દશયોજનવિસ્તીર્ણં શતયોજનમાયતમ્। દદૃશુર્દેવગન્ધર્વા નલસેતું સુદુષ્કરમ્
દેવતાઓ અને ગંધર્વોએ નલના પુલને જોયો, જે દસ યોજન પહોળો અને સો યોજન લાંબો હતો અને બનાવવો અત્યંત મુશ્કેલ હતો.
આપ્લવન્તઃ પ્લવન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। તમચિન્ત્યમસહ્યં ચ હ્યદ્ભુતં લોમહર્ષણમ્
વાંદરો કૂદતા, તરતા અને ગર્જના કરતા એ અદ્ભુત, કલ્પનાતીત અને ભયાનક પુલને જોયો, જે જોઈને રોમાંચ આવી જતો હતો.
દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ સાગરે સેતુબન્ધનમ્। તાનિ કોટિસહસ્રાણિ વાનરાણાં મહૌજસામ્
બધા જીવજંતુઓએ મહાબળવાન વાંદરોની કરોડો સંખ્યાએ સાગરમાં પુલ બાંધતો દૃશ્ય જોયું.
બધ્નન્તઃ સાગરે સેતું જગ્મુઃ પારં મહોદધેઃ। વિશાલઃ સુકૃતઃ શ્રીમાન્ સુભૂમિઃ સુસમાહિતઃ
સાગરમાં પુલ બાંધતા વાંદરો મહાસાગરનું બીજું કિનારે પહોંચી ગયા; એ પુલ પહોળો, મજબૂત, સુંદર અને સારી રીતે બાંધેલો હતો.
અશોભત મહાન્ સેતુઃ સીમન્ત ઇવ સાગરે। તતઃ પારે સમુદ્રસ્ય ગદાપાણિર્વિભીષણઃ
મહાન પુલ સાગરમાં સીમાની જેમ ઝળહળતો હતો; પછી, સમુદ્રના પાર વિભીષણ ગદા હાથમાં લઈને ઊભા રહ્યા.
પરેષામભિઘાતાર્થમતિષ્ઠત્ સચિવૈઃ સહ। સુગ્રીવસ્તુ તતઃ પ્રાહ રામં સત્યપરાક્રમમ્
શત્રુઓને પરાજિત કરવા માટે તે પોતાના મંત્રીઓ સાથે તૈયાર ઊભા રહ્યા; ત્યારબાદ સુગ્રીવે સચ્ચોટ પરાક્રમી રામને કહ્યું.
હનૂમન્તં ત્વમારોહ અઙ્ગદં ત્વથ લક્ષ્મણઃ। અયં હિ વિપુલો વીર સાગરો મકરાલયઃ
હનુમાન તને લઈ જાય અને લક્ષ્મણ અંગદ પર ચડે; કેમ કે, હે વીર, આ વિશાળ મગરોનું નિવાસસ્થાન એવા સાગર સામે છે.
વૈહાયસૌ યુવામેતૌ વાનરૌ ધારયિષ્યતઃ। અગ્રતસ્તસ્ય સૈન્યસ્ય શ્રીમાન્ રામઃ સલક્ષ્મણઃ
આ બે વાંદરો, જે આકાશમાં ઉડી શકે છે, તને અને લક્ષ્મણને લઈ જશે; તેજસ્વી રામ અને લક્ષ્મણ સેના આગળ ચાલશે.
જગામ ધન્વી ધર્માત્મા સુગ્રીવેણ સમન્વિતઃ। અન્યે મધ્યેન ગચ્છન્તિ પાર્શ્વતોઽન્યે પ્લવંગમાઃ
ધર્મનિષ્ઠ ધનુર્ધારી રામ સુગ્રીવ સાથે આગળ વધ્યા; બીજા વાંદરો વચ્ચે ગયા અને કેટલાક બાજુએ ચાલ્યા.
સલિલં પ્રપતન્ત્યન્યે માર્ગમન્યે પ્રપેદિરે। કેચિદ્ વૈહાયસગતાઃ સુપર્ણા ઇવ પુપ્લુવુઃ
કેટલાક પાણીમાં પડી ગયા, કેટલાક કિનારે પહોંચી ગયા; કેટલાક આકાશમાં ઉડીને સુપર્ણ જેવી ઊંચે ચઢ્યા.
ઘોષેણ મહતા ઘોષં સાગરસ્ય સમુચ્છ્રિતમ્। ભીમમન્તર્દધે ભીમા તરન્તી હરિવાહિની
મહાન ગર્જનાથી વાંદરોની સેના જ્યારે પાર ઉતરી રહી હતી ત્યારે એનો અવાજ મહાસાગર જેટલો ભયાનક હતો અને બધું ઢાંકી ગયો.
વાનરાણાં હિ સા તીર્ણા વાહિની નલસેતુના। તીરે નિવિવિશે રાજ્ઞો બહુમૂલફલોદકે
વાંદરોની આખી સેના નલના પુલ પરથી પાર ઉતરી અને રાજાને માટે મૂળ, ફળ અને પાણીથી ભરપૂર એવા કિનારે વસાવી.
તદદ્ભુતં રાઘવકર્મ દુષ્કરં સમીક્ષ્ય દેવાઃ સહ સિદ્ધચારણૈઃ। ઉપેત્ય રામં સહસા મહર્ષિભિ- સ્તમભ્યષિઞ્ચન્ સુશુભૈર્જલૈઃ પૃથક્
રાઘવનું એ અદ્ભુત અને દુષ્કર કાર્ય જોઈને દેવતાઓ, સિદ્ધો, ચારણો અને મહર્ષિઓ ઝડપથી રામ પાસે આવ્યા અને શુભ જળથી અલગ અલગ અભિષેક કર્યો.
જયસ્વ શત્રૂન્ નરદેવ મેદિનીં સસાગરાં પાલય શાશ્વતીઃ સમાઃ। ઇતીવ રામં નરદેવસત્કૃતં શુભૈર્વચોભિર્વિવિધૈરપૂજયન્
'હે રાજા, તું શત્રુઓ પર વિજય પ્રાપ્ત કર અને સમુદ્રો સહિત પૃથ્વી પર અનંત વર્ષો સુધી રાજ કર'—એ રીતે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામનું અનેક શુભ વચનોથી સન્માન કર્યું.
thumb|ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ત્રેવીસમો સર્ગ સાંભળો.
નિમિત્તાનિ નિમિત્તજ્ઞો દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ। સૌમિત્રિં સમ્પરિષ્વજ્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્
શકુન જાણનારા, લક્ષ્મણના મોટા ભાઈએ, શુકન જોઈને સોમિત્રીને ભેટી અને આ શબ્દો કહ્યા.
પરિગૃહ્યોદકં શીતં વનાનિ ફલવન્તિ ચ। બલૌઘં સંવિભજ્યેમં વ્યૂહ્ય તિષ્ઠેમ લક્ષ્મણ
ચાલો, ઠંડું પાણી અને જંગલના ફળ લઈએ, આ વિશાળ સેના ને ભાગે વહેંચી, યોગ્ય રીતે ગોઠવીએ, હે લક્ષ્મણ.
લોકક્ષયકરં ભીમં ભયં પશ્યામ્યુપસ્થિતમ્। પ્રબર્હણં પ્રવીરાણામૃક્ષવાનરરક્ષસામ્
હું જોઉં છું કે ભયાનક સંહારક ભય આવી રહ્યું છે, જે સમગ્ર જગતને વિનાશ તરફ લઈ જાય છે, અને વાનર, રીંછ અને રાક્ષસોના વીરોમાં ભયંકર સંહાર થવાનો છે.
વાતાશ્ચ કલુષા વાન્તિ કમ્પતે ચ વસુંધરા। પર્વતાગ્રાણિ વેપન્તે પતન્તિ ચ મહીરુહાઃ
હવા દુર્ગંધયુક્ત ફૂંકાય છે, ધરતી ધ્રુજી રહી છે, પર્વતોના શિખરો કંપે છે અને મોટા વૃક્ષો ધરાશાયી થાય છે.
મેઘાઃ ક્રવ્યાદસંકાશાઃ પરુષાઃ પરુષસ્વનાઃ। ક્રૂરાઃ ક્રૂરં પ્રવર્ષન્તિ મિશ્રં શોણિતબિન્દુભિઃ
મેઘો ક્રૂર અને ગર્જનાવાળા છે, માંસાહારી જેવા લાગે છે, અને તેઓ ક્રૂરતાથી લોહીના ટપકાં મિશ્રિત વરસાદ વરસાવે છે.
રક્તચન્દનસંકાશા સંધ્યા પરમદારુણા। જ્વલતઃ પ્રપતત્યેતદાદિત્યાદગ્નિમણ્ડલમ્
સાંજ લાલ ચંદન જેવી લાલ છે, ખૂબ જ ભયાનક દેખાય છે; દહકતા સૂર્યમાંથી અગ્નિનો મંડળ નીચે પડે છે.
દીના દીનસ્વરાઃ ક્રૂરાઃ સર્વતો મૃગપક્ષિણઃ। પ્રત્યાદિત્યં વિનર્દન્તિ જનયન્તો મહદ્ભયમ્
ચારે બાજુ જંગલી પ્રાણી અને પક્ષીઓ દુઃખી અવાજે, દુઃખી થઈને, સૂર્ય તરફ રડતા છે અને મોટું ભય પેદા કરે છે.
રજન્યામપ્રકાશસ્તુ સંતાપયતિ ચન્દ્રમાઃ। કૃષ્ણરક્તાંશુપર્યન્તો લોકક્ષય ઇવોદિતઃ
ચાંદ્રમા રાત્રે પ્રકાશ આપતો નથી, તેના કાંઠે કાળા અને લાલ કિરણો છે, અને તે જગતના વિનાશ માટે ઉગ્યો હોય તેમ લાગે છે.
હ્રસ્વો રૂક્ષોઽપ્રશસ્તશ્ચ પરિવેષસ્તુ લોહિતઃ। આદિત્યે વિમલે નીલં લક્ષ્મ લક્ષ્મણ દૃશ્યતે
સાફ સૂર્યની આસપાસ નાનું, કઠોર, અશુભ અને લાલ વર્તુળ દેખાય છે, હે લક્ષ્મણ, અને તેની ઉપર વાદળી ડાઘ પણ દેખાય છે.
રજસા મહતા ચાપિ નક્ષત્રાણિ હતાનિ ચ। યુગાન્તમિવ લોકાનાં પશ્ય શંસન્તિ લક્ષ્મણ
મોટા ધૂળના વાદળથી તારાઓ છુપાઈ ગયા છે; જો, હે લક્ષ્મણ, એ બધું જગતના અંતની આગાહી કરે છે.
કાકાઃ શ્યેનાસ્તથા નીચા ગૃધ્રાઃ પરિપતન્તિ ચ। શિવાશ્ચાપ્યશુભાન્ નાદાન્ નદન્તિ સુમહાભયાન્
કાગડા, શ્યેન અને ગૃધ્રો નીચું ઉડે છે, અને શિયાળાઓ ભયાનક, અશુભ અવાજે બૂમો પાડે છે.
શૈલૈઃ શૂલૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ વિમુક્તૈઃ કપિરાક્ષસૈઃ। ભવિષ્યત્યાવૃતા ભૂમિર્માંસશોણિતકર્દમા
પર્વતો, ભાલા, તલવાર અને વાનર-રાક્ષસોના મૃતદેહોથી ધરતી ઢંકાઈ જશે, અને માંસ તથા લોહીના કાદવથી ભરાઈ જશે.
ક્ષિપ્રમદ્યૈવ દુર્ધર્ષાં પુરીં રાવણપાલિતામ્। અભિયામ જવેનૈવ સર્વૈર્હરિભિરાવૃતાઃ
ચાલો, આજે જ ઝડપથી, બધા વાનરો સાથે, રાવણ શાસિત એ દુર્જય શહેર પર ચડાઈ કરીએ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ધન્વી સ રામઃ સંગ્રામધર્ષણઃ। પ્રતસ્થે પુરતો રામો લઙ્કામભિમુખો વિભુઃ
આ રીતે બોલ્યા પછી, ધનુષધારી અને યુદ્ધમાં ભય પેદા કરનાર શ્રીરામ આગળ આગળ લંકા તરફ મોઢું કરીને ચાલ્યા.
સવિભીષણસુગ્રીવાઃ સર્વે તે વાનરર્ષભાઃ। પ્રતસ્થિરે વિનર્દન્તો ધૃતાનાં દ્વિષતાં વધે
વિભીષણ અને સુગ્રીવ સાથે બધા વાનરશ્રેષ્ઠો દુશ્મનોના વિનાશના ઇરાદાથી ગર્જના કરતા આગળ વધ્યા.