વિધમન્તો ગિરિવરાન્ પ્રયયુઃ પ્લવગર્ષભાઃ। વૃક્ષેભ્યોઽન્યે તુ કપયો નદન્તો મધુ દર્પિતાઃ
પ્લવગ શ્રેષ્ઠ વાનરો પર્વતના શિખરો વિખેરી આગળ વધતાં; બીજા વાનરો મધથી ઉન્મત્ત થઈ વૃક્ષેથી વૃક્ષે કૂદી ગર્જના કરતાં હતાં.
અન્યે વૃક્ષાન્ પ્રપદ્યન્તે પ્રપિબન્ત્યપિ ચાપરે। બભૂવ વસુધા તૈસ્તુ સમ્પૂર્ણા હરિપુઙ્ગવૈઃ। યથા કમલકેદારૈઃ પક્વૈરિવ વસુંધરા
કેટલાક વાનરો વૃક્ષો પાસે જતા, તો બીજા પાણી પીતા; એ હરીશ્રેષ્ઠો વડે ધરતી એવી ભરાઈ ગઈ હતી જેમ પાકેલા કમળના ખેતરો ધરાને ઢાંકી દે છે.
મહેન્દ્રમથ સમ્પ્રાપ્ય રામો રાજીવલોચનઃ। આરુરોહ મહાબાહુઃ શિખરં દ્રુમભૂષિતમ્
પછી કમળની આંખો અને બળવાન ભુજાવાળા રામ મહેન્દ્ર પર્વત પર પહોંચ્યા અને વૃક્ષોથી શોભાયમાન એ શિખર પર ચઢ્યા.
તતઃ શિખરમારુહ્ય રામો દશરથાત્મજઃ। કૂર્મમીનસમાકીર્ણમપશ્યત્ સલિલાશયમ્
પછી દશરથપુત્ર રામે એ શિખર પર ચડીને નીચેના જળાશયમાં કાચબા અને માછલીઓથી ભરેલા જળને જોયું.
તે સહ્યં સમતિક્રમ્ય મલયં ચ મહાગિરિમ્। આસેદુરાનુપૂર્વ્યેણ સમુદ્રં ભીમનિઃસ્વનમ્
તેમણે સહ્ય અને મહાન મલય પર્વત પાર કર્યા પછી ક્રમશઃ ભયાનક ગર્જના કરતો સમુદ્ર પહોંચ્યા.
અવરુહ્ય જગામાશુ વેલાવનમનુત્તમમ્। રામો રમયતાં શ્રેષ્ઠઃ સસુગ્રીવઃ સલક્ષ્મણઃ
પછી રામ, આનંદ આપનારા શ્રેષ્ઠ, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે ઉતરીને ઝડપથી ઉત્તમ તટકાંઠાના વનમાં ગયા.
અથ ધૌતોપલતલાં તોયૌઘૈઃ સહસોત્થિતૈઃ। વેલામાસાદ્ય વિપુલાં રામો વચનમબ્રવીત્
પછી, અચાનક ઉઠેલી તરંગોથી સાફ થયેલી વિશાળ કિનારે પહોંચીને, રામે કહ્યું:
એતે વયમનુપ્રાપ્તાઃ સુગ્રીવ વરુણાલયમ્। ઇહેદાનીં વિચિન્તા સા યા નઃ પૂર્વમુપસ્થિતા
સુગ્રીવ, હવે આપણે વરુણના નિવાસસ્થાને આવી ગયા છીએ; હવે આપણે એ યોજના વિચારી લઈએ, જે પહેલાં આપણાં સામે આવી હતી.
અતઃ પરમતીરોઽયં સાગરઃ સરિતાં પતિઃ। ન ચાયમનુપાયેન શક્યસ્તરિતુમર્ણવઃ
આપણે જ્યાં છીએ, એના આગળ કિનારો છે અને અહીં નદીઓનો રાજા સમુદ્ર છે; કોઈ ઉપાય વિના આ મહાસાગર પાર કરી શકાય તેમ નથી.
તદિહૈવ નિવેશોઽસ્તુ મન્ત્રઃ પ્રસ્તૂયતામિહ। યથેદં વાનરબલં પરં પારમવાપ્નુયાત્
અહીં જ આપણે વિરામ લઈએ; અહીં મંત્રણા કરીએ જેથી વાનર સેના એ પાર પહોંચી શકે.
ઇતીવ સ મહાબાહુઃ સીતાહરણકર્શિતઃ। રામઃ સાગરમાસાદ્ય વાસમાજ્ઞાપયત્ તદા
પછી, સીતાના અપહરણથી દુઃખી અને બાહુબલી રામે, સમુદ્ર પાસે આવીને ત્યાં છાવણી કરવાનો આદેશ આપ્યો.
સર્વાઃ સેના નિવેશ્યન્તાં વેલાયાં હરિપુઙ્ગવ। સમ્પ્રાપ્તો મન્ત્રકાલો નઃ સાગરસ્યેહ લઙ્ઘને
હે વાનરોએ રાજા, આખી સેના કિનારે જ વસાવી દે; હવે સમુદ્ર પાર કરવાની મંત્રણા કરવાનો સમય આવી ગયો છે.
સ્વાં સ્વાં સેનાં સમુત્સૃજ્ય મા ચ કશ્ચિત્ કુતો વ્રજેત્। ગચ્છન્તુ વાનરાઃ શૂરા જ્ઞેયં છન્નં ભયં ચ નઃ
દરેકે પોતાની પોતાની સેના છોડી દે અને કોઈ પણ ક્યાંય ન જાય; વીર વાનરો આગળ વધે અને આપણે છુપાયેલું કોઈ ભય હોય તો જાણી લઈએ.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણઃ। સેનાં નિવેશયત્ તીરે સાગરસ્ય દ્રુમાયુતે
રામના શબ્દો સાંભળીને, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે, વાનર સેના ને વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા સમુદ્ર કિનારે વસાવી.
વિરરાજ સમીપસ્થં સાગરસ્ય ચ તદ્ બલમ્। મધુપાણ્ડુજલઃ શ્રીમાન્ દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ
સમુદ્રની નજીક આવેલી એ સેના મધમાખી જેવા પીળા પાણીથી ઝગમગતી હતી, જાણે બીજો સમુદ્ર જ હોય તેમ.
વેલાવનમુપાગમ્ય તતસ્તે હરિપુઙ્ગવાઃ। નિવિષ્ટાશ્ચ પરં પારં કાઙ્ક્ષમાણા મહોદધેઃ
કિનારે આવેલા વન સુધી પહોંચી, વાનરોએ ત્યાં છાવણી કરી અને મહાસાગરનું પાર જોવા આતુર બન્યા.
તેષાં નિવિશમાનાનાં સૈન્યસંનાહનિઃસ્વનઃ। અન્તર્ધાય મહાનાદમર્ણવસ્ય પ્રશુશ્રુવે
જ્યારે વાનરો છાવણી ગોઠવી રહ્યા હતા, ત્યારે સેના એકઠી થવાનો અવાજ મહાસાગરના ગર્જનાને પણ દબાવીને દૂર દૂર સુધી સંભળાયો.
સા વાનરાણાં ધ્વજિની સુગ્રીવેણાભિપાલિતા। ત્રિધા નિવિષ્ટા મહતી રામસ્યાર્થપરાભવત્
સુગ્રીવે રક્ષિત એ વાનર સેના ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત થઈ, વિશાળ અને રામના કાર્ય માટે સમર્પિત રહી.
સા મહાર્ણવમાસાદ્ય હૃષ્ટા વાનરવાહિની। વાયુવેગસમાધૂતં પશ્યમાના મહાર્ણવમ્
મહાસાગર સુધી પહોંચી, વાનર સેના આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને પવનથી ઉથલપાથલ થતા મહાસાગરને જોઈ રહી.
દૂરપારમસમ્બાધં રક્ષોગણનિષેવિતમ્। પશ્યન્તો વરુણાવાસં નિષેદુર્હરિયૂથપાઃ
દૂરનું અપરિચિત અને દુર્ગમ કિનારો, રાક્ષસોથી ભરેલું જોઈને, વાનર નેતાઓએ વરુણનું નિવાસ સ્થાન જોયું અને ત્યાં છાવણી કરી.
ચણ્ડનક્રગ્રાહઘોરં ક્ષપાદૌ દિવસક્ષયે। હસન્તમિવ ફેનૌઘૈર્નૃત્યન્તમિવ ચોર્મિભિઃ
રાત શરૂ થતા અને દિવસ ડૂબતા, સમુદ્રમાં મગર અને મચ્છ સાથે ભયાનક દૃશ્ય હતું; ફેનથી હસતો અને તરંગોથી નૃત્ય કરતો લાગતો હતો.
ચન્દ્રોદયે સમુદ્ભૂતં પ્રતિચન્દ્રસમાકુલમ્। ચણ્ડાનિલમહાગ્રાહૈઃ કીર્ણં તિમિતિમિંગિલૈઃ
ચાંદ્રોદય સમયે, સમુદ્ર ચાંદનીના પ્રતિબિંબથી ભરાઈ ગયો હતો; ઉગ્ર પવન અને મોટી માછલીઓથી ભરેલો હતો.
દીપ્તભોગૈરિવાકીર્ણં ભુજઙ્ગૈર્વરુણાલયમ્। અવગાઢં મહાસત્ત્વૈર્નાનાશૈલસમાકુલમ્
વરુણનું નિવાસ સ્થાન જાણે તેજસ્વી સાપોથી ઢંકાયેલું હતું, મહાન પ્રાણીઓથી ભરેલું અને વિવિધ પર્વતોથી ઘેરાયેલું હતું.
સુદુર્ગં દુર્ગમાર્ગં તમગાધમસુરાલયમ્। મકરૈર્નાગભોગૈશ્ચ વિગાઢા વાતલોલિતાઃ। ઉત્પેતુશ્ચ નિપેતુશ્ચ પ્રહૃષ્ટા જલરાશયઃ
એ સ્થળ ખૂબ જ દુર્ગમ, અંધકારમય અને અસુરોનું નિવાસ હતું; મકર અને સાપોથી ઉથલપાથલ થયેલી લહેરો આનંદથી ઊંચી-નીચી થતી હતી.
અગ્નિચૂર્ણમિવાવિદ્ધં ભાસ્વરામ્બુમહોરગમ્। સુરારિનિલયં ઘોરં પાતાલવિષયં સદા
તે જગ્યા એવી લાગતી હતી જાણે અગ્નિની રાખ છાંટવામાં આવી હોય, તેજસ્વી જળના મહા સાપોથી ઝગમગતી, હંમેશા દેવોના દુશ્મનોનું ભયાનક નિવાસસ્થાન અને પાતાળનું રાજ્ય.
સાગરં ચામ્બરપ્રખ્યમમ્બરં સાગરોપમમ્। સાગરં ચામ્બરં ચેતિ નિર્વિશેષમદૃશ્યત
સમુદ્ર આકાશ જેવો દેખાતો હતો અને આકાશ પણ સમુદ્ર જેવું લાગતું હતું; બંનેમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો.
સમ્પૃક્તં નભસાપ્યમ્ભઃ સમ્પૃક્તં ચ નભોઽમ્ભસા। તાદૃગ્રૂપે સ્મ દૃશ્યેતે તારારત્નસમાકુલે
પાણી અને આકાશ એકબીજા સાથે ભળી ગયા હતા; બંનેમાં તારાઓ અને રત્નોથી ભરપૂર રૂપ દેખાતું હતું.
સમુત્પતિતમેઘસ્ય વીચિમાલાકુલસ્ય ચ। વિશેષો ન દ્વયોરાસીત્ સાગરસ્યામ્બરસ્ય ચ
ઉઠેલા વાદળો અને ઉછળતી તરંગોની પંક્તિઓ વચ્ચે, સમુદ્ર અને આકાશ વચ્ચે કોઈ ભેદ જ નહોતો.
અન્યોન્યૈરહતાઃ સક્તાઃ સસ્વનુર્ભીમનિઃસ્વનાઃ। ઊર્મયઃ સિન્ધુરાજસ્ય મહાભેર્ય ઇવામ્બરે
નદીઓના રાજાના તરંગો એકબીજાને અથડાતા અને ભયાનક અવાજ સાથે ગૂંજી ઉઠતા, જાણે આકાશમાં મહા નગારા વગાડવામાં આવે છે.
રત્નૌઘજલસંનાદં વિષક્તમિવ વાયુના। ઉત્પતન્તમિવ ક્રુદ્ધં યાદોગણસમાકુલમ્
રત્નો અને જળનો ઘોંઘાટ, જાણે પવનથી પકડી લેવાયો હોય, ક્રોધથી ભરેલો અને જળચર પ્રાણીઓથી ભરપૂર દેખાતો હતો.