બ્રાહ્મેણાસ્ત્રેણ સંયોજ્ય બ્રહ્મદણ્ડનિભં શરમ્। સંયોજ્ય ધનુષિ શ્રેષ્ઠે વિચકર્ષ મહાબલઃ
પછી મહાબળવાન રામે બ્રહ્માસ્ત્ર જેવું બ્રહ્મદંડ સમાન બાણ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય પર ચઢાવ્યું અને તેને ખેંચ્યું.
તસ્મિન્ વિકૃષ્ટે સહસા રાઘવેણ શરાસને। રોદસી સમ્પફાલેવ પર્વતાશ્ચ ચકમ્પિરે
જ્યારે રાઘવે ધનુષ્ય પર બાણ ચઢાવીને અચાનક ખેંચ્યું, ત્યારે આકાશ ગર્જના કરવા લાગ્યું અને પહાડો પણ કંપી ઉઠ્યા.
તમશ્ચ લોકમાવવ્રે દિશશ્ચ ન ચકાશિરે। પ્રતિચુક્ષુભિરે ચાશુ સરાંસિ સરિતસ્તથા
અંધકારે આખી દુનિયા ઢાંકી લીધી, દિશાઓ પણ દેખાતી રહી નહીં અને સરોવર તથા નદીઓ પણ ઝડપથી ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.
તિર્યક્ ચ સહ નક્ષત્રૈઃ સંગતૌ ચન્દ્રભાસ્કરૌ। ભાસ્કરાંશુભિરાદીપ્તં તમસા ચ સમાવૃતમ્
સૂર્ય અને ચંદ્ર તારા સાથે તિરછા ચાલ્યા; આકાશ સૂર્યકિરણોથી તેજસ્વી અને અંધકારથી ઘેરાયેલું હતું.
પ્રચકાશે તદાઽઽકાશમુલ્કાશતવિદીપિતમ્। અન્તરિક્ષાચ્ચ નિર્ઘાતા નિર્જગ્મુરતુલસ્વનાઃ
પછી આકાશમાં સેકડો ઉલ્કાઓના પ્રકાશથી તેજ ફેલાયું અને અંતરિક્ષમાંથી સમાન ધ્વનિ સાથે વીજળીના ગર્જના સંભળાઈ.
વપુઃપ્રકર્ષેણ વવુર્દિવ્યમારુતપઙ્ક્તયઃ। બભઞ્જ ચ તદા વૃક્ષાઞ્જલદાનુદ્વહન્મુહુઃ
રામના તેજથી દિવ્ય પવનના ઝોકા વળવા લાગ્યા અને વાદળો સાથે વારંવાર વૃક્ષો ઉખડી પડ્યા.
આરુજંશ્ચૈવ શૈલાગ્રાન્ શિખરાણિ બભઞ્જ ચ। દિવિ ચ સ્મ મહામેઘાઃ સંહતાઃ સમહાસ્વનાઃ
તે પવનોએ પહાડોના શિખરો ઉખાડી નાખ્યા અને તોડી નાખ્યા; આકાશમાં મહા મેઘો ભેગા થયા અને જોરદાર ગર્જના કરવા લાગ્યા.
મુમુચુર્વૈદ્યુતાનગ્નીંસ્તે મહાશનયસ્તદા। યાનિ ભૂતાનિ દૃશ્યાનિ ચુક્રુશુશ્ચાશનેઃ સમમ્
પછી એ મહાશક્તિશાળી પવનોએ વીજળી જેવો અગ્નિ છોડ્યો અને દેખાતા જીવજંતુઓ વીજળીની ગર્જના સાથે રડવા લાગ્યા.
અદૃશ્યાનિ ચ ભૂતાનિ મુમુચુર્ભૈરવસ્વનમ્। શિશ્યિરે ચાભિભૂતાનિ સંત્રસ્તાન્યુદ્વિજન્તિ ચ
અને અજ્ઞાત જીવજંતુઓએ ભયાનક ચીસો પાડી; જે દબાઈ ગયા હતા તેઓ ઠંડા પડી ગયા, ડરથી કાંપવા લાગ્યા અને ગભરાઈ ગયા.
સમ્પ્રવિવ્યથિરે ચાપિ ન ચ પસ્પન્દિરે ભયાત્। સહ ભૂતૈઃ સતોયોર્મિઃ સનાગઃ સહરાક્ષસઃ
તેઓ ખૂબ ગભરાઈ ગયા અને ભયથી હલનચલન પણ કરી શક્યા નહીં; પાણીની લહેરો, સાપો અને રાક્ષસો સહિત બધા જીવજંતુઓ પણ ભયભીત થયા.
સહસાભૂત્ તતો વેગાદ્ ભીમવેગો મહોદધિઃ। યોજનં વ્યતિચક્રામ વેલામન્યત્ર સમ્પ્લવાત્
પછી અચાનક મહાસાગર ભયાનક ઝડપથી વહેવા લાગ્યો અને એક યોજન જેટલું પાણી કાંઠા પરથી આગળ વધ્યું.
તં તથા સમતિક્રાન્તં નાતિચક્રામ રાઘવઃ। સમુદ્ધતમમિત્રઘ્નો રામો નદનદીપતિમ્
એવો ઉગ્ર સાગર પણ રાઘવે પાર કર્યો નહીં; દુશ્મનોના વિનાશક રામ નદીઓ અને સરિતાઓના સ્વામી પાસે ઊભા રહ્યા.
તતો મધ્યાત્ સમુદ્રસ્ય સાગરઃ સ્વયમુત્થિતઃ। ઉદયાદ્રિમહાશૈલાન્મેરોરિવ દિવાકરઃ
પછી સાગર પોતે મહાસાગરના મધ્યમાંથી ઊભો થયો, જેમ ઉદય પર્વત કે મેરુ પરથી સૂર્ય ઊગે છે એમ.
પન્નગૈઃ સહ દીપ્તાસ્યૈઃ સમુદ્રઃ પ્રત્યદૃશ્યત। સ્નિગ્ધવૈદૂર્યસંકાશો જામ્બૂનદવિભૂષણઃ
સાગર તેજસ્વી મુખવાળા સાપો સાથે દેખાયો, તે ચમકતા વૈડૂર્ય જેવો અને સુવર્ણના આભૂષણોથી શોભતો હતો.
રક્તમાલ્યામ્બરધરઃ પદ્મપત્રનિભેક્ષણઃ। સર્વપુષ્પમયીં દિવ્યાં શિરસા ધારયન્ સ્રજમ્
લાલ ફૂલોની વણેલી વણમાલા અને લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, કમળની પાંખડીઓ જેવી આંખો ધરાવતા, સર્વ પ્રકારના ફૂલોની દિવ્ય વણમાલા માથે ધારણ કરનાર.
જાતરૂપમયૈશ્ચૈવ તપનીયવિભૂષણૈઃ। આત્મજાનાં ચ રત્નાનાં ભૂષિતો ભૂષણોત્તમૈઃ
શુદ્ધ સોનાના અને સુંદર સોનાના આભૂષણોથી, તથા પોતાના ઉત્પન્ન શ્રેષ્ઠ રત્નોથી શોભાયમાન.
ધાતુભિર્મણ્ડિતઃ શૈલો વિવિધૈર્હિમવાનિવ। એકાવલીમધ્યગતં તરલં પાણ્ડરપ્રભમ્
વિવિધ ધાતુઓથી શણગારેલા, જેમ હિમાલય પર અનેક પ્રકારના ખનિજ હોય છે, એ રીતે એક જ હારની વચ્ચે ઝળહળતું, ફિક્કું પ્રકાશ ફેલાવતું.
ગઙ્ગાસિન્ધુપ્રધાનાભિરાપગાભિઃ સમાવૃતઃ। ઉદ્વર્તિતમહાગ્રાહઃ સમ્ભ્રાન્તોરગરાક્ષસઃ
ગંગા અને સિંધુ જેવી મુખ્ય નદીઓથી ઘેરાયેલો, જેમાં મહા ઘોડાપાડા ઉછળતા અને ભયભીત સાપો તથા રાક્ષસો ભમતા.
દેવતાનાં સુરૂપાભિર્નાનારૂપાભિરીશ્વરઃ। સાગરઃ સમુપક્રમ્ય પૂર્વમામન્ત્ર્ય વીર્યવાન્
અન્ય અને અનેક રૂપ ધરાવતી સુંદર દેવીઓ પાસે જઈ, શક્તિશાળી સાગર પહેલા તેમને સંબોધી મળવા ગયો.
અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં રાઘવં શરપાણિનમ્
પાણીમાં હાથ જોડીને, તેણે તીર ધરાવનાર રાઘવને આ રીતે કહ્યું.
પૃથિવી વાયુરાકાશમાપો જ્યોતિશ્ચ રાઘવ। સ્વભાવે સૌમ્ય તિષ્ઠન્તિ શાશ્વતં માર્ગમાશ્રિતાઃ
પૃથ્વી, પવન, આકાશ, પાણી અને અગ્નિ – હે રાઘવ, આ બધું પોતપોતાના શાશ્વત સ્વરૂપે, સદાયના માર્ગે જ રહે છે.
તત્સ્વભાવો મમાપ્યેષ યદગાધોઽહમપ્લવઃ। વિકારસ્તુ ભવેદ્ ગાધ એતત્ તે પ્રવદામ્યહમ્
મારો પણ એ જ સ્વભાવ છે કે હું ઊંડો અને અપરિચલિત છું; જો હું ઓછો થઈ જઉં તો એ બદલાવ ગણાય – આ વાત હું તને સ્પષ્ટ કહું છું.
ન કામાન્ન ચ લોભાદ્ વા ન ભયાત્ પાર્થિવાત્મજ। ગ્રાહનક્રાકુલજલં સ્તમ્ભયેયં કથંચન
ન તો ઇચ્છાથી, ન તો લોભથી, ન તો ભયથી, હે રાજકુમાર, હું ક્યારેય ઘોડાપાડા અને મગરોથી ભરેલા મારા પાણી રોકી શકતો નથી.
વિધાસ્યે યેન ગન્તાસિ વિષહિષ્યેઽપ્યહં તથા। ન ગ્રાહા વિધમિષ્યન્તિ યાવત્સેના તરિષ્યતિ। હરીણાં તરણે રામ કરિષ્યામિ યથા સ્થલમ્
હું એવો ઉપાય કરીશ કે તું પાર જઈ શકે; તારા સેના પસાર થાય ત્યાં સુધી મગરો તકલીફ નહીં આપે. હે રામ, વાનરોને પાર ઉતારવા માટે હું પાણી જમીન જેટલું મજબૂત કરી દઈશ.
તમબ્રવીત્ તદા રામઃ શૃણુ મે વરુણાલય। અમોઘોઽયં મહાબાણઃ કસ્મિન્ દેશે નિપાત્યતામ્
પછી રામે કહ્યું: 'હે વરુણના નિવાસ, સાંભળ; મારું આ મહાન તીર નિષ્ફળ થતું નથી – કયા પ્રદેશમાં તેને છોડવું?'
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા તં ચ દૃષ્ટ્વા મહાશરમ્। મહોદધિર્મહાતેજા રાઘવં વાક્યમબ્રવીત્
રામના શબ્દો સાંભળી અને એ મહા તીર જોઈ, મહાસાગરે તેજસ્વી રાઘવને આ રીતે જવાબ આપ્યો.
ઉત્તરેણાવકાશોઽસ્તિ કશ્ચિત્ પુણ્યતરો મમ। દ્રુમકુલ્ય ઇતિ ખ્યાતો લોકે ખ્યાતો યથા ભવાન્
મારા ઉત્તર તરફ એક સ્થાન છે, જે વધુ પવિત્ર છે, લોકમાં 'દ્રુમકુલ્ય' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જેમ તું પણ પ્રસિદ્ધ છે.
ઉગ્રદર્શનકર્માણો બહવસ્તત્ર દસ્યવઃ। આભીરપ્રમુખાઃ પાપાઃ પિબન્તિ સલિલં મમ
ત્યાં અનેક ભયાનક અને ક્રૂર દસ્યુઓ, મુખ્યત્વે આભીર અને અન્ય પાપી લોકો, મારા પાણી પીવે છે.
તૈર્ન તત્સ્પર્શનં પાપં સહેયં પાપકર્મભિઃ। અમોઘઃ ક્રિયતાં રામ અયં તત્ર શરોત્તમઃ
એ પાપી લોકોના સ્પર્શથી થતો પાપ હું સહન કરી શકતો નથી; હે રામ, તું તારો નિષ્ફળ ન થતો શ્રેષ્ઠ તીર ત્યાં છોડ.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા સાગરસ્ય મહાત્મનઃ। મુમોચ તં શરં દીપ્તં પરં સાગરદર્શનાત્
મહાન આત્માવાળા સાગરના એ વચન સાંભળી, તેણે એ તેજસ્વી તીર સાગરથી દૂર, બતાવ્યા પ્રમાણે છોડ્યું.