એવમાજ્ઞાપય ક્ષિપ્રં બલાનાં સર્વસંગ્રહમ્। મુહૂર્તેન તુ યુક્તેન પ્રસ્થાનમભિરોચય
એથી, તું તરત જ આખી સેના એકઠી કરવાનો આદેશ આપ; યોગ્ય સમયે પ્રસ્થાનની વ્યવસ્થા કર.
thumb|ચતુર્થઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્થઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો ચોથી સર્ગ સાંભળો.
શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં યથાવદનુપૂર્વશઃ। તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
હનુમાનના વચનો યોગ્ય રીતે અને ક્રમશઃ સાંભળ્યા પછી, તેજસ્વી અને સચ્ચા પરાક્રમી રામ બોલ્યા.
યન્નિવેદયસે લઙ્કાં પુરીં ભીમસ્ય રક્ષસઃ। ક્ષિપ્રમેનાં વધિષ્યામિ સત્યમેતદ્ બ્રવીમિ તે
તમે જે ભયાનક રાક્ષસની લંકા વિશે જણાવો છો, એ શહેરને હું જલદી નાશ કરીશ; આ હું તને સાચું કહું છું.
અસ્મિન્ મુહૂર્તે સુગ્રીવ પ્રયાણમભિરોચય। યુક્તો મુહૂર્તે વિજયે પ્રાપ્તો મધ્યં દિવાકરઃ
હે સુગ્રીવ, આ ક્ષણે જ પ્રસ્થાનની તૈયારી કર; વિજય માટે અનુકૂળ સમય છે અને સૂર્ય મધ્યાહ્ને પહોંચી ગયો છે.
ઉત્તરાફાલ્ગુની હ્યદ્ય શ્વસ્તુ હસ્તેન યોક્ષ્યતે। અભિપ્રયામ સુગ્રીવ સર્વાનીકસમાવૃતાઃ
આજે ઉત્તરાફાલ્ગુની છે અને કાલે હસ્ત નક્ષત્ર જોડાશે; હે સુગ્રીવ, આપણે આખી સેના સાથે પ્રસ્થાન કરીએ.
નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ યાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ વૈ। નિહત્ય રાવણં સીતામાનયિષ્યામિ જાનકીમ્
હું અનેક શુભ સંકેતો દેખું છું; રાવણને હરાવીને હું જનકનંદિની સીતાજીને પાછી લાવીશ.
ઉપરિષ્ટાદ્ધિ નયનં સ્ફુરમાણમિમં મમ। વિજયં સમનુપ્રાપ્તં શંસતીવ મનોરથમ્
મારા જમણા આંખ ઉપર ધબકારા થાય છે, જાણે મારા મનપસંદ ઈચ્છા પૂરી થવાની અને વિજય મળવાની સુવર્ણ સંજ્ઞા આપે છે.
તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન સુપૂજિતઃ। ઉવાચ રામો ધર્માત્મા પુનરપ્યર્થકોવિદઃ
પછી વાનરરાજ અને લક્ષ્મણ દ્વારા સન્માન પામેલા, ધર્મમાં સ્થિર અને સમજદાર રામચંદ્રજી ફરી બોલ્યા.
અગ્રે યાતુ બલસ્યાસ્ય નીલો માર્ગમવેક્ષિતુમ્। વૃતઃ શતસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્
આ સેનાના આગળ માર્ગ જોવા માટે નિલાને એક લાખ ઝડપી વાનરો સાથે મોકલો.
ફલમૂલવતા નીલ શીતકાનનવારિણા। પથા મધુમતા ચાશુ સેનાં સેનાપતે નય
નિલા, તું ફળ, મૂળ, ઠંડા જંગલના પાણી અને મધથી ભરેલા માર્ગે સેનાને ઝડપથી આગળ લઈ જા.
દૂષયેયુર્દુરાત્માનઃ પથિ મૂલફલોદકમ્। રાક્ષસાઃ પથિ રક્ષેથાસ્તેભ્યસ્ત્વં નિત્યમુદ્યતઃ
દુષ્ટ રાક્ષસો રસ્તામાં ફળ, મૂળ અને પાણી બગાડી શકે છે; તું હંમેશા સતર્ક રહીને એમાંથી બચાવ કરજે.
નિમ્નેષુ વનદુર્ગેષુ વનેષુ ચ વનૌકસઃ। અભિપ્લુત્યાભિપશ્યેયુઃ પરેષાં નિહિતં બલમ્
નીચાણવાળા, જંગલના કિલ્લાઓ અને જંગલોમાં વનવાસીઓ ઉછળી ઉછળી દુશ્મનનું છુપાયેલું બળ શોધે.
યત્તુ ફલ્ગુ બલં કિંચિત્ તદત્રૈવોપપદ્યતામ્। એતદ્ધિ કૃત્યં ઘોરં નો વિક્રમેણ પ્રયુજ્યતામ્
જો ક્યાંક દુશ્મનનું નબળું બળ મળે, તો તેને અહીં જ નાશ કરી દો; આ ભયાનક કાર્ય હિંમતથી પૂરૂં કરવું જોઈએ.
સાગરૌઘનિભં ભીમમગ્રાનીકં મહાબલાઃ। કપિસિંહાઃ પ્રકર્ષન્તુ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
શેર જેવા બલવાન વાનરોએ દરિયાની લહેર જેવું ભયાનક અગ્રણ દળ સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં આગળ ધકેલી દો.
ગજશ્ચ ગિરિસંકાશો ગવયશ્ચ મહાબલઃ। ગવાક્ષશ્ચાગ્રતો યાતુ ગવાં દૃપ્ત ઇવર્ષભઃ
પર્વત જેવો ગજ, બલવાન ગવય અને ગવાક્ષ—આ બધા ગૌઓમાં ગર્વીલા વાછરડા જેવું આગળ ચાલે.
યાતુ વાનરવાહિન્યા વાનરઃ પ્લવતાં પતિઃ। પાલયન્ દક્ષિણં પાર્શ્વમૃષભો વાનરર્ષભઃ
વાંદરાઓના શ્રેષ્ઠ અને ઉછલનારાઓના સ્વામી ઋષભ વાનર સેના જતી હોય ત્યારે જમણાં બાજુનું રક્ષણ કરે.
ગન્ધહસ્તીવ દુર્ધર્ષસ્તરસ્વી ગન્ધમાદનઃ। યાતુ વાનરવાહિન્યાઃ સવ્યં પાર્શ્વમધિષ્ઠિતઃ
યુદ્ધના હાથી જેવો દુર્જય અને ઝડપી ગંધમાદન વાનર સેના તરફથી ડાબી બાજુ સંભાળે.
યાસ્યામિ બલમધ્યેઽહં બલૌઘમભિહર્ષયન્। અધિરુહ્ય હનૂમન્તમૈરાવતમિવેશ્વરઃ
હું પોતે હનુમાનજી પર આરૂઢ થઈ, એરાવત પર ભગવાન જેવા, સેનાના મધ્યમાં જઈને સૈનિકોમાં ઉત્સાહ ભરીશ.
અઙ્ગદેનૈષ સંયાતુ લક્ષ્મણશ્ચાન્તકોપમઃ। સાર્વભૌમેન ભૂતેશો દ્રવિણાધિપતિર્યથા
લક્ષ્મણ, મૃત્યુ જેવો ભયાનક, અંગદ સાથે જોડાઈ આગળ વધે, જેમ ભૂતોના સ્વામી સર્વભૌમ રાજા સાથે જાય.
જામ્બવાંશ્ચ સુષેણશ્ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ। ઋક્ષરાજો મહાબાહુઃ કુક્ષિં રક્ષન્તુ તે ત્રયઃ
જાંબવાન, સુષેણ અને ઝડપી વાનર વેગદર્શન—આ મહાબાહુ રીક્ષરાજ ત્રણે પછાડનું રક્ષણ કરે.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ। વ્યાદિદેશ મહાવીર્યો વાનરાન્ વાનરર્ષભઃ
રાઘવના વચન સાંભળી સુગ્રીવ, વાનર સેનાના પરાક્રમી નાયક અને શ્રેષ્ઠ વાનરે, વાનરોને આદેશ આપ્યો.
તે વાનરગણાઃ સર્વે સમુત્પત્ય મહૌજસઃ। ગુહાભ્યઃ શિખરેભ્યશ્ચ આશુ પુપ્લુવિરે તદા
પછી એ બલવાન વાનર દળો બધા એકસાથે ઉછળી, ગુફાઓ અને પર્વત શિખરો પરથી ઝડપથી કૂદી પડ્યા.
તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન ચ પૂજિતઃ। જગામ રામો ધર્માત્મા સસૈન્યો દક્ષિણાં દિશમ્
પછી વાનરરાજ અને લક્ષ્મણ દ્વારા સન્માન પામેલા ધર્મનિષ્ઠ રામચંદ્રજી પોતાની સેનાને લઈને દક્ષિણ દિશામાં નીકળી પડ્યા.
શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ચ કોટિભિશ્ચાયુતૈરપિ। વારણાભૈશ્ચ હરિભિર્યયૌ પરિવૃતસ્તદા
એ સમયે એ વાનરરાજા ચારેય બાજુથી વાનરોની ટોળીઓથી ઘેરાયેલા હતા—સૈંકડો, લાખો, કરોડો અને દસ દસ કરોડ જેટલા વાનરો, જે બધાં ગજ જેવા ભારી અને બળવાન હતા.
તં યાન્તમનુયાન્તી સા મહતી હરિવાહિની। હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે સુગ્રીવેણાપિ પાલિતાઃ
જ્યાં તેઓ જતા, ત્યાં એ વિશાળ વાનરસેના ખુશખુશાલ અને આનંદિત થઈનેSugrīvની રક્ષામાં પાછળથી અનુસરી રહી હતી.
આપ્લવન્તઃ પ્લવન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। ક્ષ્વેલન્તો નિનદન્તશ્ચ જગ્મુર્વૈ દક્ષિણાં દિશમ્
વાનરો કૂદતા, ઉછળતા, ગર્જના કરતા અને ગાંભીર અવાજો કરતા દક્ષિણ દિશામાં આગળ વધતા ગયા.
ભક્ષયન્તઃ સુગન્ધીનિ મધૂનિ ચ ફલાનિ ચ। ઉદ્વહન્તો મહાવૃક્ષાન્ મઞ્જરીપુઞ્જધારિણઃ
તેઓ સુગંધિત મધ અને ફળો ખાતા, અને ફૂલોથી ભરેલા મોટા વૃક્ષો પોતાના સાથે લઈ જતા.
અન્યોન્યં સહસા દૃપ્તા નિર્વહન્તિ ક્ષિપન્તિ ચ। પતન્તશ્ચોત્પતન્ત્યન્યે પાતયન્ત્યપરે પરાન્
ઘમંડમાં ભરાયેલા વાનરો અચાનક એકબીજાને પકડીને ઉછાળી દેતા; કેટલાક નીચે પડતા, કેટલાક ફરીથી કૂદી ઊઠતા, તો કેટલાક પોતાના સાથીઓને નીચે ફેંકી દેતા.
રાવણો નો નિહન્તવ્યઃ સર્વે ચ રજનીચરાઃ। ઇતિ ગર્જન્તિ હરયો રાઘવસ્ય સમીપતઃ
રામજીની નજીક વાનરો ગર્જના કરતા: 'રાવણ અને બધા રાક્ષસોનો અંત અમારે લાવવો છે!'