જીવિતં ધારયિષ્યામિ માસં દશરથાત્મજ। ઊર્ધ્વં માસાન્ન જીવેયં રક્ષસાં વશમાગતા
'હું એક મહિનો જીવતી રહીશ, દશરથપુત્ર; એક મહિના પછી, રાક્ષસોની વશમાં આવી, હું જીવતી રહી શકીશ નહીં.'
ઇતિ મામબ્રવીત્ સીતા કૃશાઙ્ગી ધર્મચારિણી। રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા મૃગીવોત્ફુલ્લલોચના
આવી રીતે સીતા, દુર્બળ શરીરવાળી, ધર્મમાં સ્થિર, રાવણના અંતઃપુરમાં બંધાયેલી, મૃગ જેવી વિશાળ આંખોવાળી, મને બોલી.
એતદેવ મયાઽઽખ્યાતં સર્વં રાઘવ યદ્ યથા। સર્વથા સાગરજલે સંતારઃ પ્રવિધીયતામ્
રાઘવ, જે કંઈ થયું તે બધું હું તને સાચું-સાચું કહી દીધું છે; હવે કોઈ પણ રીતે દરિયાની પાર જવાનું આયોજન કર.
તૌ જાતાશ્વાસૌ રાજપુત્રૌ વિદિત્વા તચ્ચાભિજ્ઞાનં રાઘવાય પ્રદાય। દેવ્યા ચાખ્યાતં સર્વમેવાનુપૂર્વ્યાદ્ વાચા સમ્પૂર્ણં વાયુપુત્રઃ શશંસ
તે ચિહ્ન જાણીને બંને રાજકુમારોને આશા મળી; વાયુપુત્રે રાઘવને દેવીએ કહેલું બધું ક્રમશઃ અને સંપૂર્ણ રીતે કહી સંભળાવ્યું.
thumb|ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ષટ્ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો છાસઠમો સર્ગ સાંભળો.
એવમુક્તો હનુમતા રામો દશરથાત્મજઃ। તં મણિં હૃદયે કૃત્વા રુરોદ સહલક્ષ્મણઃ
હનુમાન દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, દશરથપુત્ર રામે એ મણિ હૃદય પર રાખી અને લક્ષ્મણ સાથે રડી પડ્યા.
તં તુ દૃષ્ટ્વા મણિશ્રેષ્ઠં રાઘવઃ શોકકર્શિતઃ। નેત્રાભ્યામશ્રુપૂર્ણાભ્યાં સુગ્રીવમિદમબ્રવીત્
એ ઉત્તમ મણિ જોઈને, શોકથી વ્યાકુળ રાઘવના આંખોમાંથી આંસુ વહેવા લાગ્યા અને તેણે સુગ્રીવને કહ્યું.
યથૈવ ધેનુઃ સ્રવતિ સ્નેહાદ્ વત્સસ્ય વત્સલા। તથા મમાપિ હૃદયં મણિશ્રેષ્ઠસ્ય દર્શનાત્
જેમ ગાય પોતાના વાછરડાને પ્રેમથી દૂધ આપે છે, તેમ આ અમૂલ્ય મણિ જોઈને મારું હૃદય પણ પ્રેમથી છલકાઈ જાય છે.
મણિરત્નમિદં દત્તં વૈદેહ્યાઃ શ્વશુરેણ મે। વધૂકાલે યથા બદ્ધમધિકં મૂર્ધ્નિ શોભતે
આ મણિ વૈદેહીને મારા સસરાએ આપ્યો હતો; લગ્ન સમયે માથે બાંધવામાં આવ્યો હતો અને એના માથે ખૂબ જ સુંદર લાગે છે.
અયં હિ જલસમ્ભૂતો મણિઃ પ્રવરપૂજિતઃ। યજ્ઞે પરમતુષ્ટેન દત્તઃ શક્રેણ ધીમતા
આ મણિ જળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલો છે અને ખૂબ જ પૂજનીય છે; યજ્ઞ સમયે અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્રે આપ્યો હતો.
ઇમં દૃષ્ટ્વા મણિશ્રેષ્ઠં તથા તાતસ્ય દર્શનમ્। અદ્યાસ્મ્યવગતઃ સૌમ્ય વૈદેહસ્ય તથા વિભોઃ
આ ઉત્તમ મણિ જોઈને, મને એવું લાગે છે કે આજે મેં પિતાજીને જોઈ લીધા; અને, સૌમ્ય, આજે વૈદેહ અને સ્વામીનું પણ દર્શન થયું એવું અનુભવું છું.
અયં હિ શોભતે તસ્યાઃ પ્રિયાયા મૂર્ધ્નિ મે મણિઃ। અદ્યાસ્ય દર્શનેનાહં પ્રાપ્તાં તામિવ ચિન્તયે
આ મણિ મારી પ્રિયાની માથે ખૂબ જ શોભે છે; આજે એ મણિ જોઈને, મને એવું લાગે છે કે મેં એને પ્રાપ્ત કરી લીધી છે.
કિમાહ સીતા વૈદેહી બ્રૂહિ સૌમ્ય પુનઃ પુનઃ। પરાસુમિવ તોયેન સિઞ્ચન્તી વાક્યવારિણા
સૌમ્ય, વૈદેહી સીતાએ શું કહ્યું એ વારંવાર મને કહેજે; જેમ તીક્ષ્ણ શસ્ત્ર પર પાણી છાંટાય તેમ એના વચનો મારા મન પર વરસે છે.
ઇતસ્તુ કિં દુઃખતરં યદિમં વારિસમ્ભવમ્। મણિં પશ્યામિ સૌમિત્રે વૈદેહીમાગતાં વિના
સૌમિત્ર, વૈદેહી પાછી ન આવી હોય અને હું આ જળમાં જન્મેલો મણિ જોઈ રહ્યો છું, એથી વધારે દુઃખદ શું હોઈ શકે?
ચિરં જીવતિ વૈદેહી યદિ માસં ધરિષ્યતિ। ક્ષણં વીર ન જીવેયં વિના તામસિતેક્ષણામ્
જો વૈદેહી એક મહિનો સહન કરી શકે તો તે લાંબા સમય સુધી જીવશે; પણ, હે વીર, તેના કાળી આંખો વગર હું એક ક્ષણ પણ જીવી શકતો નથી.
નય મામપિ તં દેશં યત્ર દૃષ્ટા મમ પ્રિયા। ન તિષ્ઠેયં ક્ષણમપિ પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય ચ
મને પણ એ જ જગ્યા પર લઈ જા જ્યાં મારી પ્રિયાને જોયી હતી; હવે જ્યારે તેની ખબર મળી ગઈ છે, ત્યારે હું એક ક્ષણ પણ અહીં રહી શકતો નથી.
કથં સા મમ સુશ્રોણી ભીરુભીરુઃ સતી તદા। ભયાવહાનાં ઘોરાણાં મધ્યે તિષ્ઠતિ રક્ષસામ્
મારી પાતળી કમરવાળી અને ભયભીત પત્ની એ ભયાનક અને ભયાવહ રાક્ષસો વચ્ચે કેમ રહી શકે છે?
શારદસ્તિમિરોન્મુક્તો નૂનં ચન્દ્ર ઇવામ્બુદૈઃ। આવૃતો વદનં તસ્યા ન વિરાજતિ સામ્પ્રતમ્
જેમ શરદ ઋતુનો ચાંદો અંધકારમાંથી નીકળી વાદળોથી ઢંકાઈ જાય છે, તેમ આજકાલ એની ચહેરાની કાંતિ પણ દેખાતી નથી.
કિમાહ સીતા હનુમંસ્તત્ત્વતઃ કથયસ્વ મે। એતેન ખલુ જીવિષ્યે ભેષજેનાતુરો યથા
હનુમાન, સીતાએ શું કહ્યું એ સાચું મને કહેજે; એ જાણીને હું એમ જીવી શકીશ જેમ બીમાર માણસ દવા લઈ જીવતો રહે છે.
મધુરા મધુરાલાપા કિમાહ મમ ભામિની। મદ્વિહીના વરારોહા હનુમન્ કથયસ્વ મે। દુઃખાદ્ દુઃખતરં પ્રાપ્ય કથં જીવતિ જાનકી
મારી મીઠી બોલતી અને તેજસ્વી પ્રિયાએ શું કહ્યું, હનુમાન, મને કહેજે; મારી વિના અને વધુ દુઃખમાં જીવતી જાનકી કેવી રીતે જીવતી રહી છે?
thumb|સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે સુંદરકાંડનો સડસઠમો સર્ગ સાંભળો.
એવમુક્તસ્તુ હનુમાન્ રાઘવેણ મહાત્મના। સીતાયા ભાષિતં સર્વં ન્યવેદયત રાઘવે
મહાન આત્માવાળા રાઘવએ આમ કહ્યું ત્યારે હનુમાનએ સીતાએ જે કહ્યું હતું તે બધું રાઘવને સંભળાવ્યું.
ઇદમુક્તવતી દેવી જાનકી પુરુષર્ષભ। પૂર્વવૃત્તમભિજ્ઞાનં ચિત્રકૂટે યથાતથમ્
જાનકી દેવીએ, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ચિત્રકૂટમાં જે બન્યું હતું તે યાદ કરીને આ રીતે કહ્યું.
સુખસુપ્તા ત્વયા સાર્ધં જાનકી પૂર્વમુત્થિતા। વાયસઃ સહસોત્પત્ય વિદદાર સ્તનાન્તરમ્
એક વખત, તું અને જાનકી સુખથી ઊંઘી રહ્યા હતા ત્યારે, અચાનક એક કાગડો આવીને તેના સ્તન વચ્ચે ચોટ મારી.
પર્યાયેણ ચ સુપ્તસ્ત્વં દેવ્યઙ્કે ભરતાગ્રજ। પુનશ્ચ કિલ પક્ષી સ દેવ્યા જનયતિ વ્યથા
પછી, હે ભરતના મોટા ભાઈ, તું પણ તેના ગોડમાં ઊંઘતો હતો; એ કાગડો ફરીથી આવીને દેવીને દુઃખ આપ્યું.
તતઃ પુનરુપાગમ્ય વિદદાર ભૃશં કિલ। તતસ્ત્વં બોધિતસ્તસ્યાઃ શોણિતેન સમુક્ષિતઃ
પછી એ કાગડો ફરીથી આવીને જોરથી ચોટ મારી; અને પછી તું તેના લોહીથી ભીંજાયેલો, તેના જાગાડવાથી જાગ્યો.
વાયસેન ચ તેનૈવં સતતં બાધ્યમાનયા। બોધિતઃ કિલ દેવ્યા ત્વં સુખસુપ્તઃ પરંતપ
એ કાગડાએ સતત તકલીફ આપતાં, હે શત્રુઓને હરાવનારા, તું સુખથી ઊંઘતો હતો ત્યારે દેવીએ તને જાગાડ્યો.
તાં ચ દૃષ્ટ્વા મહાબાહો દારિતાં ચ સ્તનાન્તરે। આશીવિષ ઇવ ક્રુદ્ધસ્તતો વાક્યં ત્વમૂચિવાન્
હે મહાબાહુ, જ્યારે તું તેને સ્તન વચ્ચે ઘાયલ જોઈ, ત્યારે તું ક્રોધથી ભરાઈને, ઝેરી સાપ જેવો ગુસ્સે થઈને બોલ્યો.
નખાગ્રૈઃ કેન તે ભીરુ દારિતં વૈ સ્તનાન્તરમ્। કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ પઞ્ચવક્ત્રેણ ભોગિના
હે ભયભીત, કોણે તારા સ્તન વચ્ચે નખથી ચોટ કરી? કોણ ગુસ્સામાં પાંચ માથાવાળા સાપ જેવો રમે છે?
નિરીક્ષમાણઃ સહસા વાયસં સમુદૈક્ષથાઃ। નખૈઃ સરુધિરૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્તામેવાભિમુખં સ્થિતમ્
તમે અચાનક ચારે બાજુ જોયું અને એ કાગડાને, તેના લોહીથી ભીંજાયેલા તીક્ષ્ણ નખ સાથે, એના સામે ઊભેલો જોયો.