હુતાગ્નેરર્ચિસંકાશામેનાં સૌરીમિવ પ્રભામ્। ઉન્નસં વિમલં વલ્ગુ વદનં ચારુલોચનમ્
એનું મુખ યજ્ઞાગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી, સૂર્યપ્રભા જેવી દીપ્ત, ઊંચું, નિર્મળ અને સુંદર આંખોથી શોભાયમાન છે.
પશ્યંસ્તદવશસ્તસ્યાઃ કામસ્ય વશમેયિવાન્। ક્રોધહર્ષસમાનેન દુર્વર્ણકરણેન ચ
એને જોઈને હું સંપૂર્ણપણે કામના વશ થઈ ગયો, ક્રોધ અને આનંદ સાથે મારો રંગ પણ બદલાઈ ગયો.
શોકસંતાપનિત્યેન કામેન કલુષીકૃતઃ। સા તુ સંવત્સરં કાલં મામયાચત ભામિની
શોક અને કામના સતત દુઃખથી હું બગડી ગયો હતો; છતાં, એ તેજસ્વી સ્ત્રીએ મને એક વર્ષનો સમય માંગ્યો.
પ્રતીક્ષમાણા ભર્તારં રામમાયતલોચના। તન્મયા ચારુનેત્રાયાઃ પ્રતિજ્ઞાતં વચઃ શુભમ્
પતિ રામની રાહ જોતી, વિશાળ નેત્રોવાળી અને સુંદર આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીને મેં શુભ વચન આપ્યું.
શ્રાન્તોઽહં સતતં કામાદ્ યાતો હય ઇવાધ્વનિ। કથં સાગરમક્ષોભ્યં તરિષ્યન્તિ વનૌકસઃ
હું હંમેશા કામના થકી થાકી ગયો છું, જેમ લાંબા રસ્તે ઘોડો થાકી જાય છે; તો વનવાસીઓ અડગ દરિયો કેવી રીતે પાર કરશે?
બહુસત્ત્વઝષાકીર્ણં તૌ વા દશરથાત્મજૌ। અથવા કપિનૈકેન કૃતં નઃ કદનં મહત્
ઘણા જીવ અને માછલીઓથી ભરેલા દરિયામાં, દશરથના એ બે પુત્રો કે કદાચ એક વાનરે અમને મોટું વિનાશ આપ્યું છે.
દુર્જ્ઞેયાઃ કાર્યગતયો બ્રૂત યસ્ય યથામતિ। માનુષાન્નો ભયં નાસ્તિ તથાપિ તુ વિમૃશ્યતામ્
કામના માર્ગો સમજવા મુશ્કેલ છે; દરેકે પોતાના સમજ પ્રમાણે કહો. માનવોનું કોઈ ભય નથી, છતાં વિચારવું જોઈએ.
તદા દેવાસુરે યુદ્ધે યુષ્માભિઃ સહિતોઽજયમ્। તે મે ભવન્તશ્ચ તથા સુગ્રીવપ્રમુખાન્ હરીન્
કદાચ દેવ-અસુરના યુદ્ધમાં, તમારે સાથે રહીને મેં વિજય મેળવ્યો હતો; એ જ રીતે, સુગ્રીવના નેતૃત્વમાં આવેલા વાનરો પણ સામે છે.
પરે પારે સમુદ્રસ્ય પુરસ્કૃત્ય નૃપાત્મજૌ। સીતાયાઃ પદવીં પ્રાપ્ય સમ્પ્રાપ્તૌ વરુણાલયમ્
દરિયાના પાર જઈ, રાજકુમારોને આગળ રાખીને, તેઓ સીતાના માર્ગે ચાલીને વરુણના નિવાસે પહોંચી ગયા છે.
અદેયા ચ યથા સીતા વધ્યૌ દશરથાત્મજૌ। ભવદ્ભિર્મન્ત્ર્યતાં મન્ત્રઃ સુનીતં ચાભિધીયતામ્
જેમ સીતાને આપવી યોગ્ય નથી, તેમ દશરથના પુત્રોને પણ મારવા જોઈએ; તમે બધા મળીને વિચાર કરો અને યોગ્ય યોજના કહો.
નહિ શક્તિં પ્રપશ્યામિ જગત્યન્યસ્ય કસ્યચિત્। સાગરં વાનરૈસ્તીર્ત્વા નિશ્ચયેન જયો મમ
હું દુનિયામાં બીજું કોઈ નથી જોઈ શકતો જે વાનરો સાથે દરિયો પાર કરી શકે; નિશ્ચયે વિજય તો મારો જ છે.
તસ્ય કામપરીતસ્ય નિશમ્ય પરિદેવિતમ્। કુમ્ભકર્ણઃ પ્રચુક્રોધ વચનં ચેદમબ્રવીત્
કામના વશ થયેલા તેના આ દુઃખભર્યા વચનો સાંભળી, કુંભકર્ણ ક્રોધિત થયો અને આ રીતે બોલ્યો.
યદા તુ રામસ્ય સલક્ષ્મણસ્ય પ્રસહ્ય સીતા ખલુ સા ઇહાહૃતા। સકૃત્ સમીક્ષ્યૈવ સુનિશ્ચિતં તદા ભજેત ચિત્તં યમુનેવ યામુનમ્
જ્યારે રામ અને લક્ષ્મણ સાથે સીતાને બળજબરીથી અહીં લાવવામાં આવી, ત્યારે એક જ નજરે મન તેની તરફ ખેંચાઈ જાય છે, જેમ યમુના યમુનામાં મળે છે.
સર્વમેતન્મહારાજ કૃતમપ્રતિમં તવ। વિધીયેત સહાસ્માભિરાદાવેવાસ્ય કર્મણઃ
હે મહારાજ, આ બધું તમે અનન્ય રીતે કર્યું છે; હવે આ કાર્યમાં શરૂઆતથી જ અમે પણ જોડાઈએ.
ન્યાયેન રાજકાર્યાણિ યઃ કરોતિ દશાનન। ન સ સંતપ્યતે પશ્ચાન્નિશ્ચિતાર્થમતિર્નૃપઃ
હે દશાનન, જે રાજા ન્યાયપૂર્વક રાજકામ કરે છે, તેને પછી પસ્તાવો થતો નથી, કારણ કે તેનું મન નિશ્ચિત હિતમાં સ્થિર રહે છે.
અનુપાયેન કર્માણિ વિપરીતાનિ યાનિ ચ। ક્રિયમાણાનિ દુષ્યન્તિ હવીંષ્યપ્રયતેષ્વિવ
યોગ્ય રીત વિના કે ઉલટાં કામો કરવાથી, તે બગડી જાય છે, જેમ યોગ્ય રીતે ન અર્પણ કરેલા હવન બગડી જાય છે.
યઃ પશ્ચાત્ પૂર્વકાર્યાણિ કર્માણ્યભિચિકીર્ષતિ। પૂર્વં ચાપરકાર્યાણિ સ ન વેદ નયાનયૌ
જે પહેલું કરવાનું છે તે પછી કરે છે અને પછી કરવાનું પહેલું કરે છે, તે સાચું-ખોટું સમજતો નથી.
ચપલસ્ય તુ કૃત્યેષુ પ્રસમીક્ષ્યાધિકં બલમ્। છિદ્રમન્યે પ્રપદ્યન્તે ક્રૌઞ્ચસ્ય ખમિવ દ્વિજાઃ
જે ચંચળ માણસ કામમાં યોગ્ય રીતે શક્તિનું મૂલ્યાંકન કર્યા વિના ઉતરે છે, તેમાં બીજાઓ ખોટ શોધી લે છે, જેમ વાઘમોરના આકાશમાં પક્ષીઓ પ્રવેશ કરે છે.
ત્વયેદં મહદારબ્ધં કાર્યમપ્રતિચિન્તિતમ્। દિષ્ટ્યા ત્વાં નાવધીદ્ રામો વિષમિશ્રમિવામિષમ્
તમે આ મોટું કાર્ય વિચાર્યા વિના હાથ ધર્યું છે; સદભાગ્યે રામે તમને મારી નાંખ્યા નહીં, જેમ ઝેરવાળું માંસ બચી જાય છે.
તસ્માત્ ત્વયા સમારબ્ધં કર્મ હ્યપ્રતિમં પરૈઃ। અહં સમીકરિષ્યામિ હત્વા શત્રૂંસ્તવાનઘ
એટલે, શત્રુઓ સામે તમે જે અનન્ય કાર્ય શરૂ કર્યું છે, એ હું પૂર્ણ કરીશ, હે નિર્દોષ, અને તમારા દુશ્મનોને મારી નાખીશ.
અહમુત્સાદયિષ્યામિ શત્રૂંસ્તવ નિશાચર। યદિ શક્રવિવસ્વન્તૌ યદિ પાવકમારુતૌ। તાવહં યોધયિષ્યામિ કુબેરવરુણાવપિ
હે રાત્રિચર, હું તારા દુશ્મનોને નાશ કરીશ, ભલે એ ઇન્દ્ર અને વિવસ્વાન હોય, કે અગ્નિ અને પવન હોય; હું કુબેર અને વરુણ સામે પણ લડીશ.
ગિરિમાત્રશરીરસ્ય મહાપરિઘયોધિનઃ। નર્દતસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રસ્ય બિભીયાદ્ વૈ પુરંદરઃ
પર્વત જેટલું શરીર ધરાવતો, મોટો ગદાધારી, ગર્જના કરતો અને તીક્ષ્ણ દાંત ધરાવતો હોય, તો એના સામે ઇન્દ્ર પણ ડરી જાય.
પુનર્માં સ દ્વિતીયેન શરેણ નિહનિષ્યતિ। તતોઽહં તસ્ય પાસ્યામિ રુધિરં કામમાશ્વસ
એ મને બીજું બાણ મારીને ઘાયલ કરશે; પછી હું મનભાવે એનું લોહી પી જઈશ, એટલે તું નિશ્ચિંત રહે.
વધેન વૈ દાશરથેઃ સુખાવહં જયં તવાહર્તુમહં યતિષ્યે। હત્વા ચ રામં સહ લક્ષ્મણેન ખાદામિ સર્વાન્ હરિયૂથમુખ્યાન્
દશરથપુત્રને મારીને, હું તને આનંદદાયક વિજય અપાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ; રામ અને લક્ષ્મણને મારીને, વાનર સેના ના મુખ્યમુખ્યોને પણ હું ભક્ષી જઈશ.
રમસ્વ કામં પિબ ચાગ્ર્યવારુણીં કુરુષ્વ કાર્યાણિ હિતાનિ વિજ્વરઃ। મયા તુ રામે ગમિતે યમક્ષયં ચિરાય સીતા વશગા ભવિષ્યતિ
તું મનભાવે આનંદ માણ, શ્રેષ્ઠ માદિરા પી, અને નિર્વિઘ્નપણે તારા હિતના કાર્યો કર; હું રામને યમલોક મોકલીશ, પછી સીતાજી લાંબા સમય સુધી તારા વશમાં રહેશે.
thumb|ત્રયોદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ત્રયોદશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો તેરમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે.
રાવણં ક્રુદ્ધમાજ્ઞાય મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ। મુહૂર્તમનુસંચિન્ત્ય પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્
રાવણનો ક્રોધ જાણીને, મહાપાર્શ્વે થોડો સમય વિચાર કર્યો અને હાથ જોડીને કહ્યું.
યઃ ખલ્વપિ વનં પ્રાપ્ય મૃગવ્યાલનિષેવિતમ્। ન પિબેન્મધુ સમ્પ્રાપ્ય સ નરો બાલિશો ભવેત્
જે મનુષ્ય હરણ અને જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા વનમાં જઈને ત્યાં મળતું મધ ન પીવે, એ ખરેખર મૂર્ખ છે.
ઈશ્વરસ્યેશ્વરઃ કોઽસ્તિ તવ શત્રુનિબર્હણ। રમસ્વ સહ વૈદેહ્યા શત્રૂનાક્રમ્ય મૂર્ધસુ
હે શત્રુવિજયી, તારા ઉપર કોણ સત્તાવાન છે? તું વૈદેહી સાથે આનંદ માણ, શત્રુઓને જીતીને તેમના મસ્તક પર પગ મૂકી.
બલાત્ કુક્કુટવૃત્તેન પ્રવર્તસ્વ મહાબલ। આક્રમ્યાક્રમ્ય સીતાં વૈ તાં ભુઙ્ક્ષ્વ ચ રમસ્વ ચ
હે મહાબલી, તું બળપૂર્વક કોકડાની જેમ વર્તન કર; સીતાને વારંવાર પકડી, તેનો આનંદ માણ અને સુખભોગ કર.