ચૂતાઃ પાટલિકાશ્ચૈવ કોવિદારાશ્ચ પુષ્પિતાઃ। મુચુલિન્દાર્જુનાશ્ચૈવ શિંશપાઃ કુટજાસ્તથા
કેરી, પાટલિકા, કોવિદાર, મુચુલિન્દ, અર્જુન, શિંપા અને કુટજ વૃક્ષો પણ ફૂલો થી ખીલી રહ્યા હતાં.
હિન્તાલાસ્તિનિશાશ્ચૈવ ચૂર્ણકા નીપકાસ્તથા। નીલાશોકાશ્ચ સરલા અઙ્કોલાઃ પદ્મકાસ્તથા
હિંતાલ, તિનિશ, ચૂર્ણક, નીપ, નીલાશોક, સરળ, અંકોલ અને પદ્મક વૃક્ષો પણ ત્યાં જોવા મળતાં હતાં.
પ્રીયમાણૈઃ પ્લવંગૈસ્તુ સર્વે પર્યાકુલીકૃતાઃ। વાપ્યસ્તસ્મિન્ ગિરૌ રમ્યાઃ પલ્વલાનિ તથૈવ ચ
આ સુંદર પર્વત પરના બધા સરોવર અને પલવલોમાં આનંદિત વાનરોની ભીડ હતી.
ચક્રવાકાનુચરિતાઃ કારણ્ડવનિષેવિતાઃ। પ્લવૈઃ ક્રૌઞ્ચૈશ્ચ સંકીર્ણા વરાહમૃગસેવિતાઃ
એ સરોવરોમાં ચક્રવાક પક્ષીઓ ફરતાં, કારંડવ હંસો વસતાં, અને તેમાં પ્લવ તથા ક્રૌંચ પક્ષીઓ ભરપૂર હતાં; વનસૂઅર અને હરણ પણ ત્યાં આવતાં.
ઋક્ષૈસ્તરક્ષુભિઃ સિંહૈઃ શાર્દૂલૈશ્ચ ભયાવહૈઃ। વ્યાલૈશ્ચ બહુભિર્ભીમૈઃ સેવ્યમાનાઃ સમન્તતઃ
અહીં રીંછ, વાઘ, સિંહ, ભયાનક ચિત્તા અને અનેક ભયાનક સાપો ચારે તરફ ફરતાં હતાં.
પદ્મૈઃ સૌગન્ધિકૈઃ ફુલ્લૈઃ કુમુદૈશ્ચોત્પલૈસ્તથા। વારિજૈર્વિવિધૈઃ પુષ્પૈ રમ્યાસ્તત્ર જલાશયાઃ
ત્યાંના સુંદર જળાશયો ખીલા પદ્મ, સુગંધિત સૌગંધિક, કમળ, ઉત્પલ અને વિવિધ ફૂલો વડે શોભાયમાન હતાં.
તસ્ય સાનુષુ કૂજન્તિ નાનાદ્વિજગણાસ્તથા। સ્નાત્વા પીત્વોદકાન્યત્ર જલે ક્રીડન્તિ વાનરાઃ
એ પર્વતના ઢોળાણ પર અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ ગાતાં હતાં; વાનરો ત્યાં સ્નાન કરતા, પાણી પીતા અને જળમાં રમતા હતાં.
અન્યોન્યં પ્લાવયન્તિ સ્મ શૈલમારુહ્ય વાનરાઃ। ફલાન્યમૃતગન્ધીનિ મૂલાનિ કુસુમાનિ ચ
પર્વત પર ચડીને વાનરો એકબીજાને ભીંજવતાં, અમૃત જેવી સુગંધ ધરાવતા ફળો, મૂળ અને ફૂલોનો આનંદ માણતાં હતાં.
બભઞ્જુર્વાનરાસ્તત્ર પાદપાનાં મદોત્કટાઃ। દ્રોણમાત્રપ્રમાણાનિ લમ્બમાનાનિ વાનરાઃ
ત્યાં વાનરો ઉલ્લાસથી ભરેલા થઈ વૃક્ષોને તોડી નાખતાં, અને ડ્રોણ જેટલા મોટા ઝૂંડમાં લટકતાં હતાં.
યયુઃ પિબન્તઃ સ્વસ્થાસ્તે મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ। પાદપાનવભઞ્જન્તો વિકર્ષન્તસ્તથા લતાઃ
મધુપિંગળ રંગના તંદુરસ્ત મધમાખીઓ મધ પીતી, વૃક્ષોની ડાળીઓ તોડી અને લતાને ખેંચતી ફરતી હતી.
વિધમન્તો ગિરિવરાન્ પ્રયયુઃ પ્લવગર્ષભાઃ। વૃક્ષેભ્યોઽન્યે તુ કપયો નદન્તો મધુ દર્પિતાઃ
પ્લવગ શ્રેષ્ઠ વાનરો પર્વતના શિખરો વિખેરી આગળ વધતાં; બીજા વાનરો મધથી ઉન્મત્ત થઈ વૃક્ષેથી વૃક્ષે કૂદી ગર્જના કરતાં હતાં.
અન્યે વૃક્ષાન્ પ્રપદ્યન્તે પ્રપિબન્ત્યપિ ચાપરે। બભૂવ વસુધા તૈસ્તુ સમ્પૂર્ણા હરિપુઙ્ગવૈઃ। યથા કમલકેદારૈઃ પક્વૈરિવ વસુંધરા
કેટલાક વાનરો વૃક્ષો પાસે જતા, તો બીજા પાણી પીતા; એ હરીશ્રેષ્ઠો વડે ધરતી એવી ભરાઈ ગઈ હતી જેમ પાકેલા કમળના ખેતરો ધરાને ઢાંકી દે છે.
મહેન્દ્રમથ સમ્પ્રાપ્ય રામો રાજીવલોચનઃ। આરુરોહ મહાબાહુઃ શિખરં દ્રુમભૂષિતમ્
પછી કમળની આંખો અને બળવાન ભુજાવાળા રામ મહેન્દ્ર પર્વત પર પહોંચ્યા અને વૃક્ષોથી શોભાયમાન એ શિખર પર ચઢ્યા.
તતઃ શિખરમારુહ્ય રામો દશરથાત્મજઃ। કૂર્મમીનસમાકીર્ણમપશ્યત્ સલિલાશયમ્
પછી દશરથપુત્ર રામે એ શિખર પર ચડીને નીચેના જળાશયમાં કાચબા અને માછલીઓથી ભરેલા જળને જોયું.
તે સહ્યં સમતિક્રમ્ય મલયં ચ મહાગિરિમ્। આસેદુરાનુપૂર્વ્યેણ સમુદ્રં ભીમનિઃસ્વનમ્
તેમણે સહ્ય અને મહાન મલય પર્વત પાર કર્યા પછી ક્રમશઃ ભયાનક ગર્જના કરતો સમુદ્ર પહોંચ્યા.
અવરુહ્ય જગામાશુ વેલાવનમનુત્તમમ્। રામો રમયતાં શ્રેષ્ઠઃ સસુગ્રીવઃ સલક્ષ્મણઃ
પછી રામ, આનંદ આપનારા શ્રેષ્ઠ, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે ઉતરીને ઝડપથી ઉત્તમ તટકાંઠાના વનમાં ગયા.
અથ ધૌતોપલતલાં તોયૌઘૈઃ સહસોત્થિતૈઃ। વેલામાસાદ્ય વિપુલાં રામો વચનમબ્રવીત્
પછી, અચાનક ઉઠેલી તરંગોથી સાફ થયેલી વિશાળ કિનારે પહોંચીને, રામે કહ્યું:
એતે વયમનુપ્રાપ્તાઃ સુગ્રીવ વરુણાલયમ્। ઇહેદાનીં વિચિન્તા સા યા નઃ પૂર્વમુપસ્થિતા
સુગ્રીવ, હવે આપણે વરુણના નિવાસસ્થાને આવી ગયા છીએ; હવે આપણે એ યોજના વિચારી લઈએ, જે પહેલાં આપણાં સામે આવી હતી.
અતઃ પરમતીરોઽયં સાગરઃ સરિતાં પતિઃ। ન ચાયમનુપાયેન શક્યસ્તરિતુમર્ણવઃ
આપણે જ્યાં છીએ, એના આગળ કિનારો છે અને અહીં નદીઓનો રાજા સમુદ્ર છે; કોઈ ઉપાય વિના આ મહાસાગર પાર કરી શકાય તેમ નથી.
તદિહૈવ નિવેશોઽસ્તુ મન્ત્રઃ પ્રસ્તૂયતામિહ। યથેદં વાનરબલં પરં પારમવાપ્નુયાત્
અહીં જ આપણે વિરામ લઈએ; અહીં મંત્રણા કરીએ જેથી વાનર સેના એ પાર પહોંચી શકે.
ઇતીવ સ મહાબાહુઃ સીતાહરણકર્શિતઃ। રામઃ સાગરમાસાદ્ય વાસમાજ્ઞાપયત્ તદા
પછી, સીતાના અપહરણથી દુઃખી અને બાહુબલી રામે, સમુદ્ર પાસે આવીને ત્યાં છાવણી કરવાનો આદેશ આપ્યો.
સર્વાઃ સેના નિવેશ્યન્તાં વેલાયાં હરિપુઙ્ગવ। સમ્પ્રાપ્તો મન્ત્રકાલો નઃ સાગરસ્યેહ લઙ્ઘને
હે વાનરોએ રાજા, આખી સેના કિનારે જ વસાવી દે; હવે સમુદ્ર પાર કરવાની મંત્રણા કરવાનો સમય આવી ગયો છે.
સ્વાં સ્વાં સેનાં સમુત્સૃજ્ય મા ચ કશ્ચિત્ કુતો વ્રજેત્। ગચ્છન્તુ વાનરાઃ શૂરા જ્ઞેયં છન્નં ભયં ચ નઃ
દરેકે પોતાની પોતાની સેના છોડી દે અને કોઈ પણ ક્યાંય ન જાય; વીર વાનરો આગળ વધે અને આપણે છુપાયેલું કોઈ ભય હોય તો જાણી લઈએ.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણઃ। સેનાં નિવેશયત્ તીરે સાગરસ્ય દ્રુમાયુતે
રામના શબ્દો સાંભળીને, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ સાથે, વાનર સેના ને વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા સમુદ્ર કિનારે વસાવી.
વિરરાજ સમીપસ્થં સાગરસ્ય ચ તદ્ બલમ્। મધુપાણ્ડુજલઃ શ્રીમાન્ દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ
સમુદ્રની નજીક આવેલી એ સેના મધમાખી જેવા પીળા પાણીથી ઝગમગતી હતી, જાણે બીજો સમુદ્ર જ હોય તેમ.
વેલાવનમુપાગમ્ય તતસ્તે હરિપુઙ્ગવાઃ। નિવિષ્ટાશ્ચ પરં પારં કાઙ્ક્ષમાણા મહોદધેઃ
કિનારે આવેલા વન સુધી પહોંચી, વાનરોએ ત્યાં છાવણી કરી અને મહાસાગરનું પાર જોવા આતુર બન્યા.
તેષાં નિવિશમાનાનાં સૈન્યસંનાહનિઃસ્વનઃ। અન્તર્ધાય મહાનાદમર્ણવસ્ય પ્રશુશ્રુવે
જ્યારે વાનરો છાવણી ગોઠવી રહ્યા હતા, ત્યારે સેના એકઠી થવાનો અવાજ મહાસાગરના ગર્જનાને પણ દબાવીને દૂર દૂર સુધી સંભળાયો.
સા વાનરાણાં ધ્વજિની સુગ્રીવેણાભિપાલિતા। ત્રિધા નિવિષ્ટા મહતી રામસ્યાર્થપરાભવત્
સુગ્રીવે રક્ષિત એ વાનર સેના ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત થઈ, વિશાળ અને રામના કાર્ય માટે સમર્પિત રહી.
સા મહાર્ણવમાસાદ્ય હૃષ્ટા વાનરવાહિની। વાયુવેગસમાધૂતં પશ્યમાના મહાર્ણવમ્
મહાસાગર સુધી પહોંચી, વાનર સેના આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને પવનથી ઉથલપાથલ થતા મહાસાગરને જોઈ રહી.
દૂરપારમસમ્બાધં રક્ષોગણનિષેવિતમ્। પશ્યન્તો વરુણાવાસં નિષેદુર્હરિયૂથપાઃ
દૂરનું અપરિચિત અને દુર્ગમ કિનારો, રાક્ષસોથી ભરેલું જોઈને, વાનર નેતાઓએ વરુણનું નિવાસ સ્થાન જોયું અને ત્યાં છાવણી કરી.