રક્તચન્દનસંકાશા સંધ્યા પરમદારુણા। જ્વલતઃ પ્રપતત્યેતદાદિત્યાદગ્નિમણ્ડલમ્
સાંજ લાલ ચંદન જેવી લાલ છે, ખૂબ જ ભયાનક દેખાય છે; દહકતા સૂર્યમાંથી અગ્નિનો મંડળ નીચે પડે છે.
દીના દીનસ્વરાઃ ક્રૂરાઃ સર્વતો મૃગપક્ષિણઃ। પ્રત્યાદિત્યં વિનર્દન્તિ જનયન્તો મહદ્ભયમ્
ચારે બાજુ જંગલી પ્રાણી અને પક્ષીઓ દુઃખી અવાજે, દુઃખી થઈને, સૂર્ય તરફ રડતા છે અને મોટું ભય પેદા કરે છે.
રજન્યામપ્રકાશસ્તુ સંતાપયતિ ચન્દ્રમાઃ। કૃષ્ણરક્તાંશુપર્યન્તો લોકક્ષય ઇવોદિતઃ
ચાંદ્રમા રાત્રે પ્રકાશ આપતો નથી, તેના કાંઠે કાળા અને લાલ કિરણો છે, અને તે જગતના વિનાશ માટે ઉગ્યો હોય તેમ લાગે છે.
હ્રસ્વો રૂક્ષોઽપ્રશસ્તશ્ચ પરિવેષસ્તુ લોહિતઃ। આદિત્યે વિમલે નીલં લક્ષ્મ લક્ષ્મણ દૃશ્યતે
સાફ સૂર્યની આસપાસ નાનું, કઠોર, અશુભ અને લાલ વર્તુળ દેખાય છે, હે લક્ષ્મણ, અને તેની ઉપર વાદળી ડાઘ પણ દેખાય છે.
રજસા મહતા ચાપિ નક્ષત્રાણિ હતાનિ ચ। યુગાન્તમિવ લોકાનાં પશ્ય શંસન્તિ લક્ષ્મણ
મોટા ધૂળના વાદળથી તારાઓ છુપાઈ ગયા છે; જો, હે લક્ષ્મણ, એ બધું જગતના અંતની આગાહી કરે છે.
કાકાઃ શ્યેનાસ્તથા નીચા ગૃધ્રાઃ પરિપતન્તિ ચ। શિવાશ્ચાપ્યશુભાન્ નાદાન્ નદન્તિ સુમહાભયાન્
કાગડા, શ્યેન અને ગૃધ્રો નીચું ઉડે છે, અને શિયાળાઓ ભયાનક, અશુભ અવાજે બૂમો પાડે છે.
શૈલૈઃ શૂલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિમુક્તૈઃ કપિરાક્ષસૈઃ। ભવિષ્યત્યાવૃતા ભૂમિર્માંસશોણિતકર્દમા
પર્વતો, ભાલા, તલવાર અને વાનર-રાક્ષસોના મૃતદેહોથી ધરતી ઢંકાઈ જશે, અને માંસ તથા લોહીના કાદવથી ભરાઈ જશે.
ક્ષિપ્રમદ્યૈવ દુર્ધર્ષાં પુરીં રાવણપાલિતામ્। અભિયામ જવેનૈવ સર્વૈર્હરિભિરાવૃતાઃ
ચાલો, આજે જ ઝડપથી, બધા વાનરો સાથે, રાવણ શાસિત એ દુર્જય શહેર પર ચડાઈ કરીએ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ધન્વી સ રામઃ સંગ્રામધર્ષણઃ। પ્રતસ્થે પુરતો રામો લઙ્કામભિમુખો વિભુઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, ધનુષધારી અને યુદ્ધમાં ભય પેદા કરનાર શ્રીરામ આગળ આગળ લંકા તરફ મોઢું કરીને ચાલ્યા.
સવિભીષણસુગ્રીવાઃ સર્વે તે વાનરર્ષભાઃ। પ્રતસ્થિરે વિનર્દન્તો ધૃતાનાં દ્વિષતાં વધે
વિભીષણ અને સુગ્રીવ સાથે બધા વાનરશ્રેષ્ઠો દુશ્મનોના વિનાશના ઇરાદાથી ગર્જના કરતા આગળ વધ્યા.
રાઘવસ્ય પ્રિયાર્થં તુ સુતરાં વીર્યશાલિનામ્। હરીણાં કર્મચેષ્ટાભિસ્તુતોષ રઘુનન્દનઃ
રાઘવના આનંદ માટે, વીર વાનરોના કાર્યો અને પ્રયત્નોથી રઘુકુળનંદન ખૂબ પ્રસન્ન થયા.
thumb|ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ચોઅવીસમો સર્ગ સાંભળો.
સા વીરસમિતી રાજ્ઞા વિરરાજ વ્યવસ્થિતા। શશિના શુભનક્ષત્રા પૌર્ણમાસીવ શારદી
રાજાએ ગોઠવેલી વીર સભા એવી તેજસ્વી લાગી કે જાણે શુભ નક્ષત્રોથી શોભાયમાન શરદપૂનમની રાત્રિ હોય.
પ્રચચાલ ચ વેગેન ત્રસ્તા ચૈવ વસુંધરા। પીડ્યમાના બલૌઘેન તેન સાગરવર્ચસા
એ મહાસેનાના બળથી, જે સાગર જેટલું તેજ ધરાવતું હતું, ધરતી જોરથી ધ્રુજી ઉઠી અને ભયથી કાંપી ઉઠી.
તતઃ શુશ્રુવુરાક્રુષ્ટં લઙ્કાયાં કાનનૌકસઃ। ભેરીમૃદઙ્ગસંઘુષ્ટં તુમુલં લોમહર્ષણમ્
પછી લંકાના જંગલમાં રહેતા લોકોએ ભયાનક અને રોમાંચક અવાજ સાંભળ્યો, જેમાં ઢોલ અને મૃદંગની ગૂંજ હતી.
બભૂવુસ્તેન ઘોષેણ સંહૃષ્ટા હરિયૂથપાઃ। અમૃષ્યમાણાસ્તદ્ ઘોષં વિનેદુર્ઘોષવત્તરમ્
એ અવાજથી વાનર યુથપતિઓ આનંદિત થયા; એ અવાજ સહન ન કરી શકતા, તેઓ વધુ જોરથી ગર્જના કરવા લાગ્યા.
રાક્ષસાસ્તત્ પ્લવંગાનાં શુશ્રુવુસ્તેઽપિ ગર્જિતમ્। નર્દતામિવ દૃપ્તાનાં મેઘાનામમ્બરે સ્વનમ્
રાક્ષસોએ પણ વાનરોની ગર્જના સાંભળી, જે આકાશમાં ગર્વીલા વાદળોની ગૂંજ જેવી હતી.
દૃષ્ટ્વા દાશરથિર્લઙ્કાં ચિત્રધ્વજપતાકિનીમ્। જગામ મનસા સીતાં દૂૂયમાનેન ચેતસા
દશરથપુત્ર રામે લંકાને વિવિધ ધ્વજ અને પટાકાથી શોભાયમાન જોઈ, મનમાં સીતાનું સ્મરણ કર્યું અને હૃદયમાં ઉથલપાથલ અનુભવ્યો.
અત્ર સા મૃગશાવાક્ષી રાવણેનોપરુધ્યતે। અભિભૂતા ગ્રહેણેવ લોહિતાઙ્ગેન રોહિણી
અહીં એ મૃગશાવાક્ષી સ્ત્રી રાવણના કષ્ટમાં છે, જેમ લોહિતાંગ ગ્રહથી રોહિણી overcome થાય છે.
દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસ્ય સમુદ્વીક્ષ્ય ચ લક્ષ્મણમ્। ઉવાચ વચનં વીરસ્તત્કાલહિતમાત્મનઃ
રામે લાંબી અને ગરમ ઉછાસ કાઢી, લક્ષ્મણ તરફ જોઈ, અને એ ક્ષણે પોતાના માટે યોગ્ય શબ્દો કહ્યું.
આલિખન્તીમિવાકાશમુત્થિતાં પશ્ય લક્ષ્મણ। મનસેવ કૃતાં લઙ્કાં નગાગ્રે વિશ્વકર્મણા
લક્ષ્મણ, જુઓ, લંકા આકાશમાં દોરેલી જેવી લાગે છે, જાણે વિશ્વકર્માએ માત્ર મનમાં જ બનાવેલી હોય, પર્વતની ટોચ પર ઉભી છે.
વિમાનૈર્બહુભિર્લઙ્કા સંકીર્ણા રચિતા પુરા। વિષ્ણોઃ પદમિવાકાશં છાદિતં પાણ્ડુભિર્ઘનૈઃ
લંકા અનેક મહેલોથી ભરેલી છે, જે પુરાતન સમયમાં બનાવવામાં આવી, અને આકાશમાં વિષ્ણુના સ્થાન જેવી લાગે છે, ફિક્કી વાદળોથી ઢંકાયેલી.
પુષ્પિતૈઃ શોભિતા લઙ્કા વનૈશ્ચિત્રરથોપમૈઃ। નાનાપતગસંઘુષ્ટફલપુષ્પોપગૈઃ શુભૈઃ
લંકા ફૂલોવાળી વનોથી શોભાયમાન છે, જે ચિત્રરથ જેવી લાગે છે, અનેક પક્ષીઓની ગૂંજ અને સુંદર ફળ-ફૂલો સાથે.
પશ્ય મત્તવિહંગાનિ પ્રલીનભ્રમરાણિ ચ। કોકિલાકુલખણ્ડાનિ દોધવીતિ શિવોઽનિલઃ
જુઓ, ઉન્મત્ત પક્ષીઓ અને ભમરો ફૂલોમાં છુપાયેલા છે, કોયલોથી ભરેલા વનखंडો છે, અને શીતળ, શુભ પવન વહે છે.
ઇતિ દાશરથી રામો લક્ષ્મણં સમભાષત। બલં ચ તત્ર વિભજચ્છાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા
એ રીતે દશરથપુત્ર રામે લક્ષ્મણ સાથે વાત કરી, અને પછી શાસ્ત્ર પ્રમાણે સેના વિભાજિત કરી.
શશાસ કપિસેનાં તાં બલાદાદાય વીર્યવાન્। અઙ્ગદઃ સહ નીલેન તિષ્ઠેદુરસિ દુર્જયઃ
વીર અંગદે નિલ સાથે મળીને વાનર સેના પર અધિકાર લીધો અને આગળ અવિજય બનીને ઊભા રહ્યા.
તિષ્ઠેદ્ વાનરવાહિન્યા વાનરૌઘસમાવૃતઃ। આશ્રિતો દક્ષિણં પાર્શ્વમૃષભો નામ વાનરઃ
વાનર સેના ના જમણા બાજુ, અનેક વાનરોની વચ્ચે, ઋષભ નામનો વાનર ઊભો રહ્યો.
ગન્ધહસ્તીવ દુર્ધર્ષસ્તરસ્વી ગન્ધમાદનઃ। તિષ્ઠેદ્ વાનરવાહિન્યાઃ સવ્યં પાર્શ્વમધિષ્ઠિતઃ
ગંધમદન ઝડપથી અને અપ્રતિરોધ્ય, જંગલી હાથી જેવો, વાનર સેના ના ડાબા બાજુ ઊભો રહ્યો.
મૂર્ધ્નિ સ્થાસ્યામ્યહં યત્તો લક્ષ્મણેન સમન્વિતઃ। જામ્બવાંશ્ચ સુષેણશ્ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ
હું પોતે લક્ષ્મણ, જાંબવંત, સુશેન અને ઝડપથી ચાલતા વેગદર્શી સાથે મધ્યમાં ચિંતનપૂર્વક ઊભો રહીશ.
ઋક્ષમુખ્યા મહાત્માનઃ કુક્ષિં રક્ષન્તુ તે ત્રયઃ। જઘનં કપિસેનાયાઃ કપિરાજોઽભિરક્ષતુ। પશ્ચાર્ધમિવ લોકસ્ય પ્રચેતાસ્તેજસા વૃતઃ
ભાલુઓના ત્રણ મહાન નેતાઓ સેના ના મધ્ય ભાગની રક્ષા કરે, અને વાનર રાજા પાછળના ભાગની રક્ષા કરે, જેમ તેજથી ઘેરાયેલું જલના દેવ.