ચણ્ડનક્રગ્રાહઘોરં ક્ષપાદૌ દિવસક્ષયે। હસન્તમિવ ફેનૌઘૈર્નૃત્યન્તમિવ ચોર્મિભિઃ
રાત શરૂ થતા અને દિવસ ડૂબતા, સમુદ્રમાં મગર અને મચ્છ સાથે ભયાનક દૃશ્ય હતું; ફેનથી હસતો અને તરંગોથી નૃત્ય કરતો લાગતો હતો.
ચન્દ્રોદયે સમુદ્ભૂતં પ્રતિચન્દ્રસમાકુલમ્। ચણ્ડાનિલમહાગ્રાહૈઃ કીર્ણં તિમિતિમિંગિલૈઃ
ચાંદ્રોદય સમયે, સમુદ્ર ચાંદનીના પ્રતિબિંબથી ભરાઈ ગયો હતો; ઉગ્ર પવન અને મોટી માછલીઓથી ભરેલો હતો.
દીપ્તભોગૈરિવાકીર્ણં ભુજઙ્ગૈર્વરુણાલયમ્। અવગાઢં મહાસત્ત્વૈર્નાનાશૈલસમાકુલમ્
વરુણનું નિવાસ સ્થાન જાણે તેજસ્વી સાપોથી ઢંકાયેલું હતું, મહાન પ્રાણીઓથી ભરેલું અને વિવિધ પર્વતોથી ઘેરાયેલું હતું.
સુદુર્ગં દુર્ગમાર્ગં તમગાધમસુરાલયમ્। મકરૈર્નાગભોગૈશ્ચ વિગાઢા વાતલોલિતાઃ। ઉત્પેતુશ્ચ નિપેતુશ્ચ પ્રહૃષ્ટા જલરાશયઃ
એ સ્થળ ખૂબ જ દુર્ગમ, અંધકારમય અને અસુરોનું નિવાસ હતું; મકર અને સાપોથી ઉથલપાથલ થયેલી લહેરો આનંદથી ઊંચી-નીચી થતી હતી.
અગ્નિચૂર્ણમિવાવિદ્ધં ભાસ્વરામ્બુમહોરગમ્। સુરારિનિલયં ઘોરં પાતાલવિષયં સદા
તે જગ્યા એવી લાગતી હતી જાણે અગ્નિની રાખ છાંટવામાં આવી હોય, તેજસ્વી જળના મહા સાપોથી ઝગમગતી, હંમેશા દેવોના દુશ્મનોનું ભયાનક નિવાસસ્થાન અને પાતાળનું રાજ્ય.
સાગરં ચામ્બરપ્રખ્યમમ્બરં સાગરોપમમ્। સાગરં ચામ્બરં ચેતિ નિર્વિશેષમદૃશ્યત
સમુદ્ર આકાશ જેવો દેખાતો હતો અને આકાશ પણ સમુદ્ર જેવું લાગતું હતું; બંનેમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો.
સમ્પૃક્તં નભસાપ્યમ્ભઃ સમ્પૃક્તં ચ નભોઽમ્ભસા। તાદૃગ્રૂપે સ્મ દૃશ્યેતે તારારત્નસમાકુલે
પાણી અને આકાશ એકબીજા સાથે ભળી ગયા હતા; બંનેમાં તારાઓ અને રત્નોથી ભરપૂર રૂપ દેખાતું હતું.
સમુત્પતિતમેઘસ્ય વીચિમાલાકુલસ્ય ચ। વિશેષો ન દ્વયોરાસીત્ સાગરસ્યામ્બરસ્ય ચ
ઉઠેલા વાદળો અને ઉછળતી તરંગોની પંક્તિઓ વચ્ચે, સમુદ્ર અને આકાશ વચ્ચે કોઈ ભેદ જ નહોતો.
અન્યોન્યૈરહતાઃ સક્તાઃ સસ્વનુર્ભીમનિઃસ્વનાઃ। ઊર્મયઃ સિન્ધુરાજસ્ય મહાભેર્ય ઇવામ્બરે
નદીઓના રાજાના તરંગો એકબીજાને અથડાતા અને ભયાનક અવાજ સાથે ગૂંજી ઉઠતા, જાણે આકાશમાં મહા નગારા વગાડવામાં આવે છે.
રત્નૌઘજલસંનાદં વિષક્તમિવ વાયુના। ઉત્પતન્તમિવ ક્રુદ્ધં યાદોગણસમાકુલમ્
રત્નો અને જળનો ઘોંઘાટ, જાણે પવનથી પકડી લેવાયો હોય, ક્રોધથી ભરેલો અને જળચર પ્રાણીઓથી ભરપૂર દેખાતો હતો.
દદૃશુસ્તે મહાત્માનો વાતાહતજલાશયમ્। અનિલોદ્ધૂતમાકાશે પ્રવલાન્તમિવોર્મિભિઃ
મહાન આત્માઓએ પવનથી આંચળાયેલા જળાશયને જોયો, જે આકાશમાં તરંગોથી ઝગમગતો અને મોતી જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતો હતો.
તતો વિસ્મયમાપન્ના હરયો દદૃશુઃ સ્થિતાઃ। ભ્રાન્તોર્મિજાલસંનાદં પ્રલોલમિવ સાગરમ્
પછી વાનરો ત્યાં ઊભા રહી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, કારણ કે સમુદ્ર ઉછળતો અને તરંગોની જાળથી ગૂંજી રહ્યો હતો.
thumb|પઞ્ચમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પાંચમો અધ્યાય, હવે સાંભળો.
સા તુ નીલેન વિધિવત્સ્વારક્ષા સુસમાહિતા। સાગરસ્યોત્તરે તીરે સાધુ સા વિનિવેશિતા
નીલ દ્વારા નિયમ પ્રમાણે સારી રીતે સુરક્ષિત તે સેના સમુદ્રના ઉત્તર કાંઠે સારી રીતે તહેનાત કરવામાં આવી હતી.
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભૌ તત્ર વાનરપુઙ્ગવૌ। વિચેરતુશ્ચ તાં સેનાં રક્ષાર્થં સર્વતોદિશમ્
મૈંદ અને દ્વિવિદ, બંને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, સેના ની રક્ષણ માટે ચારેય દિશામાં ફરતા હતા.
નિવિષ્ટાયાં તુ સેનાયાં તીરે નદનદીપતેઃ। પાર્શ્વસ્થં લક્ષ્મણં દૃષ્ટ્વા રામો વચનમબ્રવીત્
જ્યારે સેના નદીના તટે સ્થિર થઈ, ત્યારે રામે પોતાના બાજુએ લક્ષ્મણને જોઈને વાત કરી.
શોકશ્ચ કિલ કાલેન ગચ્છતા હ્યપગચ્છતિ। મમ ચાપશ્યતઃ કાન્તામહન્યહનિ વર્ધતે
કહે છે કે સમય જતા દુઃખ ઓગળી જાય છે, પણ મારી પ્રિયાને જોઈને મારું દુઃખ તો રોજે રોજ વધે છે.
વાહિ વાત યતઃ કાન્તા તાં સ્પૃષ્ટ્વા મામપિ સ્પૃશ। ત્વયિ મે ગાત્રસંસ્પર્શશ્ચન્દ્રે દૃષ્ટિસમાગમઃ
પવન, તું મારી પ્રિયાને સ્પર્શે છે, તો મને પણ સ્પર્શ કર; તારી અંદર એની સ્પર્શ છે, અને ચાંદનીમાં અમારી નજર મળે છે.
તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ વિષં પીતમિવાશયે। હા નાથેતિ પ્રિયા સા માં હ્રિયમાણા યદબ્રવીત્
એ વાતો મારા અંગોને એવી રીતે સળગાવે છે, જાણે મેં ઝેર પીધું હોય; 'હાય, મારા રક્ષક!'—મારી પ્રિયાએ મને છોડતી વખતે આવું કહ્યું હતું.
તદ્વિયોગેન્ધનવતા તચ્ચિન્તાવિમલાર્ચિષા। રાત્રિંદિવં શરીરં મે દહ્યતે મદનાગ્નિના
વિયોગની લાકડી અને ચિંતાની શુદ્ધ જ્યોતથી, દિવસ-રાત મારું શરીર પ્રેમની આગમાં બળી જાય છે.
અવગાહ્યાર્ણવં સ્વપ્સ્યે સૌમિત્રે ભવતા વિના। એવં ચ પ્રજ્વલન્ કામો ન મા સુપ્તં જલે દહેત્
હે સૌમિત્ર, હું તારા વિના સમુદ્રમાં ડૂબીને ઊંઘી જઈશ; આમ, જો પ્રેમની આગ પણ સળગે, તો પણ પાણીમાં ઊંઘતો હોવા કારણે મને બળશે નહીં.
બહ્વેતત્ કામયાનસ્ય શક્યમેતેન જીવિતુમ્। યદહં સા ચ વામોરુરેકાં ધરણિમાશ્રિતૌ
આ બધું પ્રેમથી તડપનાર માટે ઘણું છે, પણ એથી જીવવું શક્ય છે—જ્યારે હું અને મારી પાતળી જાંઘવાળી પ્રિયા ધરતી પર સાથે આરામ કરીએ.
કેદારસ્યેવાકેદારઃ સોદકસ્ય નિરૂદકઃ। ઉપસ્નેહેન જીવામિ જીવન્તીં યચ્છૃણોમિ તામ્
જેમ પાણીવાળું ખેતર અને સુકું ખેતર હોય છે, એમ હું એની નજીક રહીને જીઉં છું; એની જીવતી હોવાની ખબર સાંભળીને જ હું જીવતો રહું છું.
કદા નુ ખલુ સુશ્રોણીં શતપત્રાયતેક્ષણામ્। વિજિત્ય શત્રૂન્ દ્રક્ષ્યામિ સીતાં સ્ફીતામિવ શ્રિયમ્
ક્યારે હું મારા દુશ્મનોને હરાવીને, સુંદર કટિ અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, તેજસ્વી અને સમૃદ્ધિ જેવી શીતાને જોઈશ?
કદા સુચારુદન્તોષ્ઠં તસ્યાઃ પદ્મમિવાનનમ્। ઈષદુન્નામ્ય પાસ્યામિ રસાયનમિવાતુરઃ
ક્યારે હું એના સુંદર દાંત અને હોઠવાળું, કમળ જેવું મુખ થોડું ઊંચું કરી, બીમાર માણસ જેમ અમૃત પીવે એમ પીશ?
તૌ તસ્યાઃ સહિતૌ પીનૌ સ્તનૌ તાલફલોપમૌ। કદા ન ખલુ સોત્કમ્પૌ શ્લિષ્યન્ત્યા માં ભજિષ્યતઃ
ક્યારે એના બંને ગોળ અને ભરાવદાર, તાડફળ જેવા સ્તન, એની કંપતી બાહોમાં હું જ્યારે એ મને ચુંટી લે ત્યારે, મને આનંદ આપશે?
સા નૂનમસિતાપાઙ્ગી રક્ષોમધ્યગતા સતી। મન્નાથા નાથહીનેવ ત્રાતારં નાધિગચ્છતિ
નિશ્ચયે, કાળી આંખોવાળી એ, રાક્ષસો વચ્ચે ફસાઈને, પોતાના રક્ષક વિના, અનાથની જેમ, કોઈ બચાવનારને શોધી રહી છે પણ મળતો નથી.
કથં જનકરાજસ્ય દુહિતા મમ ચ પ્રિયા। રાક્ષસીમધ્યગા શેતે સ્નુષા દશરથસ્ય ચ
કેમ રાજા જનકની દીકરી, મારી પ્રિય, અને દશરથની વહુ, રાક્ષસો વચ્ચે કેવી રીતે સુઈ રહી હશે?
અવિક્ષોભ્યાણિ રક્ષાંસિ સા વિધૂયોત્પતિષ્યતિ। વિધૂય જલદાન્ નીલાન્ શશિલેખા શરત્સ્વિવ
એ અડગ એવા રાક્ષસોને દૂર કરી, જેમ શરદમાં ચાંદની વાદળો દૂર કરી ઊગે છે, એમ એ પણ પ્રકાશિત થશે.
સ્વભાવતનુકા નૂનં શોકેનાનશનેન ચ। ભૂયસ્તનુતરા સીતા દેશકાલવિપર્યયાત્
નિશ્ચયે, સ્વભાવથી જ પાતળી એવી શીતા, દુઃખ અને ઉપવાસથી, અને સ્થળ-કાળ બદલાવથી, હજી વધુ પાતળી થઈ ગઈ હશે.