તસ્ય રામસ્ય સુપ્તસ્ય કુશાસ્તીર્ણે મહીતલે। નિયમાદપ્રમત્તસ્ય નિશાસ્તિસ્રોઽભિજગ્મતુઃ
રામ જ્યારે કુશ ઘાસ પાથરેલી ધરતી પર, સંપૂર્ણ નિયમ અને સતર્કતાથી સૂઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ત્રણ રાતો વીતી ગઈ.
સ ત્રિરાત્રોષિતસ્તત્ર નયજ્ઞો ધર્મવત્સલઃ। ઉપાસત તદા રામઃ સાગરં સરિતાં પતિમ્
ત્યાં, ધર્મપ્રેમી અને નીતિગ્ન રામે ત્રણ રાતો સુધી તપ કરીને, નદીઓના સ્વામી એવા દરિયાની પૂજા કરી.
ન ચ દર્શયતે રૂપં મન્દો રામસ્ય સાગરઃ। પ્રયતેનાપિ રામેણ યથાર્હમભિપૂજિતઃ
છતાં પણ, રામે શ્રદ્ધાથી અને યોગ્ય રીતે પૂજા કરી હોવા છતાં, આળસુ દરિયો પોતાનું સ્વરૂપ દેખાડતો નથી.
સમુદ્રસ્ય તતઃ ક્રુદ્ધો રામો રક્તાન્તલોચનઃ। સમીપસ્થમુવાચેદં લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્
પછી, રામે ક્રોધથી આંખો લાલ કરીને, નજીક ઊભેલા શુભલક્ષણ વાળા લક્ષ્મણને કહ્યું.
અવલેપઃ સમુદ્રસ્ય ન દર્શયતિ યઃ સ્વયમ્। પ્રશમશ્ચ ક્ષમા ચૈવ આર્જવં પ્રિયવાદિતા
સમુદ્રનો અહંકાર છે, એટલે તે પોતે દેખાતો નથી; શાંતિ, ક્ષમા, સીધાઈ અને મીઠી વાણી—
અસામર્થ્યફલા હ્યેતે નિર્ગુણેષુ સતાં ગુણાઃ। આત્મપ્રશંસિનં દુષ્ટં ધૃષ્ટં વિપરિધાવકમ્
—આ સારા ગુણો માત્ર યોગ્ય લોકોમાં ફળ આપે છે, નિર્જન અને દુષ્ટમાં નહિ; જે પોતાનો વખાણ કરે છે, દુષ્ટ છે, ઉદ્ધત છે અને અણઘડ છે—
સર્વત્રોત્સૃષ્ટદણ્ડં ચ લોકઃ સત્કુરુતે નરમ્। ન સામ્ના શક્યતે કીર્તિર્ન સામ્ના શક્યતે યશઃ
—એવા માણસને જ જગત માન આપે છે, જે બધે દંડ આપે છે; માત્ર મીઠા વચનથી પ્રતિષ્ઠા કે યશ મળતું નથી.
પ્રાપ્તું લક્ષ્મણ લોકેઽસ્મિઞ્જયો વા રણમૂર્ધનિ। અદ્ય મદ્બાણનિર્ભગ્નૈર્મકરૈર્મકરાલયમ્
લક્ષ્મણ, આ દુનિયામાં યુદ્ધમાં વિજય મેળવવો હોય તો માત્ર નમ્રતાથી નહિ મળે; આજે હું મારા બાણોથી મકરો અને derenુ નિવાસસ્થાન તોડી નાખીશ.
નિરુદ્ધતોયં સૌમિત્રે પ્લવદ્ભિઃ પશ્ય સર્વતઃ। ભોગિનાં પશ્ય ભોગાનિ મયા ભિન્નાનિ લક્ષ્મણ
હે સૌમિત્રે, ચારે બાજુએ પાણી કેવી રીતે ઉછળી રહેલું છે, તે જોઈને, મારા દ્વારા તૂટી ગયેલા સર્પોના દેહો પણ જો, લક્ષ્મણ.
મહાભોગાનિ મત્સ્યાનાં કરિણાં ચ કરાનિહ। સશઙ્ખશુક્તિકાજાલં સમીનમકરં તથા
અહીં મોટા માછલીઓના શરીરો અને હાથીઓના સુંડ, સાથે શંખ અને શુક્તિકાના જૂથો, અને વિવિધ પ્રકારની માછલીઓ તથા મકર પણ જોવા મળે છે.
અદ્ય યુદ્ધેન મહતા સમુદ્રં પરિશોષયે। ક્ષમયા હિ સમાયુક્તં મામયં મકરાલયઃ
આજે હું મહાન યુદ્ધથી આ સમુદ્રને સુકવી નાખીશ; કારણ કે મકરોથી ભરેલો આ સમુદ્ર મારી સહનશક્તિને નબળાઈ સમજી બેઠો છે.
ચાપમાનય સૌમિત્રે શરાંશ્ચાશીવિષોપમાન્। સમુદ્રં શોષયિષ્યામિ પદ્ભ્યાં યાન્તુ પ્લવંગમાઃ
હે સૌમિત્રે, મારું ધનુષ્ય અને ઝેરી સર્પ જેવાં બાણ લાવ; હું આ સમુદ્રને સુકવી નાખીશ—અને વાનરોએ પગે ચાલીને પાર કરવો જોઈએ.
અદ્યાક્ષોભ્યમપિ ક્રુદ્ધઃ ક્ષોભયિષ્યામિ સાગરમ્। વેલાસુ કૃતમર્યાદં સહસ્રોર્મિસમાકુલમ્
આજે, ભલે આ સમુદ્ર અડગ છે, પણ મારા ક્રોધથી હું તેને ધ્રુજી દઈશ, જેની કિનારે મર્યાદા છે અને હજારો તરંગોથી ભરેલો છે.
નિર્મર્યાદં કરિષ્યામિ સાયકૈર્વરુણાલયમ્। મહાર્ણવં ક્ષોભયિષ્યે મહાદાનવસંકુલમ્
મારા બાણોથી હું સમુદ્રની મર્યાદા તોડી નાખીશ અને મહાદૈત્યોથી ભરેલા મહાસાગરને હલાવી દઈશ.
એવમુક્ત્વા ધનુષ્પાણિઃ ક્રોધવિસ્ફારિતેક્ષણઃ। બભૂવ રામો દુર્ધર્ષો યુગાન્તાગ્નિરિવ જ્વલન્
આ રીતે બોલીને, ધનુષ્ય હાથમાં લઈને અને ક્રોધથી આંખો લાલ કરી, રામ અપરાજેય બની ગયા, જાણે યુગના અંતે જ્વલતા અગ્નિ હોય.
સમ્પીડ્ય ચ ધનુર્ઘોરં કમ્પયિત્વા શરૈર્જગત્। મુમોચ વિશિખાનુગ્રાન્ વજ્રાનિવ શતક્રતુઃ
રામે ભયાનક ધનુષ્ય ખેંચ્યું, પોતાના બાણોથી જગતને ધ્રુજાવી દીધું અને ભયાનક બાણ છોડ્યા, જાણે ઇન્દ્રે વજ્ર ફેંક્યા હોય.
તે જ્વલન્તો મહાવેગાસ્તેજસા સાયકોત્તમાઃ। પ્રવિશન્તિ સમુદ્રસ્ય જલં વિત્રસ્તપન્નગમ્
તે તેજસ્વી અને ઝડપી બાણો, સમુદ્રના પાણીમાં ઘૂસી ગયા અને અંદરના સર્પોને ભયભીત કરી દીધા.
તોયવેગઃ સમુદ્રસ્ય સમીનમકરો મહાન્। સ બભૂવ મહાઘોરઃ સમારુતરવસ્તથા
મોટા માછલીઓ અને મકરોથી ભરેલો મહાસાગર, પવનના ગર્જન સાથે ભયાનક રીતે ઉછળી ઊઠ્યો.
મહોર્મિમાલાવિતતઃ શઙ્ખશુક્તિસમાવૃતઃ। સધૂમઃ પરિવૃત્તોર્મિઃ સહસાસીન્મહોદધિઃ
મહાસાગર, વિશાળ તરંગોની પાંખી અને શંખ-શુક્તિથી ઢંકાયેલો, ધૂમ્ર અને ઘુમરાટ પાણી સાથે અચાનક ભયાનક બની ગયો.
વ્યથિતાઃ પન્નગાશ્ચાસન્ દીપ્તાસ્યા દીપ્તલોચનાઃ। દાનવાશ્ચ મહાવીર્યાઃ પાતાલતલવાસિનઃ
દહકતા મોઢા અને અગ્નિ સમાન આંખો ધરાવતા સર્પો અને પાતાળમાં વસતા મહાવીર દૈત્યો—all ભયભીત થઈ ગયા.
ઊર્મયઃ સિન્ધુરાજસ્ય સનક્રમકરાસ્તથા। વિન્ધ્યમન્દરસંકાશાઃ સમુત્પેતુઃ સહસ્રશઃ
સમુદ્રરાજાના તરંગો, શિખરો ધરાવતા અને વિંધ્ય-મંદર જેવી ઊંચાઈ ધરાવતા, હજારોની સંખ્યામાં ઊભા થયા.
આઘૂર્ણિતતરઙ્ગૌઘઃ સમ્ભ્રાન્તોરગરાક્ષસઃ। ઉદ્વર્તિતમહાગ્રાહઃ સઘોષો વરુણાલયઃ
વરुणના આલયમાં, ઉછળતા તરંગો, ગભરાયેલા સર્પો અને રાક્ષસો, અને ઉલટાતા મોટા ઘોઘરા સાથે, ઘમાસાણ અવાજ થવા લાગ્યો.
તતસ્તુ તં રાઘવમુગ્રવેગં પ્રકર્ષમાણં ધનુરપ્રમેયમ્। સૌમિત્રિરુત્પત્ય વિનિઃશ્વસન્તં મામેતિ ચોક્ત્વા ધનુરાલલમ્બે
પછી સૌમિત્રિ લક્ષ્મણે, રાઘવને ભયાનક ઝડપથી અપરિમિત ધનુષ્ય ખેંચતા જોઈ, ધનુષ્યને પકડ્યું અને રામે જોરથી શ્વાસ છોડતા કહ્યું: 'ન કરો!'
એતદ્વિનાપિ હ્યુદધેસ્તવાદ્ય સમ્પત્સ્યતે વીરતમસ્ય કાર્યમ્। ભવદ્વિધાઃ ક્રોધવશં ન યાન્તિ દીર્ઘં ભવાન્ પશ્યતુ સાધુવૃત્તમ્
હે વીર, આ વિના પણ આજે તમારું કાર્ય પૂરું થશે; તમારાં જેવા મહાન લોકો ક્યારેય ક્રોધના વશ થતા નથી—તમારી સારા વર્તનને લાંબા સમય સુધી લોકો જોઈ શકે.
અન્તર્હિતૈશ્ચાપિ તથાન્તરિક્ષે બ્રહ્મર્ષિભિશ્ચૈવ સુરર્ષિભિશ્ચ। શબ્દઃ કૃતઃ કષ્ટમિતિ બ્રુવદ્ભિ- ર્મામેતિ ચોક્ત્વા મહતા સ્વરેણ
અને એ જ રીતે, આકાશમાં છુપાયેલા બ્રહ્મર્ષિ અને દેવર્ષિઓએ પણ 'હાય!' કહી અવાજ કર્યો અને ઊંચા સ્વરે 'ન કરો!' કહીને વિનંતી કરી.
thumb|દ્વાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
અથોવાચ રઘુશ્રેષ્ઠઃ સાગરં દારુણં વચઃ। અદ્ય ત્વાં શોષયિષ્યામિ સપાતાલં મહાર્ણવ
પછી રઘુવંશમાં શ્રેષ્ઠ શ્રી રામે સાગરને કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું: 'આજે હું તને અને પાતાળ સાથે આ મહાસાગરને સુકવી નાખીશ.'
શરનિર્દગ્ધતોયસ્ય પરિશુષ્કસ્ય સાગર। મયા નિહતસત્ત્વસ્ય પાંસુરુત્પદ્યતે મહાન્
જયારે મારા બાણોથી તારો પાણી બળી જશે અને તું સુકાઈ જશે, ત્યારે તારા નિર્જીવ તળિયે ધૂળના વાદળો ઊભા થશે.
મત્કાર્મુકવિસૃષ્ટેન શરવર્ષેણ સાગર। પરં તીરં ગમિષ્યન્તિ પદ્ભિરેવ પ્લવંગમાઃ
મારા ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા બાણોના વરસાદથી વાનરોએ પગે ચાલતાં જ આ મહાસાગર પાર કરી દેશે.
વિચિન્વન્નાભિજાનાસિ પૌરુષં નાપિ વિક્રમમ્। દાનવાલય સંતાપં મત્તો નામ ગમિષ્યસિ
તું મારી શક્તિ અને પરાક્રમ ઓળખતો નથી; દૈત્યોના નિવાસસ્થાન, હવે તું મારી તરફથી દુઃખ અનુભવશે.