ઇત્યુક્ત્વા પરુષં વાક્યં રાવણં રાવણાનુજઃ। આજગામ મુહૂર્તેન યત્ર રામઃ સલક્ષ્મણઃ
એ રીતે રાવણના નાના ભાઈએ કડક શબ્દો બોલ્યા પછી તરત જ ત્યાં ગયો જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા.
તં મેરુશિખરાકારં દીપ્તામિવ શતહ્રદામ્। ગગનસ્થં મહીસ્થાસ્તે દદૃશુર્વાનરાધિપાઃ
તેને મેરુ પર્વતની ચોટી જેવો ઊંચો અને સો કિરણો વાળ્યા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી જોઈને, વાનર રાજાઓએ તેને આકાશમાં અને જમીન પર ઉભેલો જોયો.
તે ચાપ્યનુચરાસ્તસ્ય ચત્વારો ભીમવિક્રમાઃ। તેઽપિ વર્માયુધોપેતા ભૂષણોત્તમભૂષિતાઃ
અને તેના ચાર સાથીઓ પણ, ભયંકર પરાક્રમી, બેસટ કવચ અને શસ્ત્રોથી સજ્જ અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શોભાયમાન હતાં.
સ ચ મેઘાચલપ્રખ્યો વજ્રાયુધસમપ્રભઃ। વરાયુધધરો વીરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
તે પોતે મેઘ જેવા ઘેરા અને વીજળી જેવો તેજ ધરાવતો, ઉત્તમ શસ્ત્રો ધારણ કરેલો અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત હતો.
તમાત્મપઞ્ચમં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ। વાનરૈઃ સહ દુર્ધર્ષશ્ચિન્તયામાસ બુદ્ધિમાન્
પાંચમા વ્યક્તિ તરીકે તેને જોઈને, વાનર રાજ સુગ્રીવે પોતાની બુદ્ધિથી અને વાનરો સાથે વિચાર કરવાનું શરૂ કર્યું.
ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તં તુ વાનરાંસ્તાનુવાચ હ। હનુમત્પ્રમુખાન્ સર્વાનિદં વચનમુત્તમમ્
થોડું વિચાર્યા પછી, તેણે હનુમાન સહિત બધા વાનરોને ઉત્તમ શબ્દોમાં કહ્યું.
એષ સર્વાયુધોપેતશ્ચતુર્ભિઃ સહ રાક્ષસૈઃ। રાક્ષસોભ્યેતિ પશ્યધ્વમસ્માન્ હન્તું ન સંશયઃ
આ રાક્ષસ બધા શસ્ત્રોથી સજ્જ અને ચાર રાક્ષસો સાથે અહીં આવી રહ્યો છે; જુઓ, એમાં કોઈ શંકા નથી કે એ આપણને નાશ કરવા આવે છે.
સુગ્રીવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે વાનરોત્તમાઃ। સાલાનુદ્યમ્ય શૈલાંશ્ચ ઇદં વચનમબ્રુવન્
સુગ્રીવના શબ્દો સાંભળીને, બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોએ ઝાડ અને પથ્થરો ઉઠાવીને આ રીતે કહ્યું.
શીઘ્રં વ્યાદિશ નો રાજન્ વધાયૈષાં દુરાત્મનામ્। નિપતન્તિ હતા યાવદ્ ધરણ્યામલ્પચેતનાઃ
રાજા, તું જલદી અમને આ દુષ્ટોનો નાશ કરવા આદેશ આપ; એ લોકો જમીન પર પડી જાય અને બેભાન થાય એ પહેલાં જ અમે એમને મારીએ.
તેષાં સમ્ભાષમાણાનામન્યોન્યં સ વિભીષણઃ। ઉત્તરં તીરમાસાદ્ય ખસ્થ એવ વ્યતિષ્ઠત
જ્યારે તેઓ એકબીજા સાથે વાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વિભીષણ આકાશમાં જ રહીને ઉત્તર કાંઠે પહોંચી ગયો.
સ ઉવાચ મહાપ્રાજ્ઞઃ સ્વરેણ મહતા મહાન્। સુગ્રીવં તાંશ્ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય ખસ્થ એવ વિભીષણઃ
મહાન અને વિદ્વાન વિભીષણે, આકાશમાં ઊભા રહીને, સુગ્રીવ અને બીજાઓને ઊંચા અવાજે સંબોધ્યા.
રાવણો નામ દુર્વૃત્તો રાક્ષસો રાક્ષસેશ્વરઃ। તસ્યાહમનુજો ભ્રાતા વિભીષણ ઇતિ શ્રુતઃ
રાવણ નામનો દુષ્ટ રાક્ષસ, રાક્ષસોનો રાજા છે; હું તેનો નાના ભાઈ વિભીષણ છું, એમ જાણીતા છું.
તેન સીતા જનસ્થાનાદ્ હૃતા હત્વા જટાયુષમ્। રુદ્ધા ચ વિવશા દીના રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા
તે રાવણે જટાયુને મારીને જનસ્થાનમાંથી સીતા હરી લઈ ગયો છે; હવે સીતા દુઃખી અને લાચાર બની રાક્ષસીઓ દ્વારા કડક રીતે કેદમાં રાખવામાં આવી છે.
તમહં હેતુભિર્વાક્યૈર્વિવિધૈશ્ચ ન્યદર્શયમ્। સાધુ નિર્યાત્યતાં સીતા રામાયેતિ પુનઃ પુનઃ
મેં તેને વારંવાર સમજાવ્યું કે 'સીતા રામને પરત આપવી એ યોગ્ય છે', અને અનેક યોગ્ય કારણો આપ્યા.
સ ચ ન પ્રતિજગ્રાહ રાવણઃ કાલચોદિતઃ। ઉચ્યમાનં હિતં વાક્યં વિપરીત ઇવૌષધમ્
પણ રાવણ, સમયના પ્રભાવથી, મારા સારા શબ્દો સ્વીકાર્યા નહીં, જેમ કે ખોટી દવા સ્વીકારાતી નથી.
સોઽહં પરુષિતસ્તેન દાસવચ્ચાવમાનિતઃ। ત્યક્ત્વા પુત્રાંશ્ચ દારાંશ્ચ રાઘવં શરણં ગતઃ
એ રીતે તેણે મને અપમાનિત કરી અને દાસ જેવો વર્તાવ કર્યો, એટલે મેં મારા પુત્રો અને પત્નીને છોડી રાઘવ પાસે આશ્રય લેવા આવ્યો છું.
એતત્તુ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવો લઘુવિક્રમઃ। લક્ષ્મણસ્યાગ્રતો રામં સંરબ્ધમિદમબ્રવીત્
આ શબ્દો સાંભળીને, ઝડપી કાર્ય કરનાર સુગ્રીવે લક્ષ્મણની હાજરીમાં રામને ઉગ્ર ભાવથી આ રીતે કહ્યું.
પ્રવિષ્ટઃ શત્રુસૈન્યં હિ પ્રાપ્તઃ શત્રુરતર્કિતઃ। નિહન્યાદન્તરં લબ્ધ્વા ઉલૂકો વાયસાનિવ
શત્રુની સેના વચ્ચે કોઈ શત્રુ છુપાઈને આવી જાય અને જો તક મળે તો, કાગડાઓમાં ઘૂસી ગયેલા ઘુવડ જેવો, એ હાનિ કરી શકે છે.
મન્ત્રે વ્યૂહે નયે ચારે યુક્તો ભવિતુમર્હસિ। વાનરાણાં ચ ભદ્રં તે પરેષાં ચ પરંતપ
તમે સલાહ, વ્યવસ્થા, યુક્તિ અને ગુપ્તચરતા—allમાં ચુસ્ત રહો; વાનરો અને તમારા માટે કલ્યાણ રહે, દુશ્મનોને હરાવનાર.
અન્તર્ધાનગતા હ્યેતે રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ। શૂરાશ્ચ નિકૃતિજ્ઞાશ્ચ તેષાં જાતુ ન વિશ્વસેત્
આ રાક્ષસો ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે અને અદૃશ્ય પણ થઈ શકે છે; એ બહાદુર છે અને છેતરપિંડીમાં નિપુણ છે—એવા લોકો પર ક્યારેય વિશ્વાસ ન કરવો.
પ્રણિધી રાક્ષસેન્દ્રસ્ય રાવણસ્ય ભવેદયમ્। અનુપ્રવિશ્ય સોઽસ્માસુ ભેદં કુર્યાન્ન સંશયઃ
આ માણસ રાવણનો ગુપ્તચર હોઈ શકે છે; એ આપણા વચ્ચે આવીને ચોક્કસ રીતે ફૂટ પાડવાનો પ્રયાસ કરશે, એમાં શંકા નથી.
અથ વા સ્વયમેવૈષ છિદ્રમાસાદ્ય બુદ્ધિમાન્। અનુપ્રવિશ્ય વિશ્વસ્તે કદાચિત્ પ્રહરેદપિ
અથવા, આ બુદ્ધિશાળી માણસ પોતે કોઈ ખોટું સ્થાન શોધીને, આપણું વિશ્વાસ જીતીને, ક્યારેક હુમલો પણ કરી શકે છે.
મિત્રાટવિબલં ચૈવ મૌલભૃત્યબલં તથા। સર્વમેતદ્ બલં ગ્રાહ્યં વર્જયિત્વા દ્વિષદ્બલમ્
મિત્રો, વનવાસી અને વફાદાર સેવકોની તાકાત સ્વીકારવી જોઈએ, પણ દુશ્મનના બળને હંમેશા દૂર રાખવું જોઈએ.
પ્રકૃત્યા રાક્ષસો હ્યેષ ભ્રાતામિત્રસ્ય વૈ પ્રભો। આગતશ્ચ રિપુઃ સાક્ષાત્ કથમસ્મિંશ્ચ વિશ્વસેત્
પ્રભુ, એ સ્વભાવથી રાક્ષસ છે અને તમારા દુશ્મનનો ભાઈ છે; અને એ અહીં ખુદ દુશ્મન બનીને આવ્યો છે—અહીં એ પર કેવી રીતે વિશ્વાસ કરી શકાય?
રાવણસ્યાનુજો ભ્રાતા વિભીષણ ઇતિ શ્રુતઃ। ચતુર્ભિઃ સહ રક્ષોભિર્ભવન્તં શરણં ગતઃ
કહવામાં આવે છે કે વિભીષણ રાવણનો નાનો ભાઈ છે; એ ચાર રાક્ષસો સાથે તમારી શરણમાં આવ્યો છે.
રાવણેન પ્રણીતં હિ તમવેહિ વિભીષણમ્। તસ્યાહં નિગ્રહં મન્યે ક્ષમં ક્ષમવતાં વર
આ વિભીષણને રાવણ દ્વારા મોકલાયેલો માનો; મારા મત પ્રમાણે, એને રોકવું યોગ્ય છે, ધૈર્યવાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
રાક્ષસો જિહ્મયા બુદ્ધ્યા સંદિષ્ટોઽયમિહાગતઃ। પ્રહર્તું માયયા છન્નો વિશ્વસ્તે ત્વયિ ચાનઘ
આ રાક્ષસ, ખોટા ઇરાદા સાથે મોકલાયો છે, માયાથી છુપાઈને અહીં આવ્યો છે, અને નિર્દોષ, તમે વિશ્વાસ કરો ત્યારે હુમલો કરવા તૈયાર છે.
વધ્યતામેષ તીવ્રેણ દણ્ડેન સચિવૈઃ સહ। રાવણસ્ય નૃશંસસ્ય ભ્રાતા હ્યેષ વિભીષણઃ
આ વિભીષણ, ક્રૂર રાવણનો ભાઈ છે, એને અને એના સાથીઓને કડક સજા આપવી જોઈએ.
એવમુક્ત્વા તુ તં રામં સંરબ્ધો વાહિનીપતિઃ। વાક્યજ્ઞો વાક્યકુશલં તતો મૌનમુપાગમત્
આ રીતે રામને કહીને, ઉગ્ર મનસ્થિતિમાં રહેલા સેના પ્રમુખ, જે બોલવામાં કુશળ હતો, પછી મૌન રહ્યો.
સુગ્રીવસ્ય તુ તદ્ વાક્યં શ્રુત્વા રામો મહાબલઃ। સમીપસ્થાનુવાચેદં હનુમત્પ્રમુખાન્ કપીન્
સુગ્રીવના એ વચન સાંભળીને, મહાબલી રામે નજીક ઊભેલા, હનુમાન સહિતના વાનરોને સંબોધ્યા.