અબ્રવીચ્ચ તદા વાક્યં જાતક્રોધો વિભીષણઃ। અન્તરિક્ષગતઃ શ્રીમાન્ ભ્રાતા વૈ રાક્ષસાધિપમ્
પછી ક્રોધથી ભરાયેલા તેજસ્વી વિભીષણે, આકાશમાં ઊભા રહીને પોતાના ભાઈ રાક્ષસાધિપતિને કહ્યું.
સ ત્વં ભ્રાન્તોઽસિ મે રાજન્ બ્રૂહિ માં યદ્ યદિચ્છસિ। જ્યેષ્ઠો માન્યઃ પિતૃસમો ન ચ ધર્મપથે સ્થિતઃ। ઇદં હિ પરુષં વાક્યં ન ક્ષમામ્યગ્રજસ્ય તે
રાજા, તું મારા વિષે ભ્રમમાં છે; તારે જે કહેવું હોય તે કહેજે. મોટો ભાઈ પિતાજી સમાન માન્ય છે, પણ તું ધર્મના માર્ગે નથી ચાલતો. તારા જેવા મોટા ભાઈના કઠોર વચનો હું સહન કરી શકતો નથી.
સુનીતં હિતકામેન વાક્યમુક્તં દશાનન। ન ગૃહ્ણન્ત્યકૃતાત્માનઃ કાલસ્ય વશમાગતાઃ
દશમુખ, જે લોકો સમજદાર નથી અને સમયના વશમાં છે, તેઓ ભલે ભલા હિત માટે બોલાયેલા સારા વચનો સ્વીકારતા નથી.
સુલભાઃ પુરુષા રાજન્ સતતં પ્રિયવાદિનઃ। અપ્રિયસ્ય ચ પથ્યસ્ય વક્તા શ્રોતા ચ દુર્લભઃ
રાજા, સદા મીઠા બોલનાર માણસો તો સહેલાઈથી મળે છે; પણ જે કડવા પણ હિતકારક વચનો બોલે અને સાંભળે, એવા દુર્લભ છે.
બદ્ધં કાલસ્ય પાશેન સર્વભૂતાપહારિણઃ। ન નશ્યન્તમુપેક્ષે ત્વાં પ્રદીપ્તં શરણં યથા
સમયના બંધનથી બાંધાયેલા, જે બધાને અંત આપે છે, એવા તને હું નાશ પામતો જોઈને અવગણતો નથી, જેમ અગ્નિથી ભરેલા આશ્રયને કોઈ અવગણે નહીં.
દીપ્તપાવકસંકાશૈઃ શિતૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ। ન ત્વામિચ્છામ્યહં દ્રષ્ટું રામેણ નિહતં શરૈઃ
જેમ તીક્ષ્ણ અને સોનાના આભૂષણોથી શોભતા તીક્ષ્ણ બાણોથી રામે તને ઘાયલ કરે, એ હું જોવા માંગતો નથી.
શૂરાશ્ચ બલવન્તશ્ચ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ નરા રણે। કાલાભિપન્નાઃ સીદન્તિ યથા વાલુકસેતવઃ
વીર, બળવાન અને શસ્ત્રકુશળ મનુષ્યો પણ જ્યારે સમયનો પ્રભાવ આવે ત્યારે યુદ્ધમાં ડગમગી જાય છે, જેમ રેતીના ટાપુઓ તૂટી જાય છે.
તન્મર્ષયતુ યચ્ચોક્તં ગુરુત્વાદ્ધિતમિચ્છતા। આત્માનં સર્વથા રક્ષ પુરીં ચેમાં સરાક્ષસામ્। સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ ગમિષ્યામિ સુખી ભવ મયા વિના
મારે જે કહ્યું છે, તે તું સહન કરજે, કારણ કે તે માન અને હિત માટે બોલ્યું છે. દરેક રીતે તું પોતાને અને આ રાક્ષસોવાળી નગરીને રક્ષજે. તને શુભકામનાઓ; હવે હું જઈશ. મારા વિના સુખી રહેજે.
નિવાર્યમાણસ્ય મયા હિતૈષિણા ન રોચતે તે વચનં નિશાચર। પરાન્તકાલે હિ ગતાયુષો નરા હિતં ન ગૃહ્ણન્તિ સુહૃદ્ભિરીરિતમ્
હું તારો હિતેચ્છુ છું અને તને રોકવાનો પ્રયત્ન કરું છું, છતાં મારા વચનો તને ગમતા નથી, રાત્રિચર. કારણ કે, જીવનના અંત સમયે, જેમનો સમય આવી ગયો હોય, એવા લોકો મિત્રોએ કહેલા હિતના વચનો સ્વીકારતા નથી.
thumb|સપ્તદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તદશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો સત્તરમો સર્ગ સાંભળો.
ઇત્યુક્ત્વા પરુષં વાક્યં રાવણં રાવણાનુજઃ। આજગામ મુહૂર્તેન યત્ર રામઃ સલક્ષ્મણઃ
એ રીતે રાવણના નાના ભાઈએ કડક શબ્દો બોલ્યા પછી તરત જ ત્યાં ગયો જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા.
તં મેરુશિખરાકારં દીપ્તામિવ શતહ્રદામ્। ગગનસ્થં મહીસ્થાસ્તે દદૃશુર્વાનરાધિપાઃ
તેને મેરુ પર્વતની ચોટી જેવો ઊંચો અને સો કિરણો વાળ્યા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી જોઈને, વાનર રાજાઓએ તેને આકાશમાં અને જમીન પર ઉભેલો જોયો.
તે ચાપ્યનુચરાસ્તસ્ય ચત્વારો ભીમવિક્રમાઃ। તેઽપિ વર્માયુધોપેતા ભૂષણોત્તમભૂષિતાઃ
અને તેના ચાર સાથીઓ પણ, ભયંકર પરાક્રમી, બેસટ કવચ અને શસ્ત્રોથી સજ્જ અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શોભાયમાન હતાં.
સ ચ મેઘાચલપ્રખ્યો વજ્રાયુધસમપ્રભઃ। વરાયુધધરો વીરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
તે પોતે મેઘ જેવા ઘેરા અને વીજળી જેવો તેજ ધરાવતો, ઉત્તમ શસ્ત્રો ધારણ કરેલો અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત હતો.
તમાત્મપઞ્ચમં દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવો વાનરાધિપઃ। વાનરૈઃ સહ દુર્ધર્ષશ્ચિન્તયામાસ બુદ્ધિમાન્
પાંચમા વ્યક્તિ તરીકે તેને જોઈને, વાનર રાજ સુગ્રીવે પોતાની બુદ્ધિથી અને વાનરો સાથે વિચાર કરવાનું શરૂ કર્યું.
ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તં તુ વાનરાંસ્તાનુવાચ હ। હનુમત્પ્રમુખાન્ સર્વાનિદં વચનમુત્તમમ્
થોડું વિચાર્યા પછી, તેણે હનુમાન સહિત બધા વાનરોને ઉત્તમ શબ્દોમાં કહ્યું.
એષ સર્વાયુધોપેતશ્ચતુર્ભિઃ સહ રાક્ષસૈઃ। રાક્ષસોભ્યેતિ પશ્યધ્વમસ્માન્ હન્તું ન સંશયઃ
આ રાક્ષસ બધા શસ્ત્રોથી સજ્જ અને ચાર રાક્ષસો સાથે અહીં આવી રહ્યો છે; જુઓ, એમાં કોઈ શંકા નથી કે એ આપણને નાશ કરવા આવે છે.
સુગ્રીવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે વાનરોત્તમાઃ। સાલાનુદ્યમ્ય શૈલાંશ્ચ ઇદં વચનમબ્રુવન્
સુગ્રીવના શબ્દો સાંભળીને, બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોએ ઝાડ અને પથ્થરો ઉઠાવીને આ રીતે કહ્યું.
શીઘ્રં વ્યાદિશ નો રાજન્ વધાયૈષાં દુરાત્મનામ્। નિપતન્તિ હતા યાવદ્ ધરણ્યામલ્પચેતનાઃ
રાજા, તું જલદી અમને આ દુષ્ટોનો નાશ કરવા આદેશ આપ; એ લોકો જમીન પર પડી જાય અને બેભાન થાય એ પહેલાં જ અમે એમને મારીએ.
તેષાં સમ્ભાષમાણાનામન્યોન્યં સ વિભીષણઃ। ઉત્તરં તીરમાસાદ્ય ખસ્થ એવ વ્યતિષ્ઠત
જ્યારે તેઓ એકબીજા સાથે વાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વિભીષણ આકાશમાં જ રહીને ઉત્તર કાંઠે પહોંચી ગયો.
સ ઉવાચ મહાપ્રાજ્ઞઃ સ્વરેણ મહતા મહાન્। સુગ્રીવં તાંશ્ચ સમ્પ્રેક્ષ્ય ખસ્થ એવ વિભીષણઃ
મહાન અને વિદ્વાન વિભીષણે, આકાશમાં ઊભા રહીને, સુગ્રીવ અને બીજાઓને ઊંચા અવાજે સંબોધ્યા.
રાવણો નામ દુર્વૃત્તો રાક્ષસો રાક્ષસેશ્વરઃ। તસ્યાહમનુજો ભ્રાતા વિભીષણ ઇતિ શ્રુતઃ
રાવણ નામનો દુષ્ટ રાક્ષસ, રાક્ષસોનો રાજા છે; હું તેનો નાના ભાઈ વિભીષણ છું, એમ જાણીતા છું.
તેન સીતા જનસ્થાનાદ્ હૃતા હત્વા જટાયુષમ્। રુદ્ધા ચ વિવશા દીના રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા
તે રાવણે જટાયુને મારીને જનસ્થાનમાંથી સીતા હરી લઈ ગયો છે; હવે સીતા દુઃખી અને લાચાર બની રાક્ષસીઓ દ્વારા કડક રીતે કેદમાં રાખવામાં આવી છે.
તમહં હેતુભિર્વાક્યૈર્વિવિધૈશ્ચ ન્યદર્શયમ્। સાધુ નિર્યાત્યતાં સીતા રામાયેતિ પુનઃ પુનઃ
મેં તેને વારંવાર સમજાવ્યું કે 'સીતા રામને પરત આપવી એ યોગ્ય છે', અને અનેક યોગ્ય કારણો આપ્યા.
સ ચ ન પ્રતિજગ્રાહ રાવણઃ કાલચોદિતઃ। ઉચ્યમાનં હિતં વાક્યં વિપરીત ઇવૌષધમ્
પણ રાવણ, સમયના પ્રભાવથી, મારા સારા શબ્દો સ્વીકાર્યા નહીં, જેમ કે ખોટી દવા સ્વીકારાતી નથી.
સોઽહં પરુષિતસ્તેન દાસવચ્ચાવમાનિતઃ। ત્યક્ત્વા પુત્રાંશ્ચ દારાંશ્ચ રાઘવં શરણં ગતઃ
એ રીતે તેણે મને અપમાનિત કરી અને દાસ જેવો વર્તાવ કર્યો, એટલે મેં મારા પુત્રો અને પત્નીને છોડી રાઘવ પાસે આશ્રય લેવા આવ્યો છું.
એતત્તુ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવો લઘુવિક્રમઃ। લક્ષ્મણસ્યાગ્રતો રામં સંરબ્ધમિદમબ્રવીત્
આ શબ્દો સાંભળીને, ઝડપી કાર્ય કરનાર સુગ્રીવે લક્ષ્મણની હાજરીમાં રામને ઉગ્ર ભાવથી આ રીતે કહ્યું.
પ્રવિષ્ટઃ શત્રુસૈન્યં હિ પ્રાપ્તઃ શત્રુરતર્કિતઃ। નિહન્યાદન્તરં લબ્ધ્વા ઉલૂકો વાયસાનિવ
શત્રુની સેના વચ્ચે કોઈ શત્રુ છુપાઈને આવી જાય અને જો તક મળે તો, કાગડાઓમાં ઘૂસી ગયેલા ઘુવડ જેવો, એ હાનિ કરી શકે છે.
મન્ત્રે વ્યૂહે નયે ચારે યુક્તો ભવિતુમર્હસિ। વાનરાણાં ચ ભદ્રં તે પરેષાં ચ પરંતપ
તમે સલાહ, વ્યવસ્થા, યુક્તિ અને ગુપ્તચરતા—allમાં ચુસ્ત રહો; વાનરો અને તમારા માટે કલ્યાણ રહે, દુશ્મનોને હરાવનાર.
અન્તર્ધાનગતા હ્યેતે રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ। શૂરાશ્ચ નિકૃતિજ્ઞાશ્ચ તેષાં જાતુ ન વિશ્વસેત્
આ રાક્ષસો ઇચ્છા મુજબ રૂપ બદલી શકે છે અને અદૃશ્ય પણ થઈ શકે છે; એ બહાદુર છે અને છેતરપિંડીમાં નિપુણ છે—એવા લોકો પર ક્યારેય વિશ્વાસ ન કરવો.