પ્રમદાજનસમ્બાધં પ્રજલ્પિતમહાપથમ્। તપ્તકાઞ્ચનનિર્યૂહં ભૂષણોત્તમભૂષિતમ્
શહેર સ્ત્રીઓથી ભરેલું હતું, મુખ્ય રસ્તાઓ પર વાતચીતની ગૂંજી રહી હતી, સુવર્ણ દરવાજા અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શોભાયમાન હતું.
ગન્ધર્વાણામિવાવાસમાલયં મરુતામિવ। રત્નસંચયસમ્બાધં ભવનં ભોગિનામિવ
એ શહેરનું સૌંદર્ય જાણે ગંધર્વોના નિવાસ જેવું, પવનદેવોના મહેલ જેવું, રત્નોના ઢગલાંથી ભરેલું અને નાગોના ઘર જેવું લાગતું હતું.
તં મહાભ્રમિવાદિત્યસ્તેજોવિસ્તૃતરશ્મિવાન્। અગ્રજસ્યાલયં વીરઃ પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ
મહાન તેજવાળો તે વીર, જાણે વિશાળ મેઘમાં પ્રવેશતો સૂર્ય હોય તેમ, પોતાના મોટા ભાઈના મહેલમાં પ્રવેશ્યો.
પુણ્યાન્ પુણ્યાહઘોષાંશ્ચ વેદવિદ્ભિરુદાહૃતાન્। શુશ્રાવ સુમહાતેજા ભ્રાતુર્વિજયસંશ્રિતાન્
અતિ તેજસ્વી વિભીષણે ત્યાં વેદજ્ઞ પંડિતો દ્વારા ભાઈના વિજય માટે ઉચ્ચારવામાં આવતા શુભ મંત્રો અને પવિત્ર ધ્વનિઓ સાંભળી.
પૂજિતાન્ દધિપાત્રૈશ્ચ સર્પિભિઃ સુમનોક્ષતૈઃ। મન્ત્રવેદવિદો વિપ્રાન્ દદર્શ સ મહાબલઃ
મહાબળશાળી વિભીષણે ત્યાં મંત્રો અને વેદોમાં નિપુણ બ્રાહ્મણોને દહીં, ઘી અને પુષ્પોથી સન્માનિત થયેલા જોયા.
સ રાજદૃષ્ટિસમ્પન્નમાસનં હેમભૂષિતમ્। જગામ સમુદાચારં પ્રયુજ્યાચારકોવિદઃ
શિસ્તજ્ઞ વિભીષણે રાજાને યોગ્ય અને સોનાથી શોભાયમાન આસન પાસે જઈને સર્વ વિધિપૂર્વક આદર દર્શાવ્યો.
સ રાવણં મહાત્માનં વિજને મન્ત્રિસંનિધૌ। ઉવાચ હિતમત્યર્થં વચનં હેતુનિશ્ચિતમ્
ત્યાં, મંત્રીઓની હાજરીમાં અને એકાંતમાં, મહાત્મા વિભીષણે રાવણને હિતકારી અને યુક્તિપૂર્ણ વાતો કહી.
પ્રસાદ્ય ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠં સાન્ત્વેનોપસ્થિતક્રમઃ। દેશકાલાર્થસંવાદિ દૃષ્ટલોકપરાવરઃ
વિભીષણે સૌમ્ય વાણીથી પોતાના મોટા ભાઈને પ્રસન્ન કરીને, સમય, સ્થળ અને હિતને અનુરૂપ અને લોકવ્યવહારને જાણીને સંબોધન કર્યું.
યદાપ્રભૃતિ વૈદેહી સમ્પ્રાપ્તેહ પરંતપ। તદાપ્રભૃતિ દૃશ્યન્તે નિમિત્તાન્યશુભાનિ નઃ
હે શત્રુઓને હરાવનાર, જયારે થી વૈદેહી અહીં આવી છે, ત્યારથી અમને અશુભ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે.
સસ્ફુલિઙ્ગઃ સધૂમાર્ચિઃ સધૂમકલુષોદયઃ। મન્ત્રસંધુક્ષિતોઽપ્યગ્નિર્ન સમ્યગભિવર્ધતે
મંત્રોથી પ્રગટાવેલો અગ્નિ પણ, સ્પાર્ક, ધૂમ્ર અને કાળી જ્વાળાઓ સાથે ઊઠે છે, પણ યોગ્ય રીતે પ્રજ્વલિત થતો નથી.
અગ્નિષ્ટેષ્વગ્નિશાલાસુ તથા બ્રહ્મસ્થલીષુ ચ। સરીસૃપાણિ દૃશ્યન્તે હવ્યેષુ ચ પિપીલિકાઃ
તમારા યજ્ઞશાળાઓ અને બ્રહ્માના મંદિરોમાં, હવન સામગ્રીમાં સરીસૃપો અને પિપળીઓ દેખાય છે.
ગવાં પયાંસિ સ્કન્નાનિ વિમદા વરકુઞ્જરાઃ। દીનમશ્વાઃ પ્રહેષન્તે નવગ્રાસાભિનન્દિનઃ
ગાયનું દૂધ વહી જાય છે, ઉત્તમ હાથીઓ ઉન્મત્ત છે, ઘોડા દુર્બળ છે અને તાજું ઘાસ મળતાં ખુશીથી હણહણ કરે છે.
ખરોષ્ટ્રાશ્વતરા રાજન્ ભિન્નરોમાઃ સ્રવન્તિ ચ। ન સ્વભાવેઽવતિષ્ઠન્તે વિધાનૈરપિ ચિન્તિતાઃ
હે રાજા, ઊંટ, ઉંટની જાત અને ખચ્ચરનાં વાળ ઉડી જાય છે અને શરીરમાંથી રસ ટપકે છે; યોગ્ય રીતે যত્ન રાખવા છતાં તેઓ સ્વાભાવિક સ્થિતિમાં રહેતા નથી.
વાયસાઃ સંઘશઃ ક્રૂરા વ્યાહરન્તિ સમન્તતઃ। સમવેતાશ્ચ દૃશ્યન્તે વિમાનાગ્રેષુ સંઘશઃ
ક્રૂર કાગડાઓ ટોળામાં ચારે બાજુ કાં કાં કરે છે; મહેલો સામે પણ ટોળા ટોળા ભેગા થયેલા દેખાય છે.
ગૃધ્રાશ્ચ પરિલીયન્તે પુરીમુપરિ પિણ્ડિતાઃ। ઉપપન્નાશ્ચ સંધ્યે દ્વે વ્યાહરન્ત્યશિવં શિવાઃ
ગિધો ટોળા ટોળા શહેર ઉપર બેઠા છે; અને બંને સંધ્યાએ શુભ પક્ષીઓ પણ અશુભ અવાજો કરે છે.
ક્રવ્યાદાનાં મૃગાણાં ચ પુરીદ્વારેષુ સંઘશઃ। શ્રૂયન્તે વિપુલા ઘોષાઃ સવિસ્ફૂર્જિતનિઃસ્વનાઃ
શહેરના દરવાજે માંસાહારી પ્રાણીઓ અને જંગલી જાનવરો ટોળા ટોળા ભેગા થઈને જોરદાર અને ભયાનક અવાજ કરે છે.
તદેવં પ્રસ્તુતે કાર્યે પ્રાયશ્ચિત્તમિદં ક્ષમમ્। રોચયે વીર વૈદેહી રાઘવાય પ્રદીયતામ્
આ રીતે પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ છે, તેથી આ પ્રાયશ્ચિત યોગ્ય છે; હે વીર, વૈદેહીને રાઘવને પરત આપવી એ શ્રેયસ્કર છે.
ઇદં ચ યદિ વા મોહાલ્લોભાદ્ વા વ્યાહૃતં મયા। તત્રાપિ ચ મહારાજ ન દોષં કર્તુમર્હસિ
અને જો હું મોહ કે લોભથી આવું બોલ્યો હોઉં, તો પણ, હે મહારાજ, તમે મને દોષ ન આપો.
અયં હિ દોષઃ સર્વસ્ય જનસ્યાસ્યોપલક્ષ્યતે। રક્ષસાં રાક્ષસીનાં ચ પુરસ્યાન્તઃપુરસ્ય ચ
આ ખોટ અહીંના બધા લોકોમાં, રાક્ષસો, રાક્ષસીઓ, શહેર અને રાજમહેલમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે.
પ્રાપણે ચાસ્ય મન્ત્રસ્ય નિવૃત્તાઃ સર્વમન્ત્રિણઃ। અવશ્યં ચ મયા વાચ્યં યદ્ દૃષ્ટમથવા શ્રુતમ્। સમ્પ્રધાર્ય યથાન્યાયં તદ્ ભવાન્ કર્તુમર્હતિ
આ સલાહ આપતાં બધા મંત્રીઓ પાછા ખેંચાઈ ગયા છે; મેં જે જોયું કે સાંભળ્યું છે, એ હું જરૂર કહું છું. તમે યોગ્ય રીતે વિચાર કરીને જે યોગ્ય હોય તે કરવું જોઈએ.
ઇતિ સ્વમન્ત્રિણાં મધ્યે ભ્રાતા ભ્રાતરમૂચિવાન્। રાવણં રક્ષસાં શ્રેષ્ઠં પથ્યમેતદ્ વિભીષણઃ
મંત્રીઓની વચ્ચે, વિભીષણે પોતાના ભાઈ રાવણને, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, આ હિતકારી અને યોગ્ય વાત કહી.
હિતં મહાર્થં મૃદુ હેતુસંહિતં વ્યતીતકાલાયતિસમ્પ્રતિક્ષમમ્। નિશમ્ય તદ્વાક્યમુપસ્થિતજ્વરઃ પ્રસઙ્ગવાનુત્તરમેતદબ્રવીત્
એમ વિભીષણના મૃદુ, હિતકારી અને યોગ્ય સમયે કહેેલા શબ્દો સાંભળી, જ્વરગ્રસ્ત અને ક્રોધથી ભરેલા રાવણે આવું ઉત્તર આપ્યું.
ભયં ન પશ્યામિ કુતશ્ચિદપ્યહં ન રાઘવઃ પ્રાપ્સ્યતિ જાતુ મૈથિલીમ્। સુરૈઃ સહેન્દ્રૈરપિ સંગરે કથં મમાગ્રતઃ સ્થાસ્યતિ લક્ષ્મણાગ્રજઃ
મારે ક્યાંયથી કોઈ ભય દેખાતું નથી; રાઘવ ક્યારેય વૈદેહીને મેળવી શકશે નહીં. દેવો અને ઇન્દ્ર પણ સાથે હોય તો લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ મારા સામે યુદ્ધમાં ઊભા રહી શકે એમ નથી.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સુરસૈન્યનાશનો મહાબલઃ સંયતિ ચણ્ડવિક્રમઃ। દશાનનો ભ્રાતરમાપ્તવાદિનં વિસર્જયામાસ તદા વિભીષણમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, દેવસેનાનો વિનાશક, મહાબલી અને યુદ્ધમાં ભયાનક એવા દશાનનએ, સાચી વાત કહેનારા પોતાના ભાઈ વિભીષણને ત્યાંથી જવા દીધા.
thumb|એકાદશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે એકાદશઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો અગિયારમો સર્ગ હવે સાંભળો.
સ બભૂવ કૃશો રાજા મૈથિલીકામમોહિતઃ। અસન્માનાચ્ચ સુહૃદાં પાપઃ પાપેન કર્મણા
મૈથિલી માટેની કામનાથી મોહિત થયેલો રાજા દુર્બળ થઈ ગયો, મિત્રોએ અપમાનિત કર્યો અને પાપી કર્મોથી પાપમાં ફસાઈ ગયો.
અતીવ કામસમ્પન્નો વૈદેહીમનુચિન્તયન્। અતીતસમયે કાલે તસ્મિન્ વૈ યુધિ રાવણઃ। અમાત્યૈશ્ચ સુહૃદ્ભિશ્ચ પ્રાપ્તકાલમમન્યત
કામના ભારથી ઘેરાઈને, સતત વૈદેહીનું ચિંતન કરતા, એ અયોગ્ય સમયે યુદ્ધમાં રાવણે પોતાના મંત્રીઓ અને મિત્રો સાથે સમય આવી ગયો છે એમ માન્યું.
સ હેમજાલવિતતં મણિવિદ્રુમભૂષિતમ્। ઉપગમ્ય વિનીતાશ્વમારુરોહ મહારથમ્
પછી તે સોનાની જાળી અને મણિ-વિદ્રુમથી શોભિત એવા મહારથ પાસે ગયો, અને શિસ્તબદ્ધ ઘોડાઓ સાથે એ મહારથ પર ચઢ્યો.
તમાસ્થાય રથશ્રેષ્ઠં મહામેઘસમસ્વનમ્। પ્રયયૌ રક્ષસાં શ્રેષ્ઠો દશગ્રીવઃ સભાં પ્રતિ
એ ઉત્તમ રથ પર ચઢીને, જે મેઘ જેવો ગર્જન કરતો હતો, દશમુખ રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, સભા તરફ આગળ વધ્યો.
અસિચર્મધરા યોધાઃ સર્વાયુધધરાસ્તતઃ। રાક્ષસા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પુરસ્તાત્ સમ્પ્રતસ્થિરે
પછી તલવાર અને ઢાલ ધારણ કરેલા, સર્વ પ્રકારના શસ્ત્રો ધરાવનારા રાક્ષસ યોદ્ધાઓ, રાક્ષસરાજના આગળ ઉભા રહ્યા.