અહમુત્સાદયિષ્યામિ શત્રૂંસ્તવ નિશાચર। યદિ શક્રવિવસ્વન્તૌ યદિ પાવકમારુતૌ। તાવહં યોધયિષ્યામિ કુબેરવરુણાવપિ
હે રાત્રિચર, હું તારા દુશ્મનોને નાશ કરીશ, ભલે એ ઇન્દ્ર અને વિવસ્વાન હોય, કે અગ્નિ અને પવન હોય; હું કુબેર અને વરુણ સામે પણ લડીશ.
ગિરિમાત્રશરીરસ્ય મહાપરિઘયોધિનઃ। નર્દતસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય બિભીયાદ્ વૈ પુરંદરઃ
પર્વત જેટલું શરીર ધરાવતો, મોટો ગદાધારી, ગર્જના કરતો અને તીક્ષ્ણ દાંત ધરાવતો હોય, તો એના સામે ઇન્દ્ર પણ ડરી જાય.
પુનર્માં સ દ્વિતીયેન શરેણ નિહનિષ્યતિ। તતોઽહં તસ્ય પાસ્યામિ રુધિરં કામમાશ્વસ
એ મને બીજું બાણ મારીને ઘાયલ કરશે; પછી હું મનભાવે એનું લોહી પી જઈશ, એટલે તું નિશ્ચિંત રહે.
વધેન વૈ દાશરથેઃ સુખાવહં જયં તવાહર્તુમહં યતિષ્યે। હત્વા ચ રામં સહ લક્ષ્મણેન ખાદામિ સર્વાન્ હરિયૂથમુખ્યાન્
દશરથપુત્રને મારીને, હું તને આનંદદાયક વિજય અપાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ; રામ અને લક્ષ્મણને મારીને, વાનર સેના ના મુખ્યમુખ્યોને પણ હું ભક્ષી જઈશ.
રમસ્વ કામં પિબ ચાગ્ર્યવારુણીં કુરુષ્વ કાર્યાણિ હિતાનિ વિજ્વરઃ। મયા તુ રામે ગમિતે યમક્ષયં ચિરાય સીતા વશગા ભવિષ્યતિ
તું મનભાવે આનંદ માણ, શ્રેષ્ઠ માદિરા પી, અને નિર્વિઘ્નપણે તારા હિતના કાર્યો કર; હું રામને યમલોક મોકલીશ, પછી સીતાજી લાંબા સમય સુધી તારા વશમાં રહેશે.
thumb|ત્રયોદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો તેરમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે.
રાવણં ક્રુદ્ધમાજ્ઞાય મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ। મુહૂર્તમનુસંચિન્ત્ય પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્
રાવણનો ક્રોધ જાણીને, મહાપાર્શ્વે થોડો સમય વિચાર કર્યો અને હાથ જોડીને કહ્યું.
યઃ ખલ્વપિ વનં પ્રાપ્ય મૃગવ્યાલનિષેવિતમ્। ન પિબેન્મધુ સમ્પ્રાપ્ય સ નરો બાલિશો ભવેત્
જે મનુષ્ય હરણ અને જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા વનમાં જઈને ત્યાં મળતું મધ ન પીવે, એ ખરેખર મૂર્ખ છે.
ઈશ્વરસ્યેશ્વરઃ કોઽસ્તિ તવ શત્રુનિબર્હણ। રમસ્વ સહ વૈદેહ્યા શત્રૂનાક્રમ્ય મૂર્ધસુ
હે શત્રુવિજયી, તારા ઉપર કોણ સત્તાવાન છે? તું વૈદેહી સાથે આનંદ માણ, શત્રુઓને જીતીને તેમના મસ્તક પર પગ મૂકી.
બલાત્ કુક્કુટવૃત્તેન પ્રવર્તસ્વ મહાબલ। આક્રમ્યાક્રમ્ય સીતાં વૈ તાં ભુઙ્ક્ષ્વ ચ રમસ્વ ચ
હે મહાબલી, તું બળપૂર્વક કોકડાની જેમ વર્તન કર; સીતાને વારંવાર પકડી, તેનો આનંદ માણ અને સુખભોગ કર.
લબ્ધકામસ્ય તે પશ્ચાદાગમિષ્યતિ કિં ભયમ્। પ્રાપ્તમપ્રાપ્તકાલં વા સર્વં પ્રતિવિધાસ્યસે
જ્યારે તારો ઇચ્છિત ભોગ મળી જાય, પછી તને શું ભય રહેશે? સમયસર કે અસામયિક જે પણ આવે, તું બધું સંભાળી લઈશ.
કુમ્ભકર્ણઃ સહાસ્માભિરિન્દ્રજિચ્ચ મહાબલઃ। પ્રતિષેધયિતું શક્તૌ સવજ્રમપિ વજ્રિણમ્
કુંભકર્ણ, અમે અને મહાબલી ઇન્દ્રજિત મળીને, વજ્રધારી ઇન્દ્રને પણ રોકી શકીએ છીએ.
ઉપપ્રદાનં સાન્ત્વં વા ભેદં વા કુશલૈઃ કૃતમ્। સમતિક્રમ્ય દણ્ડેન સિદ્ધિમર્થેષુ રોચયે
દાન, મીઠાસ કે ફૂટ પાડવાના બધા ઉપાયો અજમાવી લીધા પછી, હવે હું ધંડ વડે જ સફળતા મેળવવાનું પસંદ કરું છું.
ઇહ પ્રાપ્તાન્ વયં સર્વાઞ્છત્રૂંસ્તવ મહાબલ। વશે શસ્ત્રપ્રતાપેન કરિષ્યામો ન સંશયઃ
હે મહાબલી, અહીં આવેલા બધા તારા દુશ્મનોને, અમે અમારા શસ્ત્રબળથી વશ કરી લઈશું—આમાં કોઈ શંકા નથી.
એવમુક્તસ્તદા રાજા મહાપાર્શ્વેન રાવણઃ। તસ્ય સમ્પૂજયન્ વાક્યમિદં વચનમબ્રવીત્
આ રીતે મહાપાર્શ્વે કહ્યું ત્યારે રાજા રાવણે તેના વચનનું સન્માન કરીને આ જવાબ આપ્યો.
મહાપાર્શ્વ નિબોધ ત્વં રહસ્યં કિંચિદાત્મનઃ। ચિરવૃત્તં તદાખ્યાસ્યે યદવાપ્તં પુરા મયા
હે મહાપાર્શ્વ, હવે હું તને મારી એક જૂની, ગુપ્ત વાત કહું છું, જે ક્યારેક મારી સાથે બની હતી.
પિતામહસ્ય ભવનં ગચ્છન્તીં પુઞ્જિકસ્થલામ્। ચઞ્ચૂર્યમાણામદ્રાક્ષમાકાશેઽગ્નિશિખામિવ
એક વખત મેં પિતામહ બ્રહ્માના મહેલ તરફ જતી પુંજિકસ્થલાને જોયી હતી, જે આકાશમાં અગ્નિશિખા જેવી તેજસ્વી અને પાંખો ફફડાવતી હતી.
સા પ્રસહ્ય મયા ભુક્તા કૃતા વિવસના તતઃ। સ્વયમ્ભૂભવનં પ્રાપ્તા લોલિતા નલિની યથા
હું એના પર બળપૂર્વક તૂટી પડ્યો અને એને વસ્ત્રહીન કરી દીધા; પછી એ કમળની જેમ ડોલતી સ્વયંભૂના મહેલે પહોંચી.
અદ્યપ્રભૃતિ યામન્યાં બલાન્નારીં ગમિષ્યસિ। તદા તે શતધા મૂર્ધા ફલિષ્યતિ ન સંશયઃ
આજેથી જો તું બળજબરીથી બીજી કોઈ સ્ત્રી પાસે જશે, તો તારો માથું નિશ્ચિત રૂપે સો ટુકડામાં વિખૂટી જશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇત્યહં તસ્ય શાપસ્ય ભીતઃ પ્રસભમેવ તામ્। નારોહયે બલાત્ સીતાં વૈદેહીં શયને શુભે
આ શાપના ડરથી મેં ક્યારેય બળજબરીથી વૈદેહી સીતાજીને મારા શયન પર ચઢાડી નથી.
સાગરસ્યેવ મે વેગો મારુતસ્યેવ મે ગતિઃ। નૈતદ્ દાશરથિર્વેદ હ્યાસાદયતિ તેન મામ્
મારી ઝડપ સાગર જેવી છે, મારી ગતિ પવન જેવી છે; દશરથપુત્રને આ ખબર નથી, એ મને પકડી પણ શકતો નથી.
કો હિ સિંહમિવાસીનં સુપ્તં ગિરિગુહાશયે। ક્રુદ્ધં મૃત્યુમિવાસીનં પ્રબોધયિતુમિચ્છતિ
કોણ છે જે પહાડની ગુફામાં સૂતા સિંહને જગાડવા ઇચ્છે, કે ક્રોધિત મૃત્યુને બેસાડીને જગાડવા જાય?
ન મત્તો નિર્ગતાન્ બાણાન્ દ્વિજિહ્વાન્ પન્નગાનિવ। રામઃ પશ્યતિ સંગ્રામે તેન મામભિગચ્છતિ
યુદ્ધમાં મારા તીરો, જેમ દ્વિજીહ્વા ઝેરી સાપ હોય તેમ, રામને દેખાતા નથી; એટલે એ મારી સામે આવી રહ્યો છે.
ક્ષિપ્રં વજ્રસમૈર્બાણૈઃ શતધા કાર્મુકચ્યુતૈઃ। રામમાદીપયિષ્યામિ ઉલ્કાભિરિવ કુઞ્જરમ્
હું જલ્દી જ વીજળી જેવી કઠોર તીરો, મારા ધનુષ્યમાંથી છોડીને, રામને એવી રીતે દહોળી નાખીશ, જેમ ઉલ્કાઓ હાથીને સળગાવે છે.
તચ્ચાસ્ય બલમાદાસ્યે બલેન મહતા વૃતઃ। ઉદિતઃ સવિતા કાલે નક્ષત્રાણાં પ્રભામિવ
મારે મહાન બળથી ઘેરાઈને, હું એની શક્તિ છીનવી લઈશ, જેમ ઉગતો સૂર્ય સવારે તારાઓની તેજસ્વિતા હરી લઈ જાય છે.
ન વાસવેનાપિ સહસ્રચક્ષુષા યુધાસ્મિ શક્યો વરુણેન વા પુનઃ। મયા ત્વિયં બાહુબલેન નિર્જિતા પુરા પુરી વૈશ્રવણેન પાલિતા
યુદ્ધમાં મને ન તો સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્ર, કે વરુણ પણ જીતવા શકતા નથી; આ નગરી, જે ક્યારેક વૈશ્વરણે શાસિત હતી, તેને પણ મેં મારા બાહુબળથી જીતેલી છે.
thumb|ચતુર્દશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્દશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકી રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ચૌદમો સર્ગ સાંભળો.
નિશાચરેન્દ્રસ્ય નિશમ્ય વાક્યં સ કુમ્ભકર્ણસ્ય ચ ગર્જિતાનિ। વિભીષણો રાક્ષસરાજમુખ્ય- મુવાચ વાક્યં હિતમર્થયુક્તમ્
નિશાચરોના રાજાના વચન અને કુંભકર્ણના ગર્જના સાંભળીને, રાક્ષસોમાં મુખ્ય એવા વિભીષણે રાજાને હિતકારક અને અર્થસભર વચન કહ્યાં.
વૃતો હિ બાહ્વન્તરભોગરાશિ- શ્ચિન્તાવિષઃ સુસ્મિતતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રઃ। પઞ્ચાઙ્ગુલીપઞ્ચશિરોઽતિકાયઃ સીતામહાહિસ્તવ કેન રાજન્
બાહુઓના વળાંકોમાં ઘેરાયેલો, ચિંતાના ઝેરથી ભરેલો, હળવી સ્મિત સાથે તીક્ષ્ણ દાંતવાળો, પાંચ આંગળી અને પાંચ માથાવાળો, વિશાળ કાયાવાળો—હે રાજા, તારી મહાસર્પ સીતાજી કોના કબજામાં છે?
યાવન્ન લઙ્કાં સમભિદ્રવન્તિ બલીમુખાઃ પર્વતકૂટમાત્રાઃ। દંષ્ટ્રાયુધાશ્ચૈવ નખાયુધાશ્ચ પ્રદીયતાં દાશરથાય મૈથિલી
જ્યારે સુધી પર્વત સમાન દેહ ધરાવતાં, દાંત અને નખ જેવા શસ્ત્રોથી સજ્જ, યુદ્ધવીરો લંકા પર ચઢી આવ્યા નથી, ત્યાં સુધી માઇથિલી દશરથપુત્રને આપી દેવી જોઈએ.