ઇતીવ સ મહાબાહુઃ સીતાહરણકર્શિતઃ। રામઃ સાગરમાસાદ્ય વાસમાજ્ઞાપયત્ તદા
પછી, સીતાના અપહરણથી દુઃખી અને બાહુબલી રામે, સમુદ્ર પાસે આવીને ત્યાં છાવણી કરવાનો આદેશ આપ્યો.
સર્વાઃ સેના નિવેશ્યન્તાં વેલાયાં હરિપુઙ્ગવ। સમ્પ્રાપ્તો મન્ત્રકાલો નઃ સાગરસ્યેહ લઙ્ઘને
હે વાનરોએ રાજા, આખી સેના કિનારે જ વસાવી દે; હવે સમુદ્ર પાર કરવાની મંત્રણા કરવાનો સમય આવી ગયો છે.
સ્વાં સ્વાં સેનાં સમુત્સૃજ્ય મા ચ કશ્ચિત્ કુતો વ્રજેત્। ગચ્છન્તુ વાનરાઃ શૂરા જ્ઞેયં છન્નં ભયં ચ નઃ
દરેકે પોતાની પોતાની સેના છોડી દે અને કોઈ પણ ક્યાંય ન જાય; વીર વાનરો આગળ વધે અને આપણે છુપાયેલું કોઈ ભય હોય તો જાણી લઈએ.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણઃ। સેનાં નિવેશયત્ તીરે સાગરસ્ય દ્રુમાયુતે
રામના શબ્દો સાંભળીને, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે, વાનર સેના ને વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા સમુદ્ર કિનારે વસાવી.
વિરરાજ સમીપસ્થં સાગરસ્ય ચ તદ્ બલમ્। મધુપાણ્ડુજલઃ શ્રીમાન્ દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ
સમુદ્રની નજીક આવેલી એ સેના મધમાખી જેવા પીળા પાણીથી ઝગમગતી હતી, જાણે બીજો સમુદ્ર જ હોય તેમ.
વેલાવનમુપાગમ્ય તતસ્તે હરિપુઙ્ગવાઃ। નિવિષ્ટાશ્ચ પરં પારં કાઙ્ક્ષમાણા મહોદધેઃ
કિનારે આવેલા વન સુધી પહોંચી, વાનરોએ ત્યાં છાવણી કરી અને મહાસાગરનું પાર જોવા આતુર બન્યા.
તેષાં નિવિશમાનાનાં સૈન્યસંનાહનિઃસ્વનઃ। અન્તર્ધાય મહાનાદમર્ણવસ્ય પ્રશુશ્રુવે
જ્યારે વાનરો છાવણી ગોઠવી રહ્યા હતા, ત્યારે સેના એકઠી થવાનો અવાજ મહાસાગરના ગર્જનાને પણ દબાવીને દૂર દૂર સુધી સંભળાયો.
સા વાનરાણાં ધ્વજિની સુગ્રીવેણાભિપાલિતા। ત્રિધા નિવિષ્ટા મહતી રામસ્યાર્થપરાભવત્
સુગ્રીવે રક્ષિત એ વાનર સેના ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત થઈ, વિશાળ અને રામના કાર્ય માટે સમર્પિત રહી.
સા મહાર્ણવમાસાદ્ય હૃષ્ટા વાનરવાહિની। વાયુવેગસમાધૂતં પશ્યમાના મહાર્ણવમ્
મહાસાગર સુધી પહોંચી, વાનર સેના આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને પવનથી ઉથલપાથલ થતા મહાસાગરને જોઈ રહી.
દૂરપારમસમ્બાધં રક્ષોગણનિષેવિતમ્। પશ્યન્તો વરુણાવાસં નિષેદુર્હરિયૂથપાઃ
દૂરનું અપરિચિત અને દુર્ગમ કિનારો, રાક્ષસોથી ભરેલું જોઈને, વાનર નેતાઓએ વરુણનું નિવાસ સ્થાન જોયું અને ત્યાં છાવણી કરી.
ચણ્ડનક્રગ્રાહઘોરં ક્ષપાદૌ દિવસક્ષયે। હસન્તમિવ ફેનૌઘૈર્નૃત્યન્તમિવ ચોર્મિભિઃ
રાત શરૂ થતા અને દિવસ ડૂબતા, સમુદ્રમાં મગર અને મચ્છ સાથે ભયાનક દૃશ્ય હતું; ફેનથી હસતો અને તરંગોથી નૃત્ય કરતો લાગતો હતો.
ચન્દ્રોદયે સમુદ્ભૂતં પ્રતિચન્દ્રસમાકુલમ્। ચણ્ડાનિલમહાગ્રાહૈઃ કીર્ણં તિમિતિમિંગિલૈઃ
ચાંદ્રોદય સમયે, સમુદ્ર ચાંદનીના પ્રતિબિંબથી ભરાઈ ગયો હતો; ઉગ્ર પવન અને મોટી માછલીઓથી ભરેલો હતો.
દીપ્તભોગૈરિવાકીર્ણં ભુજઙ્ગૈર્વરુણાલયમ્। અવગાઢં મહાસત્ત્વૈર્નાનાશૈલસમાકુલમ્
વરુણનું નિવાસ સ્થાન જાણે તેજસ્વી સાપોથી ઢંકાયેલું હતું, મહાન પ્રાણીઓથી ભરેલું અને વિવિધ પર્વતોથી ઘેરાયેલું હતું.
સુદુર્ગં દુર્ગમાર્ગં તમગાધમસુરાલયમ્। મકરૈર્નાગભોગૈશ્ચ વિગાઢા વાતલોલિતાઃ। ઉત્પેતુશ્ચ નિપેતુશ્ચ પ્રહૃષ્ટા જલરાશયઃ
એ સ્થળ ખૂબ જ દુર્ગમ, અંધકારમય અને અસુરોનું નિવાસ હતું; મકર અને સાપોથી ઉથલપાથલ થયેલી લહેરો આનંદથી ઊંચી-નીચી થતી હતી.
અગ્નિચૂર્ણમિવાવિદ્ધં ભાસ્વરામ્બુમહોરગમ્। સુરારિનિલયં ઘોરં પાતાલવિષયં સદા
તે જગ્યા એવી લાગતી હતી જાણે અગ્નિની રાખ છાંટવામાં આવી હોય, તેજસ્વી જળના મહા સાપોથી ઝગમગતી, હંમેશા દેવોના દુશ્મનોનું ભયાનક નિવાસસ્થાન અને પાતાળનું રાજ્ય.
સાગરં ચામ્બરપ્રખ્યમમ્બરં સાગરોપમમ્। સાગરં ચામ્બરં ચેતિ નિર્વિશેષમદૃશ્યત
સમુદ્ર આકાશ જેવો દેખાતો હતો અને આકાશ પણ સમુદ્ર જેવું લાગતું હતું; બંનેમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો.
સમ્પૃક્તં નભસાપ્યમ્ભઃ સમ્પૃક્તં ચ નભોઽમ્ભસા। તાદૃગ્રૂપે સ્મ દૃશ્યેતે તારારત્નસમાકુલે
પાણી અને આકાશ એકબીજા સાથે ભળી ગયા હતા; બંનેમાં તારાઓ અને રત્નોથી ભરપૂર રૂપ દેખાતું હતું.
સમુત્પતિતમેઘસ્ય વીચિમાલાકુલસ્ય ચ। વિશેષો ન દ્વયોરાસીત્ સાગરસ્યામ્બરસ્ય ચ
ઉઠેલા વાદળો અને ઉછળતી તરંગોની પંક્તિઓ વચ્ચે, સમુદ્ર અને આકાશ વચ્ચે કોઈ ભેદ જ નહોતો.
અન્યોન્યૈરહતાઃ સક્તાઃ સસ્વનુર્ભીમનિઃસ્વનાઃ। ઊર્મયઃ સિન્ધુરાજસ્ય મહાભેર્ય ઇવામ્બરે
નદીઓના રાજાના તરંગો એકબીજાને અથડાતા અને ભયાનક અવાજ સાથે ગૂંજી ઉઠતા, જાણે આકાશમાં મહા નગારા વગાડવામાં આવે છે.
રત્નૌઘજલસંનાદં વિષક્તમિવ વાયુના। ઉત્પતન્તમિવ ક્રુદ્ધં યાદોગણસમાકુલમ્
રત્નો અને જળનો ઘોંઘાટ, જાણે પવનથી પકડી લેવાયો હોય, ક્રોધથી ભરેલો અને જળચર પ્રાણીઓથી ભરપૂર દેખાતો હતો.
દદૃશુસ્તે મહાત્માનો વાતાહતજલાશયમ્। અનિલોદ્ધૂતમાકાશે પ્રવલાન્તમિવોર્મિભિઃ
મહાન આત્માઓએ પવનથી આંચળાયેલા જળાશયને જોયો, જે આકાશમાં તરંગોથી ઝગમગતો અને મોતી જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતો હતો.
તતો વિસ્મયમાપન્ના હરયો દદૃશુઃ સ્થિતાઃ। ભ્રાન્તોર્મિજાલસંનાદં પ્રલોલમિવ સાગરમ્
પછી વાનરો ત્યાં ઊભા રહી આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા, કારણ કે સમુદ્ર ઉછળતો અને તરંગોની જાળથી ગૂંજી રહ્યો હતો.
thumb|પઞ્ચમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે પઞ્ચમઃ સર્ગઃ ॥૬-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો પાંચમો અધ્યાય, હવે સાંભળો.
સા તુ નીલેન વિધિવત્સ્વારક્ષા સુસમાહિતા। સાગરસ્યોત્તરે તીરે સાધુ સા વિનિવેશિતા
નીલ દ્વારા નિયમ પ્રમાણે સારી રીતે સુરક્ષિત તે સેના સમુદ્રના ઉત્તર કાંઠે સારી રીતે તહેનાત કરવામાં આવી હતી.
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભૌ તત્ર વાનરપુઙ્ગવૌ। વિચેરતુશ્ચ તાં સેનાં રક્ષાર્થં સર્વતોદિશમ્
મૈંદ અને દ્વિવિદ, બંને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, સેના ની રક્ષણ માટે ચારેય દિશામાં ફરતા હતા.
નિવિષ્ટાયાં તુ સેનાયાં તીરે નદનદીપતેઃ। પાર્શ્વસ્થં લક્ષ્મણં દૃષ્ટ્વા રામો વચનમબ્રવીત્
જ્યારે સેના નદીના તટે સ્થિર થઈ, ત્યારે રામે પોતાના બાજુએ લક્ષ્મણને જોઈને વાત કરી.
શોકશ્ચ કિલ કાલેન ગચ્છતા હ્યપગચ્છતિ। મમ ચાપશ્યતઃ કાન્તામહન્યહનિ વર્ધતે
કહે છે કે સમય જતા દુઃખ ઓગળી જાય છે, પણ મારી પ્રિયાને જોઈને મારું દુઃખ તો રોજે રોજ વધે છે.
વાહિ વાત યતઃ કાન્તા તાં સ્પૃષ્ટ્વા મામપિ સ્પૃશ। ત્વયિ મે ગાત્રસંસ્પર્શશ્ચન્દ્રે દૃષ્ટિસમાગમઃ
પવન, તું મારી પ્રિયાને સ્પર્શે છે, તો મને પણ સ્પર્શ કર; તારી અંદર એની સ્પર્શ છે, અને ચાંદનીમાં અમારી નજર મળે છે.
તન્મે દહતિ ગાત્રાણિ વિષં પીતમિવાશયે। હા નાથેતિ પ્રિયા સા માં હ્રિયમાણા યદબ્રવીત્
એ વાતો મારા અંગોને એવી રીતે સળગાવે છે, જાણે મેં ઝેર પીધું હોય; 'હાય, મારા રક્ષક!'—મારી પ્રિયાએ મને છોડતી વખતે આવું કહ્યું હતું.
તદ્વિયોગેન્ધનવતા તચ્ચિન્તાવિમલાર્ચિષા। રાત્રિંદિવં શરીરં મે દહ્યતે મદનાગ્નિના
વિયોગની લાકડી અને ચિંતાની શુદ્ધ જ્યોતથી, દિવસ-રાત મારું શરીર પ્રેમની આગમાં બળી જાય છે.