વિહિતં બહિરન્તશ્ચ બલં બલવતસ્તવ। કુરુષ્વાવિમનાઃ ક્ષિપ્રં યદભિપ્રેતમસ્તિ તે
તમારી today both palace બહાર અને અંદર, બધી સેના ગોઠવાઈ ગઈ છે; હવે તમે મનમાં કોઈ સંશય રાખ્યા વિના, જલ્દી જે તમારે કરવું છે તે કરો.
પ્રહસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાજા રાજ્યહિતૈષિણઃ। સુખેપ્સુઃ સુહૃદાં મધ્યે વ્યાજહાર સ રાવણઃ
પ્રહસ્તના શબ્દો સાંભળી, રાજ્યના હિતેચ્છુક અને મિત્રોના સુખકામી એવા રાજા રાવણે પોતાના મિત્રોની વચ્ચે કહ્યું.
પ્રિયાપ્રિયે સુખે દુઃખે લાભાલાભે હિતાહિતે। ધર્મકામાર્થકૃચ્છ્રેષુ યૂયમર્હથ વેદિતુમ્
પ્રિય કે અપ્રિય, સુખ કે દુઃખ, લાભ કે નુકસાન, હિત કે અહિત અને ધર્મ, કામ તથા અર્થના કઠિન સમયમાં તમે બધું જાણવા યોગ્ય છો.
સર્વકૃત્યાનિ યુષ્માભિઃ સમારબ્ધાનિ સર્વદા। મન્ત્રકર્મનિયુક્તાનિ ન જાતુ વિફલાનિ મે
તમારા દ્વારા બધા કામ હંમેશા યોગ્ય વિચાર અને કાર્ય સાથે આરંભાયા છે અને ક્યારેય નિષ્ફળ ગયા નથી.
સસોમગ્રહનક્ષત્રૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ। ભવદ્ભિરહમત્યર્થં વૃતઃ શ્રિયમવાપ્નુયામ્
જેમ ઇન્દ્ર ચંદ્ર, ગ્રહ, નક્ષત્ર અને પવનોથી ઘેરાયેલો હોય છે, તેમ હું પણ તમારી વચ્ચે રહીને જરૂરથી વૈભવ પ્રાપ્ત કરીશ.
અહં તુ ખલુ સર્વાન્ વઃ સમર્થયિતુમુદ્યતઃ। કુમ્ભકર્ણસ્ય તુ સ્વપ્નાન્ નેમમર્થમચોદયમ્
હું તો ખરેખર તમે બધા માટે સહારો આપવા તૈયાર છું; પણ કુંભકર્ણના સ્વપ્ન વિષે આ વિષય મેં ઉકેલ્યો નથી.
અયં હિ સુપ્તઃ ષણ્માસાન્ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ। સર્વશસ્ત્રભૃતાં મુખ્યઃ સ ઇદાનીં સમુત્થિતઃ
આ મહાબળશાળી કુંભકર્ણે છ મહિના ઊંઘી લીધા છે; એ બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને હવે જાગી ગયો છે.
સા મે ન શય્યામારોઢુમિચ્છત્યલસગામિની। ત્રિષુ લોકેષુ ચાન્યા મે ન સીતાસદૃશી તથા
એ ધીમી ચાલતી સ્ત્રી મારા શય્યાએ આવવા તૈયાર નથી; અને ત્રણેય લોકમાં મને સીતા જેવી બીજી કોઈ સ્ત્રી નથી.
તનુમધ્યા પૃથુશ્રોણી શરદિન્દુનિભાનના। હેમબિમ્બનિભા સૌમ્યા માયેવ મયનિર્મિતા
પાતળી કમર, પહોળા કટિ, શરદચંદ્ર જેવું મુખ, સોનાની જેમ કોમળ અને સૌમ્ય, જાણે માયાએ પોતે જ બનાવેલી હોય એવી લાગે છે.
સુલોહિતતલૌ શ્લક્ષ્ણૌ ચરણૌ સુપ્રતિષ્ઠિતૌ। દૃષ્ટ્વા તામ્રનખૌ તસ્યા દીપ્યતે મે શરીરજઃ
એના પગ લાલચટ્ટા, મૃદુ અને મજબૂત છે; એના તાંબાના નખ જોઈને મારા શરીરમાં કામજ્વાળા પ્રગટે છે.
હુતાગ્નેરર્ચિસંકાશામેનાં સૌરીમિવ પ્રભામ્। ઉન્નસં વિમલં વલ્ગુ વદનં ચારુલોચનમ્
એનું મુખ યજ્ઞાગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી, સૂર્યપ્રભા જેવી દીપ્ત, ઊંચું, નિર્મળ અને સુંદર આંખોથી શોભાયમાન છે.
પશ્યંસ્તદવશસ્તસ્યાઃ કામસ્ય વશમેયિવાન્। ક્રોધહર્ષસમાનેન દુર્વર્ણકરણેન ચ
એને જોઈને હું સંપૂર્ણપણે કામના વશ થઈ ગયો, ક્રોધ અને આનંદ સાથે મારો રંગ પણ બદલાઈ ગયો.
શોકસંતાપનિત્યેન કામેન કલુષીકૃતઃ। સા તુ સંવત્સરં કાલં મામયાચત ભામિની
શોક અને કામના સતત દુઃખથી હું બગડી ગયો હતો; છતાં, એ તેજસ્વી સ્ત્રીએ મને એક વર્ષનો સમય માંગ્યો.
પ્રતીક્ષમાણા ભર્તારં રામમાયતલોચના। તન્મયા ચારુનેત્રાયાઃ પ્રતિજ્ઞાતં વચઃ શુભમ્
પતિ રામની રાહ જોતી, વિશાળ નેત્રોવાળી અને સુંદર આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીને મેં શુભ વચન આપ્યું.
શ્રાન્તોઽહં સતતં કામાદ્ યાતો હય ઇવાધ્વનિ। કથં સાગરમક્ષોભ્યં તરિષ્યન્તિ વનૌકસઃ
હું હંમેશા કામના થકી થાકી ગયો છું, જેમ લાંબા રસ્તે ઘોડો થાકી જાય છે; તો વનવાસીઓ અડગ દરિયો કેવી રીતે પાર કરશે?
બહુસત્ત્વઝષાકીર્ણં તૌ વા દશરથાત્મજૌ। અથવા કપિનૈકેન કૃતં નઃ કદનં મહત્
ઘણા જીવ અને માછલીઓથી ભરેલા દરિયામાં, દશરથના એ બે પુત્રો કે કદાચ એક વાનરે અમને મોટું વિનાશ આપ્યું છે.
દુર્જ્ઞેયાઃ કાર્યગતયો બ્રૂત યસ્ય યથામતિ। માનુષાન્નો ભયં નાસ્તિ તથાપિ તુ વિમૃશ્યતામ્
કામના માર્ગો સમજવા મુશ્કેલ છે; દરેકે પોતાના સમજ પ્રમાણે કહો. માનવોનું કોઈ ભય નથી, છતાં વિચારવું જોઈએ.
તદા દેવાસુરે યુદ્ધે યુષ્માભિઃ સહિતોઽજયમ્। તે મે ભવન્તશ્ચ તથા સુગ્રીવપ્રમુખાન્ હરીન્
કદાચ દેવ-અસુરના યુદ્ધમાં, તમારે સાથે રહીને મેં વિજય મેળવ્યો હતો; એ જ રીતે, સુગ્રીવના નેતૃત્વમાં આવેલા વાનરો પણ સામે છે.
પરે પારે સમુદ્રસ્ય પુરસ્કૃત્ય નૃપાત્મજૌ। સીતાયાઃ પદવીં પ્રાપ્ય સમ્પ્રાપ્તૌ વરુણાલયમ્
દરિયાના પાર જઈ, રાજકુમારોને આગળ રાખીને, તેઓ સીતાના માર્ગે ચાલીને વરુણના નિવાસે પહોંચી ગયા છે.
અદેયા ચ યથા સીતા વધ્યૌ દશરથાત્મજૌ। ભવદ્ભિર્મન્ત્ર્યતાં મન્ત્રઃ સુનીતં ચાભિધીયતામ્
જેમ સીતાને આપવી યોગ્ય નથી, તેમ દશરથના પુત્રોને પણ મારવા જોઈએ; તમે બધા મળીને વિચાર કરો અને યોગ્ય યોજના કહો.
નહિ શક્તિં પ્રપશ્યામિ જગત્યન્યસ્ય કસ્યચિત્। સાગરં વાનરૈસ્તીર્ત્વા નિશ્ચયેન જયો મમ
હું દુનિયામાં બીજું કોઈ નથી જોઈ શકતો જે વાનરો સાથે દરિયો પાર કરી શકે; નિશ્ચયે વિજય તો મારો જ છે.
તસ્ય કામપરીતસ્ય નિશમ્ય પરિદેવિતમ્। કુમ્ભકર્ણઃ પ્રચુક્રોધ વચનં ચેદમબ્રવીત્
કામના વશ થયેલા તેના આ દુઃખભર્યા વચનો સાંભળી, કુંભકર્ણ ક્રોધિત થયો અને આ રીતે બોલ્યો.
યદા તુ રામસ્ય સલક્ષ્મણસ્ય પ્રસહ્ય સીતા ખલુ સા ઇહાહૃતા। સકૃત્ સમીક્ષ્યૈવ સુનિશ્ચિતં તદા ભજેત ચિત્તં યમુનેવ યામુનમ્
જ્યારે રામ અને લક્ષ્મણ સાથે સીતાને બળજબરીથી અહીં લાવવામાં આવી, ત્યારે એક જ નજરે મન તેની તરફ ખેંચાઈ જાય છે, જેમ યમુના યમુનામાં મળે છે.
સર્વમેતન્મહારાજ કૃતમપ્રતિમં તવ। વિધીયેત સહાસ્માભિરાદાવેવાસ્ય કર્મણઃ
હે મહારાજ, આ બધું તમે અનન્ય રીતે કર્યું છે; હવે આ કાર્યમાં શરૂઆતથી જ અમે પણ જોડાઈએ.
ન્યાયેન રાજકાર્યાણિ યઃ કરોતિ દશાનન। ન સ સંતપ્યતે પશ્ચાન્નિશ્ચિતાર્થમતિર્નૃપઃ
હે દશાનન, જે રાજા ન્યાયપૂર્વક રાજકામ કરે છે, તેને પછી પસ્તાવો થતો નથી, કારણ કે તેનું મન નિશ્ચિત હિતમાં સ્થિર રહે છે.
અનુપાયેન કર્માણિ વિપરીતાનિ યાનિ ચ। ક્રિયમાણાનિ દુષ્યન્તિ હવીંષ્યપ્રયતેષ્વિવ
યોગ્ય રીત વિના કે ઉલટાં કામો કરવાથી, તે બગડી જાય છે, જેમ યોગ્ય રીતે ન અર્પણ કરેલા હવન બગડી જાય છે.
યઃ પશ્ચાત્ પૂર્વકાર્યાણિ કર્માણ્યભિચિકીર્ષતિ। પૂર્વં ચાપરકાર્યાણિ સ ન વેદ નયાનયૌ
જે પહેલું કરવાનું છે તે પછી કરે છે અને પછી કરવાનું પહેલું કરે છે, તે સાચું-ખોટું સમજતો નથી.
ચપલસ્ય તુ કૃત્યેષુ પ્રસમીક્ષ્યાધિકં બલમ્। છિદ્રમન્યે પ્રપદ્યન્તે ક્રૌઞ્ચસ્ય ખમિવ દ્વિજાઃ
જે ચંચળ માણસ કામમાં યોગ્ય રીતે શક્તિનું મૂલ્યાંકન કર્યા વિના ઉતરે છે, તેમાં બીજાઓ ખોટ શોધી લે છે, જેમ વાઘમોરના આકાશમાં પક્ષીઓ પ્રવેશ કરે છે.
ત્વયેદં મહદારબ્ધં કાર્યમપ્રતિચિન્તિતમ્। દિષ્ટ્યા ત્વાં નાવધીદ્ રામો વિષમિશ્રમિવામિષમ્
તમે આ મોટું કાર્ય વિચાર્યા વિના હાથ ધર્યું છે; સદભાગ્યે રામે તમને મારી નાંખ્યા નહીં, જેમ ઝેરવાળું માંસ બચી જાય છે.
તસ્માત્ ત્વયા સમારબ્ધં કર્મ હ્યપ્રતિમં પરૈઃ। અહં સમીકરિષ્યામિ હત્વા શત્રૂંસ્તવાનઘ
એટલે, શત્રુઓ સામે તમે જે અનન્ય કાર્ય શરૂ કર્યું છે, એ હું પૂર્ણ કરીશ, હે નિર્દોષ, અને તમારા દુશ્મનોને મારી નાખીશ.