તેન તન્મરુકાન્તારં પૃથિવ્યાં કિલ વિશ્રુતમ્। નિપાતિતઃ શરો યત્ર વજ્રાશનિસમપ્રભઃ
એ તીરથી પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ એવા 'મરુકાંતા' પ્રદેશમાં, જ્યાં એ તીર વીજળી અને ગાજ જેવી તેજસ્વી હતી, પડ્યું.
નનાદ ચ તદા તત્ર વસુધા શલ્યપીડિતા। તસ્માદ્ વ્રણમુખાત્ તોયમુત્પપાત રસાતલાત્
ત્યારે એ સ્થળે પૃથ્વી તીરના ઘા થી દુઃખી થઈને ગૂંજવા લાગી, અને એ ઘાવના મુખમાંથી પાતાળથી પાણી ફૂટ્યું.
સ બભૂવ તદા કૂપો વ્રણ ઇત્યેવ વિશ્રુતઃ। સતતં ચોત્થિતં તોયં સમુદ્રસ્યેવ દૃશ્યતે
ત્યાં એક કૂવો દેખાયો, જેને 'ઘા' તરીકે ઓળખવામાં આવતો, અને તેમાં સતત પાણી ઊભરાતું, જે દરિયાની જેમ સ્પષ્ટ દેખાતું.
અવદારણશબ્દશ્ચ દારુણઃ સમપદ્યત। તસ્માત્ તદ્ બાણપાતેન અપઃ કુક્ષિષ્વશોષયત્
એ સમયે એક ભયાનક ફાટવાનો અવાજ થયો, અને એ બાણના પડવાથી કૂવામાંનું પાણી આખરે સુકાઈ ગયું.
વિખ્યાતં ત્રિષુ લોકેષુ મરુકાન્તારમેવ ચ। શોષયિત્વા તુ તં કુક્ષિં રામો દશરથાત્મજઃ
એ મરુકાંતર ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ થયું; અને દશરથપુત્ર રામે એ પ્રદેશને સુકવી દીધો.
વરં તસ્મૈ દદૌ વિદ્વાન્ મરવેઽમરવિક્રમઃ
પછી વિદ્વાન અને પરાક્રમી રામે એ રણને એક વરદાન આપ્યું.
પશવ્યશ્ચાલ્પરોગશ્ચ ફલમૂલરસાયુતઃ। બહુસ્નેહો બહુક્ષીરઃ સુગન્ધિર્વિવિધૌષધિઃ
એ રણમાં પશુઓ રહેશે, રોગ ઓછા રહેશે, ફળ-મૂળ ભરપૂર મળશે, પ્રેમ અને દૂધ ઘણું મળશે, સુગંધ અને અનેક ઔષધિઓ પણ મળશે.
એવમેતૈશ્ચ સંયુક્તો બહુભિઃ સંયુતો મરુઃ। રામસ્ય વરદાનાચ્ચ શિવઃ પન્થા બભૂવ હ
આ રીતે રામના વરદાનથી મરુ અનેક શુભ લક્ષણોથી યુક્ત થયો અને એ માર્ગ સુખદ અને કલ્યાણકારી બની ગયો.
તસ્મિન્ દગ્ધે તદા કુક્ષૌ સમુદ્રઃ સરિતાં પતિઃ। રાઘવં સર્વશાસ્ત્રજ્ઞમિદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે એ પ્રદેશ સળગાવી નાખ્યો, ત્યારે નદીઓના સ્વામી સમુદ્રે સર્વશાસ્ત્રજ્ઞ રાઘવને કહ્યું:
અયં સૌમ્ય નલો નામ તનયો વિશ્વકર્મણઃ। પિત્રા દત્તવરઃ શ્રીમાન્ પ્રીતિમાન્ વિશ્વકર્મણઃ
આ સૌમ્ય નલ નામનો, વિશ્વકર્માનો પુત્ર છે, અને પિતાએ તેને વરદાન આપ્યું છે, એ વિશ્વકર્માને ખૂબ પ્રિય છે.
એષ સેતું મહોત્સાહઃ કરોતુ મયિ વાનરઃ। તમહં ધારયિષ્યામિ યથા હ્યેષ પિતા તથા
આ ઉત્સાહી વાનર મારા પર પુલ બાંધે, હું એ પુલને સહારો આપીશ, જેમ તેના પિતાએ આપ્યો હતો.
એવમુક્ત્વોદધિર્નષ્ટઃ સમુત્થાય નલસ્તતઃ। અબ્રવીદ્ વાનરશ્રેષ્ઠો વાક્યં રામં મહાબલમ્
આ રીતે કહ્યા પછી સમુદ્ર અદૃશ્ય થયો; પછી નલ ઊભો રહ્યો અને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા નલે મહાબલી રામને કહ્યું:
અહં સેતું કરિષ્યામિ વિસ્તીર્ણે મકરાલયે। પિતુઃ સામર્થ્યમાસાદ્ય તત્ત્વમાહ મહોદધિઃ
હું આ વિશાળ મગરોથી ભરેલા દરિયાની ઉપર પુલ બાંધું છું; કેમ કે મારા પિતાની કળા મને મળી છે, જેમ મહાસમુદ્રે કહ્યું છે.
દણ્ડ એવ વરો લોકે પુરુષસ્યેતિ મે મતિઃ। ધિક્ ક્ષમામકૃતજ્ઞેષુ સાન્ત્વં દાનમથાપિ વા
મારે તો એમ લાગે છે કે, માણસ માટે દંડ જ શ્રેષ્ઠ છે; કૃતઘ્નો માટે ક્ષમા, સમજાવટ કે દાન વ્યર્થ છે.
અયં હિ સાગરો ભીમઃ સેતુકર્મદિદૃક્ષયા। દદૌ દણ્ડભયાદ્ ગાધં રાઘવાય મહોદધિઃ
આ ભયાનક સાગર તો પુલ બનતા જોવા ઇચ્છતો હતો, પણ દંડના ડરથી મહાસમુદ્રે રાઘવને ઊંડો માર્ગ આપ્યો.
મમ માતુર્વરો દત્તો મન્દરે વિશ્વકર્મણા। મયા તુ સદૃશઃ પુત્રસ્તવ દેવિ ભવિષ્યતિ
મારી માતાને મન્દર પર વિશ્વકર્માએ વરદાન આપ્યું હતું: 'તમને મારા જેવો પુત્ર થશે, હે દેવી.'
ઔરસસ્તસ્ય પુત્રોઽહં સદૃશો વિશ્વકર્મણા। સ્મારિતોઽસ્મ્યહમેતેન તત્ત્વમાહ મહોદધિઃ। ન ચાપ્યહમનુક્તો વઃ પ્રબ્રૂયામાત્મનો ગુણાન્
હું તેનું પોતાનું સંતાન છું, વિશ્વકર્મા જેવો; એ મહાસમુદ્રે મને એ વાત યાદ અપાવી છે. અને હું તો તમે પૂછો નહિ ત્યાં સુધી મારા ગુણો કહું જ નહીં.
સમર્થશ્ચાપ્યહં સેતું કર્તું વૈ વરુણાલયે। તસ્માદદ્યૈવ બધ્નન્તુ સેતું વાનરપુઙ્ગવાઃ
હું પણ વરુણના આ વસવાટસ્થાન પર પુલ બાંધવામાં સમર્થ છું; તેથી વાનરશ્રેષ્ઠો આજે જ પુલ બાંધે.
તતો વિસૃષ્ટા રામેણ સર્વતો હરિપુઙ્ગવાઃ। ઉત્પેતતુર્મહારણ્યં હૃષ્ટાઃ શતસહસ્રશઃ
પછી રામે છૂટ આપ્યા પછી બધા વાનરશ્રેષ્ઠો આનંદિત થઈને લાખોની સંખ્યામાં મહાવન તરફ દોડી ગયા.
તે નગાન્ નગસંકાશાઃ શાખામૃગગણર્ષભાઃ। બભઞ્જુઃ પાદપાંસ્તત્ર પ્રચકર્ષુશ્ચ સાગરમ્
એ શાખામૃગોના નેતાઓ, જે પહાડ જેવા દેખાતા, તેમણે ત્યાંના વૃક્ષો તોડી અને દરિયાની તરફ ખેંચી લઈ ગયા.
તે સાલૈશ્ચાશ્વકર્ણૈશ્ચ ધવૈર્વંશૈશ્ચ વાનરાઃ। કુટજૈરર્જુનૈસ્તાલૈસ્તિલકૈસ્તિનિશૈરપિ
વાંદરો સાળ, અશ્વકર્ણ, ધવ, વાંસ, કુટજ, અર્જુન, તાળ, તિલક અને તિનિશ જેવા ઝાડો સમુદ્રમાં નાખી ocean ભરવા લાગ્યા.
બિલ્વકૈઃ સપ્તપર્ણૈશ્ચ કર્ણિકારૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ। ચૂતૈશ્ચાશોકવૃક્ષૈશ્ચ સાગરં સમપૂરયન્
બિલ્વ, સપ્તપર્ણ, ફૂલેલા કર્ણિકાર, આંબા અને અશોક જેવા વૃક્ષો વડે પણ વાંદરો એ સમુદ્રને ભર્યો.
સમૂલાંશ્ચ વિમૂલાંશ્ચ પાદપાન્ હરિસત્તમાઃ। ઇન્દ્રકેતૂનિવોદ્યમ્ય પ્રજહ્રુર્વાનરાસ્તરૂન્
શ્રેષ્ઠ વાંદરો એ મૂળવાળા અને મૂળ વગરના ઝાડો, જાણે ઈન્દ્રના ધ્વજ જેવા ઉંચા ઉંચા ઉખાડી, ખભે લઈ ગયા.
તાલાન્ દાડિમગુલ્માંશ્ચ નારિકેલવિભીતકાન્। કરીરાન્ બકુલાન્ નિમ્બાન્ સમાજહ્રુરિતસ્તતઃ
પછી વાંદરો એ ચારેય બાજુથી તાળ, દાડીમના ઝાડ, નાળિયેર, વિભીતક, કરીર, બકુલ અને નીમના ઝાડ ભેગા કર્યા.
હસ્તિમાત્રાન્ મહાકાયાઃ પાષાણાંશ્ચ મહાબલાઃ। પર્વતાંશ્ચ સમુત્પાટ્ય યન્ત્રૈઃ પરિવહન્તિ ચ
મોટા શરીર અને જોરદાર વાંદરો એ હાથી જેટલા મોટા પથ્થરો અને પહાડ પણ યંત્રથી ઉખાડી લઈ ગયા.
પ્રક્ષિપ્યમાણૈરચલૈઃ સહસા જલમુદ્ધૃતમ્। સમુત્સસર્પ ચાકાશમવાસર્પત્ તતઃ પુનઃ
જ્યારે પહાડો ફેંકવામાં આવ્યા ત્યારે પાણી એકાએક ઊછળી આકાશ સુધી પહોંચી ગયું અને પછી પાછું નીચે વળ્યું.
સમુદ્રં ક્ષોભયામાસુર્નિપતન્તઃ સમન્તતઃ। સૂત્રાણ્યન્યે પ્રગૃહ્ણન્તિ હ્યાયતં શતયોજનમ્
ચારે બાજુથી પડતા પથ્થરો અને પહાડોથી સમુદ્ર ઉથલપાથલ થઈ ગયો; બીજાઓએ માપવાની દોરી લઈને સો યોજન સુધી ખેંચી.
નલશ્ચક્રે મહાસેતું મધ્યે નદનદીપતેઃ। સ તદા ક્રિયતે સેતુર્વાનરૈર્ઘોરકર્મભિઃ
નલ એ નદીનાં રાજા સમુદ્રના મધ્યમાં મહાન પુલ બાંધ્યો; એ સમયે વાંદરો ભયાનક મહેનતથી પુલ બાંધતા હતા.
દણ્ડાનન્યે પ્રગૃહ્ણન્તિ વિચિન્વન્તિ તથાપરે। વાનરૈઃ શતશસ્તત્ર રામસ્યાજ્ઞાપુરઃસરૈઃ
કેટલાંક લાકડીઓ ઉઠાવતા, કેટલાંક શોધતા; ત્યાં રામના આદેશથી સૈંકડો વાંદરો કામમાં લાગેલા હતા.
મેઘાભૈઃ પર્વતાભૈશ્ચ તૃણૈઃ કાષ્ઠૈર્બબન્ધિરે। પુષ્પિતાગ્રૈશ્ચ તરુભિઃ સેતું બઘ્નન્તિ વાનરાઃ
વાંદરો એ ફૂલેલા શિખરવાળા વૃક્ષો, ઘાસ, લાકડાં અને મેઘ કે પહાડ જેવા ઝાડો વડે પુલ બાંધ્યો.