જામ્બવાંશ્ચ સુષેણશ્ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ। ઋક્ષરાજો મહાબાહુઃ કુક્ષિં રક્ષન્તુ તે ત્રયઃ
જાંબવાન, સુષેણ અને ઝડપી વાનર વેગદર્શન—આ મહાબાહુ રીક્ષરાજ ત્રણે પછાડનું રક્ષણ કરે.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ। વ્યાદિદેશ મહાવીર્યો વાનરાન્ વાનરર્ષભઃ
રાઘવના વચન સાંભળી સુગ્રીવ, વાનર સેનાના પરાક્રમી નાયક અને શ્રેષ્ઠ વાનરે, વાનરોને આદેશ આપ્યો.
તે વાનરગણાઃ સર્વે સમુત્પત્ય મહૌજસઃ। ગુહાભ્યઃ શિખરેભ્યશ્ચ આશુ પુપ્લુવિરે તદા
પછી એ બલવાન વાનર દળો બધા એકસાથે ઉછળી, ગુફાઓ અને પર્વત શિખરો પરથી ઝડપથી કૂદી પડ્યા.
તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન ચ પૂજિતઃ। જગામ રામો ધર્માત્મા સસૈન્યો દક્ષિણાં દિશમ્
પછી વાનરરાજ અને લક્ષ્મણ દ્વારા સન્માન પામેલા ધર્મનિષ્ઠ રામચંદ્રજી પોતાની સેનાને લઈને દક્ષિણ દિશામાં નીકળી પડ્યા.
શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ચ કોટિભિશ્ચાયુતૈરપિ। વારણાભૈશ્ચ હરિભિર્યયૌ પરિવૃતસ્તદા
એ સમયે એ વાનરરાજા ચારેય બાજુથી વાનરોની ટોળીઓથી ઘેરાયેલા હતા—સૈંકડો, લાખો, કરોડો અને દસ દસ કરોડ જેટલા વાનરો, જે બધાં ગજ જેવા ભારી અને બળવાન હતા.
તં યાન્તમનુયાન્તી સા મહતી હરિવાહિની। હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે સુગ્રીવેણાપિ પાલિતાઃ
જ્યાં તેઓ જતા, ત્યાં એ વિશાળ વાનરસેના ખુશખુશાલ અને આનંદિત થઈનેSugrīvની રક્ષામાં પાછળથી અનુસરી રહી હતી.
આપ્લવન્તઃ પ્લવન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। ક્ષ્વેલન્તો નિનદન્તશ્ચ જગ્મુર્વૈ દક્ષિણાં દિશમ્
વાનરો કૂદતા, ઉછળતા, ગર્જના કરતા અને ગાંભીર અવાજો કરતા દક્ષિણ દિશામાં આગળ વધતા ગયા.
ભક્ષયન્તઃ સુગન્ધીનિ મધૂનિ ચ ફલાનિ ચ। ઉદ્વહન્તો મહાવૃક્ષાન્ મઞ્જરીપુઞ્જધારિણઃ
તેઓ સુગંધિત મધ અને ફળો ખાતા, અને ફૂલોથી ભરેલા મોટા વૃક્ષો પોતાના સાથે લઈ જતા.
અન્યોન્યં સહસા દૃપ્તા નિર્વહન્તિ ક્ષિપન્તિ ચ। પતન્તશ્ચોત્પતન્ત્યન્યે પાતયન્ત્યપરે પરાન્
ઘમંડમાં ભરાયેલા વાનરો અચાનક એકબીજાને પકડીને ઉછાળી દેતા; કેટલાક નીચે પડતા, કેટલાક ફરીથી કૂદી ઊઠતા, તો કેટલાક પોતાના સાથીઓને નીચે ફેંકી દેતા.
રાવણો નો નિહન્તવ્યઃ સર્વે ચ રજનીચરાઃ। ઇતિ ગર્જન્તિ હરયો રાઘવસ્ય સમીપતઃ
રામજીની નજીક વાનરો ગર્જના કરતા: 'રાવણ અને બધા રાક્ષસોનો અંત અમારે લાવવો છે!'
પુરસ્તાદૃષભો નીલો વીરઃ કુમુદ એવ ચ। પન્થાનં શોધયન્તિ સ્મ વાનરૈર્બહુભિઃ સહ
આગળ વીર નીલ અને કુમુદ ઘણા વાનરો સાથે રસ્તો સાફ કરતા જતા.
મધ્યે તુ રાજા સુગ્રીવો રામો લક્ષ્મણ એવ ચ। બલિભિર્બહુભિર્ભીમૈર્વૃતઃ શત્રુનિબર્હણઃ
મધ્યમાં રાજા સુગ્રીવ, રામ અને લક્ષ્મણ, અનેક બલવાન અને ભયાનક વીરોથી ઘેરાયેલા, શત્રુઓનો નાશ કરવા માટે આગળ વધતા.
હરિઃ શતબલિર્વીરઃ કોટિભિર્દશભિર્વૃતઃ। સર્વામેકો હ્યવષ્ટભ્ય રરક્ષ હરિવાહિનીમ્
વીર વાનર શતબલિ દસ કરોડ વાનરો સાથે આખી વાનરસેનાની એકલા રક્ષા કરતો.
કોટીશતપરીવારઃ કેસરી પનસો ગજઃ। અર્કશ્ચ બહુભિઃ પાર્શ્વમેકં તસ્યાભિરક્ષતિ
કેટલાક કરોડ વાનરો સાથે કેસરિ, પનસ, ગજ અને અર્કા અને બીજા ઘણા એક બાજુની રક્ષા કરતા.
સુષેણો જામ્બવાંશ્ચૈવ ઋક્ષૈર્બહુભિરાવૃતૌ। સુગ્રીવં પુરતઃ કૃત્વા જઘનં સંરરક્ષતુઃ
સુશેન અને જાંબવાને ઘણા રીંછો સાથેSugrīvને આગળ રાખીને પાછળની બાજુની રક્ષા કરી.
તેષાં સેનાપતિર્વીરો નીલો વાનરપુંગવઃ। સમ્પતન્ પ્લવતાં શ્રેષ્ઠસ્તદ્ બલં પર્યવારયત્
તેઓના વીર સેનાપતિ નીલ, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને ઉછાળવામાં સર્વોપરી, ઝડપથી આખી સેના ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.
દરીમુખઃ પ્રજઙ્ઘશ્ચ જમ્ભોઽથ રભસઃ કપિઃ। સર્વતશ્ચ યયુર્વીરાસ્ત્વરયન્તઃ પ્લવંગમાન્
દરીમુખ, પ્રજંઘ, જાંભ અને રભસ જેવા વીર અને બીજા વાનરોને ઉત્સાહિત કરતા, સર્વ દિશામાં આગળ વધ્યા.
એવં તે હરિશાર્દૂલા ગચ્છન્તિ બલદર્પિતાઃ। અપશ્યન્ત ગિરિશ્રેષ્ઠં સહ્યં ગિરિશતાયુતમ્
આ રીતે વાનરશ્રેષ્ઠો પોતાની તાકાતના ગર્વથી ભરાઈને આગળ વધતા ગયા અને સહ્ય નામના શતશિખરોવાળા મહાપર્વતને જોયો.
સરાંસિ ચ સુફુલ્લાનિ તટાકાનિ વરાણિ ચ। રામસ્ય શાસનં જ્ઞાત્વા ભીમકોપસ્ય ભીતવત્
તેઓ ખીલેલા સરોવરો અને સુંદર તળાવો જોયા અને રામજીના ભયાનક ક્રોધના આદેશને જાણીને, જાણે ડરતા હોય તેમ આગળ વધ્યા.
વર્જયન્ નાગરાભ્યાશાંસ્તથા જનપદાનપિ। સાગરૌઘનિભં ભીમં તદ્ વાનરબલં મહત્
શહેરો અને વસાહતોને ટાળી, એ મહાન વાનરસેના દરિયાની લહેર જેવી ભયાનક અને વિશાળ બની આગળ વધતી રહી.
નિઃસસર્પ મહાઘોરં ભીમઘોષમિવાર્ણવમ્। તસ્ય દાશરથેઃ પાર્શ્વે શૂરાસ્તે કપિકુઞ્જરાઃ
એ મહાભયાનક અને ગર્જનાથી ભરેલી સેના દરિયાની જેમ આગળ વધતી રહી; અને દશરથપુત્ર રામજીની બાજુએ એ વીર વાનરમુખ્યો ઊભા રહ્યા.
તૂર્ણમાપુપ્લુવુઃ સર્વે સદશ્વા ઇવ ચોદિતાઃ। કપિભ્યામુહ્યમાનૌ તૌ શુશુભાતે નરર્ષભૌ
બધા ઝડપથી આગળ કૂદી પડ્યા, જાણે સારા તાલીમવાળા ઘોડા દોડે તેમ; અને એ બે મનુષ્યશ્રેષ્ઠો વાનરોની વચ્ચે તેજસ્વી લાગતા.
મહદ્ભ્યામિવ સંસ્પૃષ્ટૌ ગ્રહાભ્યાં ચન્દ્રભાસ્કરૌ। તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન સુપૂજિતઃ
જેમ ગ્રહો ચાંદ્ર અને સૂર્યને સ્પર્શે છે તેમ, આ મહાન પુરુષો દ્વારા સ્પર્શાયેલા રામને, લક્ષ્મણ અને વાનર રાજાએ ખૂબ આદરપૂર્વક સન્માન કર્યો, અને પછી રામ આગળ વધ્યા.
જગામ રામો ધર્માત્મા સસૈન્યો દક્ષિણાં દિશમ્। તમઙ્ગદગતો રામં લક્ષ્મણઃ શુભયા ગિરા
ધર્મપ્રવૃત્ત રામ પોતાની સેના સાથે દક્ષિણ દિશામાં ચાલ્યા; અંગદ સાથે લક્ષ્મણે રામ પાસે જઈને શુભ વચન કહ્યાં.
ઉવાચ પરિપૂર્ણાર્થં પૂર્ણાર્થપ્રતિભાનવાન્। હૃતામવાપ્ય વૈદેહીં ક્ષિપ્રં હત્વા ચ રાવણમ્
લક્ષ્મણે પૂર્ણ અર્થવાળી, સમજદારીભરી વાત કરી: 'તમે રાવણને ઝડપથી સંહારશો અને વૈદેહીને પાછી મેળવો, પછી અયોધ્યામાં પોતાના ધ્યેયને પૂર્ણ કરીને પરત ફરશો.'
સમૃદ્ધાર્થઃ સમૃદ્ધાર્થામયોધ્યાં પ્રતિયાસ્યસિ। મહાન્તિ ચ નિમિત્તાનિ દિવિ ભૂમૌ ચ રાઘવ
'તમારું કાર્ય સિદ્ધ કરીને, તમે સમૃદ્ધ અને સંતોષપૂર્વક અયોધ્યામાં પરત ફરશો; અને હે રાઘવ, આકાશ અને ધરતી પર મોટા શુભ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે.'
શુભાનિ તવ પશ્યામિ સર્વાણ્યેવાર્થસિદ્ધયે। અનુવાતિ શિવો વાયુઃ સેનાં મૃદુહિતઃ સુખઃ
'હું બધા શુભ ચિન્હો જોઈ રહ્યો છું, જે તમારા કાર્યસિદ્ધિ માટે છે; હળવો અને શુભ પવન સેના પર વહે છે, જે આનંદ આપે છે.'
પૂર્ણવલ્ગુસ્વરાશ્ચેમે પ્રવદન્તિ મૃગદ્વિજાઃ। પ્રસન્નાશ્ચ દિશઃ સર્વા વિમલશ્ચ દિવાકરઃ
'આ પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ મધુર અને મીઠા સ્વરે બોલી રહ્યા છે; બધા દિશાઓ પ્રસન્ન છે અને સૂર્ય નિર્મળ તેજથી પ્રકાશે છે.'
ઉશના ચ પ્રસન્નાર્ચિરનુ ત્વાં ભાર્ગવો ગતઃ। બ્રહ્મરાશિર્વિશુદ્ધશ્ચ શુદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ। અર્ચિષ્મન્તઃ પ્રકાશન્તે ધ્રુવં સર્વે પ્રદક્ષિણમ્
'ઉશના, ભૃગુ વંશી, તેજસ્વી પ્રકાશ સાથે તમારાથી આગળ ગયા છે; બ્રહ્માનું શુદ્ધ તારકમંડળ અને મહાન ઋષિઓ પણ શુદ્ધ અને તેજથી ઝગમગે છે, અને બધા તમારી પરિક્રમા કરતા જણાય છે.'
ત્રિશઙ્કુર્વિમલો ભાતિ રાજર્ષિઃ સપુરોહિતઃ। પિતામહઃ પુરોઽસ્માકમિક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્
'ત્રિશંકુ, રાજર્ષિ, પોતાના પુરોહિત સાથે નિર્મળ તેજથી ઝગમગે છે; અને આપણા પૂર્વજ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના મહાન આત્મા, પણ આગળ છે.'