સાથે વાત કરી, અને પછી શાસ્ત્ર પ્રમાણે સેના વિભાજિત કરી.
શશાસ કપિસેનાં તાં બલાદાદાય વીર્યવાન્। અઙ્ગદઃ સહ નીલેન તિષ્ઠેદુરસિ દુર્જયઃ
વીર અંગદે નિલ સાથે મળીને વાનર સેના પર અધિકાર લીધો અને આગળ અવિજય બનીને ઊભા રહ્યા.
તિષ્ઠેદ્ વાનરવાહિન્યા વાનરૌઘસમાવૃતઃ। આશ્રિતો દક્ષિણં પાર્શ્વમૃષભો નામ વાનરઃ
વાનર સેના ના જમણા બાજુ, અનેક વાનરોની વચ્ચે, ઋષભ નામનો વાનર ઊભો રહ્યો.
ગન્ધહસ્તીવ દુર્ધર્ષસ્તરસ્વી ગન્ધમાદનઃ। તિષ્ઠેદ્ વાનરવાહિન્યાઃ સવ્યં પાર્શ્વમધિષ્ઠિતઃ
ગંધમદન ઝડપથી અને અપ્રતિરોધ્ય, જંગલી હાથી જેવો, વાનર સેના ના ડાબા બાજુ ઊભો રહ્યો.
મૂર્ધ્નિ સ્થાસ્યામ્યહં યત્તો લક્ષ્મણેન સમન્વિતઃ। જામ્બવાંશ્ચ સુષેણશ્ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ
હું પોતે લક્ષ્મણ, જાંબવંત, સુશેન અને ઝડપથી ચાલતા વેગદર્શી સાથે મધ્યમાં ચિંતનપૂર્વક ઊભો રહીશ.
ઋક્ષમુખ્યા મહાત્માનઃ કુક્ષિં રક્ષન્તુ તે ત્રયઃ। જઘનં કપિસેનાયાઃ કપિરાજોઽભિરક્ષતુ। પશ્ચાર્ધમિવ લોકસ્ય પ્રચેતાસ્તેજસા વૃતઃ
ભાલુઓના ત્રણ મહાન નેતાઓ સેના ના મધ્ય ભાગની રક્ષા કરે, અને વાનર રાજા પાછળના ભાગની રક્ષા કરે, જેમ તેજથી ઘેરાયેલું જલના દેવ.
સુવિભક્તમહાવ્યૂહા મહાવાનરરક્ષિતા। અનીકિની સા વિબભૌ યથા દ્યૌઃ સાભ્રસમ્પ્લવા
સેના સારી રીતે ગોઠવાઈ, મહાન વાનરો દ્વારા રક્ષિત, વાદળોથી ભરેલા આકાશ જેવી તેજથી ઝળહળી.
પ્રગૃહ્ય ગિરિશૃઙ્ગાણિ મહતશ્ચ મહીરુહાન્। આસેદુર્વાનરા લઙ્કાં મિમર્દયિષવો રણે
પર્વતની શિખરો અને મોટા વૃક્ષો પકડીને, વાનરો લંકા તરફ આગળ વધ્યા, યુદ્ધમાં તેને ચકનાચૂર કરવા ઉત્સુક.
શિખરૈર્વિકિરામૈનાં લઙ્કાં મુષ્ટિભિરેવ વા। ઇતિ સ્મ દધિરે સર્વે મનાંસિ હરિપુઙ્ગવાઃ
બધા વાનરવીરોના મનમાં આવી ગૂંજી ઉઠ્યું કે, 'અમે તો પર્વતોના શિખરો કે આપણા મુઠીઓથી પણ લંકાને ચૂર કરી નાખીશું.'
તતો રામો મહાતેજાઃ સુગ્રીવમિદમબ્રવીત્। સુવિભક્તાનિ સૈન્યાનિ શુક એષ વિમુચ્યતામ્
પછી તેજસ્વી રામે સુગ્રીવને કહ્યું: 'હમારા સૈન્ય સારી રીતે ગોઠવાઈ ગયા છે; હવે આ શુકને છોડો.'
રામસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા વાનરેન્દ્રો મહાબલઃ। મોચયામાસ તં દૂતં શુકં રામસ્ય શાસનાત્
રામના આ શબ્દો સાંભળી, બલવાન વાનરરાજ સુગ્રીવે રામના આદેશે દૂત શુકને મુક્ત કરી દીધો.
રાવણઃ પ્રહસન્નેવ શુકં વાક્યમુવાચ હ। કિમિમૌ તે સિતૌ પક્ષૌ લૂનપક્ષશ્ચ દૃશ્યસે
રાવણે હસતાં-હસતાં શુકને કહ્યું: 'તારા પાંખો સફેદ કેમ દેખાય છે? અને તું તો એમ લાગે છે કે પાંખો ઉખડાઈ ગયા હોય.'
કચ્ચિન્નાનેકચિત્તાનાં તેષાં ત્વં વશમાગતઃ। તતઃ સ ભયસંવિગ્નસ્તેન રાજ્ઞાભિચોદિતઃ। વચનં પ્રત્યુવાચેદં રાક્ષસાધિપમુત્તમમ્
શું તું ઘણા વિચારોવાળાઓના વશમાં આવી ગયો છે? ત્યારે એ રાજાએ ડરાવતાં, ભયથી ગભરાઈને, શુકે રાક્ષસાધિપતિને જવાબ આપ્યો.
સાગરસ્યોત્તરે તીરેઽબ્રુવં તે વચનં તથા। યથા સંદેશમક્લિષ્ટં સાન્ત્વયન્ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા
સાગરના ઉત્તર કાંઠે, મેં તારી વાત એ જ રીતે, મીઠા અને શાંત શબ્દોમાં કહી, જેમ તું કહ્યું હતું.
ક્રુદ્ધૈસ્તૈરહમુત્પ્લુત્ય દૃષ્ટમાત્રઃ પ્લવંગમૈઃ। ગૃહીતોઽસ્મ્યપિ ચારબ્ધો હન્તું લોપ્તું ચ મુષ્ટિભિઃ
પણ જ્યારે ગુસ્સાવાળા વાનરોને હું દેખાયો, ત્યારે હું ઉડી ગયો, છતાં તેઓએ મને પકડી લીધો અને મુઠીઓથી મારવા અને પીડા આપવાની કોશિશ કરી.
ન તે સંભાષિતું શક્યાઃ સમ્પ્રશ્નોઽત્ર ન વિદ્યતે। પ્રકૃત્યા કોપનાસ્તીક્ષ્ણા વાનરા રાક્ષસાધિપ
તેમની સાથે વાતચીત શક્ય નથી, ત્યાં કોઈ પ્રશ્નોત્તર થતું નથી; રાક્ષસાધિપતિ, વાનરો સ્વભાવથી જ ગુસ્સાવાળા અને તીખા છે.
સ ચ હન્તા વિરાધસ્ય કબન્ધસ્ય ખરસ્ય ચ। સુગ્રીવસહિતો રામઃ સીતાયાઃ પદમાગતઃ
જે રામે સુગ્રીવ સાથે મળીને વિરાધ, કબંધ અને ખરનો સંહાર કર્યો, એ હવે સીતાજી સુધી પહોંચી ગયો છે.
સ કૃત્વા સાગરે સેતું તીર્ત્વા ચ લવણોદધિમ્। એષ રક્ષાંસિ નિર્ધૂય ધન્વી તિષ્ઠતિ રાઘવઃ
સાગર પર પુલ બાંધીને અને ખારું દરિયો પાર કરી, ધનુષ ધારણ કરેલો રાઘવ રાક્ષસોને હરાવીને અહીં ઊભો છે.
ઋક્ષવાનરસઙ્ઘાનામનીકાનિ સહસ્રશઃ। ગિરિમેઘનિકાશાનાં છાદયન્તિ વસુંધરામ્
પર્વતો અને વાદળો જેવા દેખાતા વાનર અને રીંછોના હજારો દળો ધરતીને ઢાંકી રહ્યા છે.
રાક્ષસાનાં બલૌઘસ્ય વાનરેન્દ્રબલસ્ય ચ। નૈતયોર્વિદ્યતે સંધિર્દેવદાનવયોરિવ
રાક્ષસોની સેના અને વાનરરાજાની સેના વચ્ચે ક્યારેય સંધિ થઈ શકે નહીં, જેમ દેવો અને દાનવો વચ્ચે ક્યારેય સંધિ થતી નથી.
પુરા પ્રાકારમાયાન્તિ ક્ષિપ્રમેકતરં કુરુ। સીતાં ચાસ્મૈ પ્રયચ્છાશુ યુદ્ધં વાપિ પ્રદીયતામ્
એ લોકો કિલ્લાની બારીક પાસે પહોંચે એ પહેલાં જ, તું તરત નક્કી કર; સીતાજીને તરત આપી દે અથવા યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
શુકસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્। રોષસંરક્તનયનો નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા
શુકના શબ્દો સાંભળી, રાવણ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, જાણે નજરથી બળતો હોય એમ બોલ્યો.
યદિ માં પ્રતિ યુદ્ધેરન્ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। નૈવ સીતાં પ્રદાસ્યામિ સર્વલોકભયાદપિ
દેવો, ગંધર્વો કે દાનવો પણ મારા સામે યુદ્ધ કરે તો પણ, હું સીતાજીને ક્યારેય નહીં આપું, આખા જગતના ભયથી પણ નહીં.
કદા સમભિધાવન્ત મામકા રાઘવં શરાઃ। વસન્તે પુષ્પિતં મત્તા ભ્રમરા ઇવ પાદપમ્
ક્યારે મારા બાણ વસંતમાં ફૂલેલા વૃક્ષ પર મદમસ્ત ભમરા જેમ રાઘવ પર તૂટી પડશે?
કદા શોણિતદિગ્ધાઙ્ગં દીપ્તૈઃ કાર્મુકવિચ્યુતૈઃ। શરૈરાદીપયિષ્યામિ ઉલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્
ક્યારે હું તેજસ્વી બાણોથી રાઘવના શરીરને લોહીથી લથપથ કરી, જાણે ઉલ્કાઓ હાથીને દાઝે તેમ, એને ભસ્મ કરીશ?
તચ્ચાસ્ય બલમાદાસ્યે બલેન મહતા વૃતઃ। જ્યોતિષામિવ સર્વેષાં પ્રભામુદ્યન્ દિવાકરઃ
હું મારા મહાન બળથી ઘેરાઈને એની તાકાત છીનવી લઈશ, જેમ સૂર્ય બધા તારાઓની તેજસ્વિતા લઈ લે છે.