તપસા સેતુબન્ધેન સાગરોચ્છોષણેન ચ। સર્વથાપિ સમર્થોઽસ્મિ સાગરસ્યાસ્ય લઙ્ઘને
મારે તપથી, પુલ બાંધીને કે દરિયો સુકવીને પણ, આ દરિયો પાર કરવા માટે દરેક રીતે શક્તિ છે.
બલસ્ય પરિમાણં ચ દ્વારદુર્ગક્રિયામપિ। ગુપ્તિકર્મ ચ લઙ્કાયા રક્ષસાં સદનાનિ ચ
મને સેનાની તાકાત, દરવાજા અને કિલ્લાની રચના, લંકાની સુરક્ષા અને રાક્ષસોના રહેઠાણ વિશે વિગતે કહો.
યથાસુખં યથાવચ્ચ લઙ્કાયામસિ દૃષ્ટવાન્। સર્વમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન સર્વથા કુશલો હ્યસિ
તમે લંકામાં જે કંઈ આરામથી અને સાચી રીતે જોયું છે, એ બધું મને સાચું-સાચું કહો, કેમ કે તમે બધામાં કુશળ છો.
શ્રુત્વા રામસ્ય વચનં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। વાક્યં વાક્યવિદાં શ્રેષ્ઠો રામં પુનરથાબ્રવીત્
રામના વચન સાંભળી, પવનપુત્ર હનુમાન, જે વચનકુશળોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેણે ફરી રામને કહ્યું.
શ્રૂયતાં સર્વમાખ્યાસ્યે દુર્ગકર્મ વિધાનતઃ। ગુપ્તા પુરી યથા લઙ્કા રક્ષિતા ચ યથા બલૈઃ
હવે તમે સાંભળો, હું કિલ્લાની વ્યવસ્થા, લંકા શહેર કેવી રીતે સુરક્ષિત છે અને કયા બળથી રક્ષાયેલી છે, એ બધું સમજાવીશ.
રાક્ષસાશ્ચ યથા સ્નિગ્ધા રાવણસ્ય ચ તેજસા। પરાં સમૃદ્ધિં લઙ્કાયાઃ સાગરસ્ય ચ ભીમતામ્
રાક્ષસો કેવી રીતે રાવણના બળથી વફાદાર છે, લંકાની મહાન સમૃદ્ધિ અને દરિયાની ભયાનકતા પણ કહું છું.
વિભાગં ચ બલૌઘસ્ય નિર્દેશં વાહનસ્ય ચ। એવમુક્ત્વા કપિશ્રેષ્ઠઃ કથયામાસ તત્ત્વતઃ
સેનાની વહેંચણી અને વાહનોની ગોઠવણી વિશે પણ, આમ કહી, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાને બધું વિગતે વર્ણન કરવાનું શરૂ કર્યું.
હૃષ્ટપ્રમુદિતા લઙ્કા મત્તદ્વિપસમાકુલા। મહતી રથસમ્પૂર્ણા રક્ષોગણનિષેવિતા
લંકા આનંદિત અને ઉત્સાહી છે, નશામાં ડૂબેલા હાથીઓથી ભરેલી છે, મોટી સંખ્યામાં રથો છે અને રાક્ષસોની ટોળીઓ તેની સેવા કરે છે.
દૃઢબદ્ધકપાટાનિ મહાપરિઘવન્તિ ચ। ચત્વારિ વિપુલાન્યસ્યા દ્વારાણિ સુમહાન્તિ ચ
એના દરવાજા મજબૂત રીતે બંધ છે અને મોટા લોખંડના કાંટા લગાડેલા છે; એના ચાર વિશાળ અને ભવ્ય દરવાજા છે.
તત્રેષૂપલયન્ત્રાણિ બલવન્તિ મહાન્તિ ચ। આગતં પ્રતિસૈન્યં તૈસ્તત્ર પ્રતિનિવાર્યતે
ત્યાં મોટા અને શક્તિશાળી પથ્થર ફેંકવાના યંત્રો મૂકેલા છે; એથી શત્રુની આવનારી સેના અટકાવી શકાય છે.
દ્વારેષુ સંસ્કૃતા ભીમાઃ કાલાયસમયાઃ શિતાઃ। શતશો રચિતા વીરૈઃ શતઘ્ન્યો રક્ષસાં ગણૈઃ
દરવાજા પાસે ભયાનક અને તીક્ષ્ણ કાળાં લોખંડથી બનેલા શસ્ત્રો તૈયાર છે; રાક્ષસ યુદ્ધાઓએ શતાબ્દી યંત્રો બનાવ્યા છે.
સૌવર્ણસ્તુ મહાંસ્તસ્યાઃ પ્રાકારો દુષ્પ્રધર્ષણઃ। મણિવિદ્રુમવૈદૂર્યમુક્તાવિરચિતાન્તરઃ
એના કિલ્લાની દીવાલ સુવર્ણથી બનેલી છે, જેને તોડવી અઘરી છે; અંદર મણિ, વિદ્રુમ, વૈદૂર્ય અને મુક્તાથી શોભાયમાન છે.
સર્વતશ્ચ મહાભીમાઃ શીતતોયા મહાશુભાઃ। અગાધા ગ્રાહવત્યશ્ચ પરિખા મીનસેવિતાઃ
ચારે બાજુ ભયાનક અને ઠંડા પાણીથી ભરેલી, ઊંડી, ઘોઘવાળી અને મચ્છલી-મગરોથી ભરેલી ખાઈઓ છે.
દ્વારેષુ તાસાં ચત્વારઃ સંક્રમાઃ પરમાયતાઃ। યન્ત્રૈરુપેતા બહુભિર્મહદ્ભિર્ગૃહપઙ્ક્તિભિઃ
એ ખાઈઓના દરવાજા પાસે ચાર વિશાળ પુલ છે, ઘણા મોટા યંત્રો અને ઘરોની લાઈનો સાથે સજ્જ છે.
ત્રાયન્તે સંક્રમાસ્તત્ર પરસૈન્યાગતે સતિ। યન્ત્રૈસ્તૈરવકીર્યન્તે પરિખાસુ સમન્તતઃ
એ પુલો શત્રુસેનાની આવક અટકાવે છે; એ યંત્રોથી ખાઈઓ બધે ઢંકાઈ જાય છે.
એકસ્ત્વકમ્પ્યો બલવાન્ સંક્રમઃ સુમહાદૃઢઃ। કાઞ્ચનૈર્બહુભિઃ સ્તમ્ભૈર્વેદિકાભિશ્ચ શોભિતઃ
પણ એમાં એક પુલ એવો છે કે જે અડગ અને અત્યંત મજબૂત છે, અનેક સુવર્ણના થાંભલા અને મંચોથી શોભાયમાન છે.
સ્વયં પ્રકૃતિમાપન્નો યુયુત્સૂ રામ રાવણઃ। ઉત્થિતશ્ચાપ્રમત્તશ્ચ બલાનામનુદર્શને
રાવણ પોતે પોતાના સ્વરૂપે, યુદ્ધ માટે તત્પર અને સાવધાન રહીને, સેનાની ગતિ પર નજર રાખતો ઊભો રહ્યો.
લઙ્કા પુનર્નિરાલમ્બા દેવદુર્ગા ભયાવહા। નાદેયં પાર્વતં વાન્યં કૃત્રિમં ચ ચતુર્વિધમ્
લંકા તો સહારે વગર ઊભેલી, દેવકિલ્લા જેવી ભયાનક છે; એ કોઈ પર્વત પર, જંગલમાં કે ચાર પ્રકારના બનાવટના કિલ્લામાં નથી.
સ્થિતા પારે સમુદ્રસ્ય દૂરપારસ્ય રાઘવ। નૌપથશ્ચાપિ નાસ્ત્યત્ર નિરુદ્દેશશ્ચ સર્વતઃ
હે રાઘવ, સમુદ્રના બીજા કાંઠે, બહુ દૂર સ્થિત છે, અહીંથી કોઈ જ નૌકામાર્ગ નથી અને ચારેય બાજુથી એકલુ પડેલું છે.
શૈલાગ્રે રચિતા દુર્ગા સા પૂર્દેવપુરોપમા। વાજિવારણસમ્પૂર્ણા લઙ્કા પરમદુર્જયા
પર્વતની ટોચ પર બનેલું એ દુર્ગ, પ્રાચીન દેવનગર જેવું છે; ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી લંકા જીતવી બહુ જ મુશ્કેલ છે.
પરિખાશ્ચ શતઘ્ન્યશ્ચ યન્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। શોભયન્તિ પુરીં લઙ્કાં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
લંકા શહેરમાં રાવણના દુરાશયથી, ખાઈઓ, શતઘ્ની અને અનેક પ્રકારના યંત્રો શોભા આપે છે.
અયુતં રક્ષસામત્ર પૂર્વદ્વારં સમાશ્રિતમ્। શૂલહસ્તા દુરાધર્ષાઃ સર્વે ખડ્ગાગ્રયોધિનઃ
પૂર્વ દ્વારે દસ હજાર રાક્ષસો તૈનાત છે, બધા શૂળધારી છે, જેઓને હરાવવું અઘરું છે અને તેઓ તલવાર ચલાવવામાં પારંગત છે.
નિયુતં રક્ષસામત્ર દક્ષિણદ્વારમાશ્રિતમ્। ચતુરઙ્ગેણ સૈન્યેન યોધાસ્તત્રાપ્યનુત્તમાઃ
દક્ષિણ દ્વારે લાખ રાક્ષસો ચારેય પ્રકારની સેના સાથે છે અને ત્યાંના યોદ્ધાઓ સર્વોત્તમ છે.
પ્રયુતં રક્ષસામત્ર પશ્ચિમદ્વારમાશ્રિતમ્। ચર્મખડ્ગધરાઃ સર્વે તથા સર્વાસ્ત્રકોવિદાઃ
પશ્ચિમ દ્વારે દસ લાખ રાક્ષસો છે, બધા ઢાલ અને તલવાર ધરાવે છે અને બધા શસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત છે.
ન્યર્બુદં રક્ષસામત્ર ઉત્તરદ્વારમાશ્રિતમ્। રથિનશ્ચાશ્વવાહાશ્ચ કુલપુત્રાઃ સુપૂજિતાઃ
ઉત્તર દ્વારે કરોડ રાક્ષસો છે, રથસ્વાર અને ઘોડેસવાર, ઉત્તમ કુળના અને ખૂબ માનપામેલા છે.
શતશોઽથ સહસ્રાણિ મધ્યમં સ્કન્ધમાશ્રિતાઃ। યાતુધાના દુરાધર્ષાઃ સાગ્રકોટિશ્ચ રક્ષસામ્
મધ્યમાં શતોથી અને હજારો યાતુધાનો છે, જેઓને હરાવવું અઘરું છે, અને સાથે કરોડ રાક્ષસો પણ છે.
તે મયા સંક્રમા ભગ્નાઃ પરિખાશ્ચાવપૂરિતાઃ। દગ્ધા ચ નગરી લઙ્કા પ્રાકારાશ્ચાવસાદિતાઃ। બલૈકદેશઃ ક્ષપિતો રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્
મારે એ પુલો તોડી નાખ્યા, ખાઈઓ ભરી દીધી, લંકા શહેર સળગાવી દીધું, પ્રાકારો તોડી નાખ્યા અને મહાન રાક્ષસોની સેના પણ ભાગે નાશ કરી.
યેન કેન તુ માર્ગેણ તરામ વરુણાલયમ્। હતેતિ નગરી લઙ્કા વાનરૈરુપધાર્યતામ્
કોઈપણ રીતે આપણે આ સમુદ્ર પાર કરી લઈએ; વાનરો લંકા શહેરને નાશ પામેલું જ માનીએ.
અઙ્ગદો દ્વિવિદો મૈન્દો જામ્બવાન્ પનસો નલઃ। નીલઃ સેનાપતિશ્ચૈવ બલશેષેણ કિં તવ
અંગદ, દ્વિવિદ, મેઇંદ, જાંબવંત, પનસ, નલ અને સેનાપતિ નીલ—પછી બાકી સેના ની જરૂર જ શું છે?
પ્લવમાના હિ ગત્વા ત્વાં રાવણસ્ય મહાપુરીમ્। સપર્વતવનાં ભિત્ત્વા સખાતાં ચ સતોરણામ્। સપ્રાકારાં સભવનામાનયિષ્યન્તિ રાઘવ
એ બધા પાર જઈને, રાવણના મહાન શહેરને, તેની પર્વતો, વન, ખાઈ, દ્વાર, પ્રાકાર અને મહેલો સહિત ભેદી ને, તને મળવા આવશે, હે રાઘવ.