સર્વથા સુકૃતં તાવત્ સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્। સાગરં તુ સમાસાદ્ય પુનર્નષ્ટં મનો મમ
સીતા માટે શોધખોળ તો સર્વ રીતે સારી રીતે થઈ ગઈ છે, પણ જ્યારે દરિયા સુધી પહોંચ્યા, ત્યારે મારું મન ફરીથી ચિંતિત થયું છે.
કથં નામ સમુદ્રસ્ય દુષ્પારસ્ય મહામ્ભસઃ। હરયો દક્ષિણં પારં ગમિષ્યન્તિ સમાગતાઃ
આ વિશાળ અને દુષ્કર દરિયો વટાવીને એકઠા થયેલા વાનરો કેવી રીતે દક્ષિણ કાંઠે પહોંચી શકશે?
યદ્યપ્યેષ તુ વૃત્તાન્તો વૈદેહ્યા ગદિતો મમ। સમુદ્રપારગમને હરીણાં કિમિવોત્તરમ્
ભલે વૈદેહી વિશેની વાત મેં સાંભળી છે, પણ વાનરો દરિયો પાર કરવા માટે શું ઉપાય કરશે?
ઇત્યુક્ત્વા શોકસમ્ભ્રાન્તો રામઃ શત્રુનિબર્હણઃ। હનૂમન્તં મહાબાહુસ્તતો ધ્યાનમુપાગમત્
આ રીતે કહીને, દુઃખથી વ્યાકુળ અને દુશ્મનોનો નાશ કરનાર રામ, પછી હનુમાન વિશે વિચારમાં મગ્ન થયા.
thumb|દ્વિતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વિતીયઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના યુદ્ધકાંડનો બીજો સર્ગ સાંભળો.
તં તુ શોકપરિદ્યૂનં રામં દશરથાત્મજમ્। ઉવાચ વચનં શ્રીમાન્ સુગ્રીવઃ શોકનાશનમ્
દુઃખથી પીડાતા દશરથપુત્ર રામને સુગ્રીવે, જે તેજસ્વી છે, દુઃખ દૂર કરનાર વચન કહ્યાં.
સંતાપસ્ય ચ તે સ્થાનં નહિ પશ્યામિ રાઘવ। પ્રવૃત્તાવુપલબ્ધાયાં જ્ઞાતે ચ નિલયે રિપોઃ
રાઘવ, હવે તો આપણને ખબર મળી ગઈ છે અને દુશ્મનનું સ્થાન પણ જાણી લીધું છે, તો હવે દુઃખ કરવાનો કોઈ કારણ નથી.
મતિમાન્ શાસ્ત્રવિત્ પ્રાજ્ઞઃ પણ્ડિતશ્ચાસિ રાઘવ। ત્યજેમાં પ્રાકૃતાં બુદ્ધિં કૃતાત્મેવાર્થદૂષિણીમ્
રાઘવ, તું બુદ્ધિશાળી, શાસ્ત્રજ્ઞ અને વિદ્વાન છે; આવી સામાન્ય અને પોતાને નુકસાન કરતી મનોદશા તું છોડ.
સમુદ્રં લઙ્ઘયિત્વા તુ મહાનક્રસમાકુલમ્। લઙ્કામારોહયિષ્યામો હનિષ્યામશ્ચ તે રિપુમ્
અમે આ મહાક્રોડાળ દરિયો વટાવીને લંકા ચઢી જઈશું અને તારો દુશ્મન પણ સંહારશું.
નિરુત્સાહસ્ય દીનસ્ય શોકપર્યાકુલાત્મનઃ। સર્વાર્થા વ્યવસીદન્તિ વ્યસનં ચાધિગચ્છતિ
જેને મનમાં ઉત્સાહ નથી, જે દુઃખી અને શોકગ્રસ્ત છે, એના બધા કામ નિષ્ફળ જાય છે અને દુઃખ જ મળે છે.
ઇમે શૂરાઃ સમર્થાશ્ચ સર્વતો હરિયૂથપાઃ। ત્વત્પ્રિયાર્થં કૃતોત્સાહાઃ પ્રવેષ્ટુમપિ પાવકમ્। એષાં હર્ષેણ જાનામિ તર્કશ્ચાપિ દૃઢો મમ
આ બધા વાનરપ્રમુખો શૂરવીર અને સમર્થ છે; તારા માટે કંઈ પણ કરવા તૈયાર છે—even અગ્નિમાં પ્રવેશવા પણ. એમના આનંદ અને મારા વિશ્વાસથી મને આ વાત ખાતરી છે.
વિક્રમેણ સમાનેષ્યે સીતાં હત્વા યથા રિપુમ્। રાવણં પાપકર્માણં તથા ત્વં કર્તુમર્હસિ
હું પરાક્રમથી તારો દુશ્મન, પાપી રાવણને મારીને સીતાજીને પાછી લાવીશ; તું પણ એ પ્રમાણે આચરવું જોઈએ.
સેતુરત્ર યથા બદ્ધ્યેદ્ યથા પશ્યેમ તાં પુરીમ્। તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય તથા ત્વં કુરુ રાઘવ
જેમ અહીં પુલ બાંધવો જોઈએ જેથી આપણે એ શહેર જોઈ શકીએ, એમ જ, રાઘવ, તું પણ રાક્ષસોના રાજા સામે આવશ્યક પગલાં લે.
દૃષ્ટ્વા તાં હિ પુરીં લઙ્કાં ત્રિકૂટશિખરે સ્થિતામ્। હતં ચ રાવણં યુદ્ધે દર્શનાદવધારય
જ્યારે તું ત્રિકૂટ પર્વત પર આવેલી લંકા નગરને જોઈશ અને યુદ્ધમાં રાવણનો નાશ થયેલો જોઈશ, ત્યારે સમજજે કે તારો ધ્યેય પૂર્ણ થયો છે.
અબદ્ધ્વા સાગરે સેતું ઘોરે ચ વરુણાલયે। લઙ્કાં ન મર્દિતું શક્યા સેન્દ્રૈરપિ સુરાસુરૈઃ
ભયાનક સમુદ્ર પર પુલ બાંધ્યા વિના, જે વરુણનું નિવાસસ્થાન છે, તો ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને દાનવો પણ લંકાને નાશ કરી શકતા નથી.
સેતુબન્ધઃ સમુદ્રે ચ યાવલ્લઙ્કાસમીપતઃ। સર્વં તીર્ણં ચ મે સૈન્યં જિતમિત્યુપધારય। ઇમે હિ સમરે વીરા હરયઃ કામરૂપિણઃ
જ્યારે સમુદ્ર પર પુલ બાંધાઈ લંકા સુધી પહોંચી જશે અને મારી આખી સેના પાર જઈ જીત મેળવી લેશે, ત્યારે સમજજે કે વિજય આપણો થયો છે; કેમ કે આ વાનર વીરો યુદ્ધમાં ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકે છે.
તદલં વિક્લવાં બુદ્ધિં રાજન્ સર્વાર્થનાશિનીમ્। પુરુષસ્ય હિ લોકેઽસ્મિન્ શોકઃ શૌર્યાપકર્ષણઃ
એટલે, રાજા, હવે મનની આ ડગમગતી સ્થિતિ છોડ, જે બધાં કાર્યોનો નાશ કરે છે; કારણ કે આ દુનિયામાં દુઃખ માણસનું શૌર્ય ઓછું કરી દે છે.
યત્ તુ કાર્યં મનુષ્યેણ શૌટીર્યમવલમ્બ્યતામ્। તદલંકરણાયૈવ કર્તુર્ભવતિ સત્વરમ્
માણસે જે કાર્ય કરવું હોય, તેમાં હિંમત રાખવી જોઈએ; કેમ કે હિંમતથી જ કરનાર ઝડપથી પોતાનું કામ પૂરું કરી શકે છે.
અસ્મિન્ કાલે મહાપ્રાજ્ઞ સત્ત્વમાતિષ્ઠ તેજસા। શૂરાણાં હિ મનુષ્યાણાં ત્વદ્વિધાનાં મહાત્મનામ્। વિનષ્ટે વા પ્રણષ્ટે વા શોકઃ સર્વાર્થનાશનઃ
હવે, મહાપંડિત, તું તારી શક્તિ અને તેજ એકઠું કર; કેમ કે તારા જેવા મહાન અને શૂરવીર પુરુષો માટે નુકસાન કે વિનાશનું દુઃખ બધાં કાર્યોનો અંત લાવે છે.
તત્ત્વં બુદ્ધિમતાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ। મદ્વિધૈઃ સચિવૈઃ સાર્ધમરિં જેતું સમર્હસિ
તું બુદ્ધિશાળી અને બધા શાસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવનારો છે, તેથી મારા જેવા મંત્રીઓ સાથે મળીને દુશ્મનને હરાવવા તું યોગ્ય છે.
નહિ પશ્યામ્યહં કંચિત્ ત્રિષુ લોકેષુ રાઘવ। ગૃહીતધનુષો યસ્તે તિષ્ઠેદભિમુખો રણે
રાઘવ, હું ત્રણેય લોકમાં કોઈને આવો નથી જોઈતો કે જે તારા ધનુષ્ય ધારણ કર્યા પછી યુદ્ધમાં તારી સામે ઊભો રહી શકે.
વાનરેષુ સમાસક્તં ન તે કાર્યં વિપત્સ્યતે। અચિરાદ્ દ્રક્ષ્યસે સીતાં તીર્ત્વા સાગરમક્ષયમ્
વાનરો તારી સેવા માટે સમર્પિત છે, એટલે તારો કાર્ય નિષ્ફળ નહીં જાય; તું જલ્દી અખૂટ સમુદ્ર પાર કરીને સીતાજીને જોઈશ.
તદલં શોકમાલમ્બ્ય ક્રોધમાલમ્બ ભૂપતે। નિશ્ચેષ્ટાઃ ક્ષત્રિયા મન્દાઃ સર્વે ચણ્ડસ્ય બિભ્યતિ
હવે દુઃખને છોડ અને ક્રોધને અપનાવ, રાજા; કેમ કે આળસુ ક્ષત્રિયનું કોઈ મૂલ્ય નથી અને બધા જ કઠોરને ડરે છે.
લઙ્ઘનાર્થં ચ ઘોરસ્ય સમુદ્રસ્ય નદીપતેઃ। સહાસ્માભિરિહોપેતઃ સૂક્ષ્મબુદ્ધિર્વિચારય
આ ભયાનક નદીનાથ સમુદ્રને પાર કરવા માટે, અમારો એક બુદ્ધિશાળી સાથી પણ અહીં હાજર છે, તે આ વિષય પર વિચાર કરશે.
લઙ્ઘિતે તત્ર તૈઃ સૈન્યૈર્જિતમિત્યેવ નિશ્ચિનુ। સર્વં તીર્ણં ચ મે સૈન્યં જિતમિત્યવધાર્યતામ્
જ્યારે એ સેનાઓ સમુદ્ર પાર કરી લેશે, ત્યારે તુરંત માનજે કે વિજય આપણો થયો છે; મારી આખી સેના પાર થઈ અને જીત મેળવી એ નિશ્ચિત માનવી.
ઇમે હિ હરયઃ શૂરાઃ સમરે કામરૂપિણઃ। તાનરીન્ વિધમિષ્યન્તિ શિલાપાદપવૃષ્ટિભિઃ
આ વાનર વીર છે અને યુદ્ધમાં ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરી શકે છે; એ દુશ્મનો પર પથ્થરો અને વૃક્ષોની વરસાદ વરસાવીને તેમને સંહારશે.
કથંચિત્ પરિપશ્યામિ લઙ્ઘિતં વરુણાલયમ્। હતમિત્યેવ તં મન્યે યુદ્ધે શત્રુનિબર્હણ
કોઈ રીતે હું જોઈ રહ્યો છું કે વરુણનું નિવાસસ્થાન સમુદ્ર પાર થઈ જશે; અને યુદ્ધમાં દુશ્મનનો નાશ થશે એવું હું માનું છું.
કિમુક્ત્વા બહુધા ચાપિ સર્વથા વિજયી ભવાન્। નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ મનો મે સમ્પ્રહૃષ્યતિ
હવે વધુ બોલવાની શું જરૂર છે? દરેક રીતે તું વિજયી થવાનો છે; શુભ સંકેતો પણ દેખાય છે અને મારું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું છે.
thumb|તૃતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે યુદ્ધકાણ્ડે તૃતીયઃ સર્ગઃ ॥૬-
હવે યદ્ધકાંડના તૃતીય સર્ગનું શ્રવણ કરો, જે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણમાં વર્ણવાયું છે.
સુગ્રીવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હેતુમત્ પરમાર્થવત્। પ્રતિજગ્રાહ કાકુત્સ્થો હનૂમન્તમથાબ્રવીત્
સુગ્રીવના યથાર્થ અને યુક્તિવાદી વચનો સાંભળ્યા પછી કાકુત્સ્થ વંશજ રામે તેને સ્વીકારી હનુમાનને કહ્યું.