મહત્સોપાશ્રયં ભેજે રાવણઃ પરમાસનમ્। તતઃ શશાસેશ્વરવદ્દૂતાઁલ્લઘુપરાક્રમાન્
રાવણે એ વિશાળ પગપાંથવાળું શ્રેષ્ઠ આસન ગ્રહણ કર્યું; પછી એણે સ્વામીની જેમ પોતાના ઝડપી અને બહાદુર દૂતોને આજ્ઞા આપી.
સમાનયત મે ક્ષિપ્રમિહૈતાન્ રાક્ષસાનિતિ। કૃત્યમસ્તિ મહજ્જાને કર્તવ્યમિતિ શત્રુભિઃ
"ઝડપી એ રાક્ષસોને અહીં મારા પાસે લાવો!" એણે કહ્યું, "મને ખબર છે કે દુશ્મનોને લઈને મોટું કામ કરવાનું છે."
રાક્ષસાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા લઙ્કાયાં પરિચક્રમુઃ। અનુગેહમવસ્થાય વિહારશયનેષુ ચ। ઉદ્યાનેષુ ચ રક્ષાંસિ ચોદયન્તો હ્યભીતવત્
એ વાત સાંભળીને રાક્ષસો લંકામાં ઘરેથી ઘેર, વિહારગૃહો અને શયનકક્ષાઓમાં, તેમજ બાગોમાં નિર્ભયતાથી રાક્ષસોને બોલાવતાં ફર્યા.
તે રથાન્તચરા એકે દૃપ્તાનેકે દૃઢાન્ હયાન્। નાગાનેકેઽધિરુરુહુર્જગ્મુશ્ચૈકે પદાતયઃ
કેટલાંક રથમાં ચઢ્યા, કેટલાક ગર્વીલા અને મજબૂત ઘોડાઓ પર ચઢ્યા; કેટલાક હાથીઓ પર બેઠા અને કેટલાક પગપાળા ગયા.
સા પુરી પરમાકીર્ણા રથકુઞ્જરવાજિભિઃ। સમ્પતદ્ભિર્વિરુરુચે ગરુત્મદ્ભિરિવામ્બરમ્
એ શહેર રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓથી ગૂંથાયેલું હતું, બધે દોડધામથી ભરેલું, અને તે આકાશમાં ગરુડોથી ભરાયેલા જેવું તેજસ્વી લાગતું હતું.
તે વાહનાન્યવસ્થાય યાનાનિ વિવિધાનિ ચ। સભાં પદ્ભિઃ પ્રવિવિશુઃ સિંહા ગિરિગુહામિવ
એમણે પોતાનાં વાહનો અને વિવિધ યાન છોડી, પગપાળા સભામાં પ્રવેશ કર્યો, જેમ સિંહો પર્વતની ગુફામાં જાય છે એમ.
રાજ્ઞઃ પાદૌ ગૃહીત્વા તુ રાજ્ઞા તે પ્રતિપૂજિતાઃ। પીઠેષ્વન્યે બૃસીષ્વન્યે ભૂમૌ કેચિદુપાવિશન્
રાજાના પગ સ્પર્શી, અને રાજાએ તેમનું સન્માન કર્યું; કેટલાક બેઠકો પર બેઠા, કેટલાક પાટલાં પર અને કેટલાક જમીન પર બેઠા.
તે સમેત્ય સભાયાં વૈ રાક્ષસા રાજશાસનાત્। યથાર્હમુપતસ્થુસ્તે રાવણં રાક્ષસાધિપમ્
રાજાની આજ્ઞાથી એકઠા થયેલા એ રાક્ષસોએ સભામાં જઈને રાક્ષસાધિપતિ રાવણને યોગ્ય રીતે વંદન કર્યું.
મન્ત્રિણશ્ચ યથામુખ્યા નિશ્ચિતાર્થેષુ પણ્ડિતાઃ। અમાત્યાશ્ચ ગુણોપેતાઃ સર્વજ્ઞા બુદ્ધિદર્શનાઃ
મુખ્ય મંત્રીઓ, જે નિશ્ચિત કાર્યોમાં પંડિત હતા, અને ગુણવાન, સર્વજ્ઞ અને બુદ્ધિશાળી અમાત્યો પણ હાજર હતા.
સમીયુસ્તત્ર શતશઃ શૂરાશ્ચ બહવસ્તથા। સભાયાં હેમવર્ણાયાં સર્વાર્થસ્ય સુખાય વૈ
એ સોનાની જેમ તેજસ્વી સભામાં, અનેક શૂરવીરો પણ સૈકડાવાર એકઠા થયા, જેથી બધાં કામ સુખથી થાય.
તતો મહાત્મા વિપુલં સુયુગ્યં રથં વરં હેમવિચિત્રિતાઙ્ગમ્। શુભં સમાસ્થાય યયૌ યશસ્વી વિભીષણઃ સંસદમગ્રજસ્ય
પછી મહાત્મા, પ્રસિદ્ધ અને વિભીષણે વિશાળ, સારી રીતે જોડાયેલું અને સોનાથી શોભેલું ઉત્તમ રથ ચઢી, પોતાના મોટા ભાઈની સભામાં ગયો.
સ પૂર્વજાયાવરજઃ શશંસ નામાથ પશ્ચાચ્ચરણૌ વવન્દે। શુકઃ પ્રહસ્તશ્ચ તથૈવ તેભ્યો દદૌ યથાર્હં પૃથગાસનાનિ
એણે પોતાની મોટી અને નાની પત્નીઓ સાથે પોતાનું નામ જણાવ્યું અને પછી તેમના પગે વંદન કર્યું; શુક અને પ્રહસ્તે પણ એમને યોગ્ય રીતે અલગ બેઠકો આપી.
સુવર્ણનાનામણિભૂષણાનાં સુવાસસાં સંસદિ રાક્ષસાનામ્। તેષાં પરાર્ઘ્યાગુરુચન્દનાનાં સ્રજાં ચ ગન્ધાઃ પ્રવવુઃ સમન્તાત્
એ રાક્ષસોની સભામાં, જ્યાં સૌ સોનાં અને વિવિધ રત્નોથી શોભેલા અને સુંદર વસ્ત્રોમાં હતા, ત્યાં અમૂલ્ય અગરુ, ચંદન અને શ્રેષ્ઠ ફૂલોની સુગંધ સર્વત્ર ફેલાઈ હતી.
ન ચુક્રુશુર્નાનૃતમાહ કશ્ચિત્ સભાસદો નાપિ જજલ્પુરુચ્ચૈઃ। સંસિદ્ધાર્થાઃ સર્વ એવોગ્રવીર્યા ભર્તુઃ સર્વે દદૃશુશ્ચાનનં તે
સભામાં કોઈએ અસત્ય બોલ્યું નહીં, કોઈએ ઉંચી અવાજે વાત કરી નહીં; બધા પોતાના કાર્યોમાં નિષ્ણાત અને શક્તિશાળી હતા, અને સૌએ પોતાના સ્વામીના ચહેરા તરફ જોયું.
સ રાવણઃ શસ્ત્રભૃતાં મનસ્વિનાં મહાબલાનાં સમિતૌ મનસ્વી। તસ્યાં સભાયાં પ્રભયા ચકાશે મધ્યે વસૂનામિવ વજ્રહસ્તઃ
ત્યાં રાવણ, શસ્ત્રધારી અને મહાબળશાળી વીરોમાં મનથી દઢ, એ સભામાં પોતાની તેજસ્વિતા વડે એવું ઝગમગતો હતો, જેમ વસુઓની વચ્ચે વજ્રધારી ઇન્દ્ર.
thumb|દ્વાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાદશઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે બારમો સર્ગ સાંભળો.
સ તાં પરિષદં કૃત્સ્નાં સમીક્ષ્ય સમિતિંજયઃ। પ્રચોદયામાસ તદા પ્રહસ્તં વાહિનીપતિમ્
યુદ્ધમાં વિજયી એ રાજાએ આખી સભાને જોઈને, પછી સેના પ્રમુખ પ્રહસ્તને પ્રેરણા આપી.
સેનાપતે યથા તે સ્યુઃ કૃતવિદ્યાશ્ચતુર્વિધાઃ। યોધા નગરરક્ષાયાં તથા વ્યાદેષ્ટુમર્હસિ
હે સેના પ્રમુખ, જેમ તારી પાસે યુદ્ધકલા જાણનારા ચાર પ્રકારના યોદ્ધાઓ છે, તેમ તેમને શહેરની રક્ષા માટે યોગ્ય રીતે ગોઠવી દે.
સ પ્રહસ્તઃ પ્રણીતાત્મા ચિકીર્ષન્ રાજશાસનમ્। વિનિક્ષિપદ્ બલં સર્વં બહિરન્તશ્ચ મન્દિરે
પહેલાંથી જ મનથી સ્થિર અને રાજાના આદેશનું પાલન કરવા ઇચ્છુક પ્રહસ્તે આખી સેના મહેલની બહાર અને અંદર બંને જગ્યાએ ગોઠવી.
તતો વિનિક્ષિપ્ય બલં સર્વં નગરગુપ્તયે। પ્રહસ્તઃ પ્રમુખે રાજ્ઞો નિષસાદ જગાદ ચ
પછી શહેરની રક્ષા માટે આખી સેના ગોઠવીને, પ્રહસ્ત રાજાના સામેથી બેઠો અને બોલવા લાગ્યો.
વિહિતં બહિરન્તશ્ચ બલં બલવતસ્તવ। કુરુષ્વાવિમનાઃ ક્ષિપ્રં યદભિપ્રેતમસ્તિ તે
તમારી today both palace બહાર અને અંદર, બધી સેના ગોઠવાઈ ગઈ છે; હવે તમે મનમાં કોઈ સંશય રાખ્યા વિના, જલ્દી જે તમારે કરવું છે તે કરો.
પ્રહસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાજા રાજ્યહિતૈષિણઃ। સુખેપ્સુઃ સુહૃદાં મધ્યે વ્યાજહાર સ રાવણઃ
પ્રહસ્તના શબ્દો સાંભળી, રાજ્યના હિતેચ્છુક અને મિત્રોના સુખકામી એવા રાજા રાવણે પોતાના મિત્રોની વચ્ચે કહ્યું.
પ્રિયાપ્રિયે સુખે દુઃખે લાભાલાભે હિતાહિતે। ધર્મકામાર્થકૃચ્છ્રેષુ યૂયમર્હથ વેદિતુમ્
પ્રિય કે અપ્રિય, સુખ કે દુઃખ, લાભ કે નુકસાન, હિત કે અહિત અને ધર્મ, કામ તથા અર્થના કઠિન સમયમાં તમે બધું જાણવા યોગ્ય છો.
સર્વકૃત્યાનિ યુષ્માભિઃ સમારબ્ધાનિ સર્વદા। મન્ત્રકર્મનિયુક્તાનિ ન જાતુ વિફલાનિ મે
તમારા દ્વારા બધા કામ હંમેશા યોગ્ય વિચાર અને કાર્ય સાથે આરંભાયા છે અને ક્યારેય નિષ્ફળ ગયા નથી.
સસોમગ્રહનક્ષત્રૈર્મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ। ભવદ્ભિરહમત્યર્થં વૃતઃ શ્રિયમવાપ્નુયામ્
જેમ ઇન્દ્ર ચંદ્ર, ગ્રહ, નક્ષત્ર અને પવનોથી ઘેરાયેલો હોય છે, તેમ હું પણ તમારી વચ્ચે રહીને જરૂરથી વૈભવ પ્રાપ્ત કરીશ.
અહં તુ ખલુ સર્વાન્ વઃ સમર્થયિતુમુદ્યતઃ। કુમ્ભકર્ણસ્ય તુ સ્વપ્નાન્ નેમમર્થમચોદયમ્
હું તો ખરેખર તમે બધા માટે સહારો આપવા તૈયાર છું; પણ કુંભકર્ણના સ્વપ્ન વિષે આ વિષય મેં ઉકેલ્યો નથી.
અયં હિ સુપ્તઃ ષણ્માસાન્ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ। સર્વશસ્ત્રભૃતાં મુખ્યઃ સ ઇદાનીં સમુત્થિતઃ
આ મહાબળશાળી કુંભકર્ણે છ મહિના ઊંઘી લીધા છે; એ બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને હવે જાગી ગયો છે.
સા મે ન શય્યામારોઢુમિચ્છત્યલસગામિની। ત્રિષુ લોકેષુ ચાન્યા મે ન સીતાસદૃશી તથા
એ ધીમી ચાલતી સ્ત્રી મારા શય્યાએ આવવા તૈયાર નથી; અને ત્રણેય લોકમાં મને સીતા જેવી બીજી કોઈ સ્ત્રી નથી.
તનુમધ્યા પૃથુશ્રોણી શરદિન્દુનિભાનના। હેમબિમ્બનિભા સૌમ્યા માયેવ મયનિર્મિતા
પાતળી કમર, પહોળા કટિ, શરદચંદ્ર જેવું મુખ, સોનાની જેમ કોમળ અને સૌમ્ય, જાણે માયાએ પોતે જ બનાવેલી હોય એવી લાગે છે.
સુલોહિતતલૌ શ્લક્ષ્ણૌ ચરણૌ સુપ્રતિષ્ઠિતૌ। દૃષ્ટ્વા તામ્રનખૌ તસ્યા દીપ્યતે મે શરીરજઃ
એના પગ લાલચટ્ટા, મૃદુ અને મજબૂત છે; એના તાંબાના નખ જોઈને મારા શરીરમાં કામજ્વાળા પ્રગટે છે.