તેઽઙ્ગદપ્રમુખા વીરાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ચ મુદાન્વિતાઃ। નિપેતુર્હરિરાજસ્ય સમીપે રાઘવસ્ય ચ
અંગદને આગે રાખીને એ વીર વાનરો આનંદથી ભરપૂર થઈ, વાનરરાજ અને રાઘવના નજીક આવી ઊતરી ગયા.
હનૂમાંશ્ચ મહાબાહુઃ પ્રણમ્ય શિરસા તતઃ। નિયતામક્ષતાં દેવીં રાઘવાય ન્યવેદયત્
પછી મહાબલી હનુમાન માથું ઝુકાવી રાઘવને જાણ કર્યુ કે દેવી અખંડિત અને નિશ્ચિત છે.
દૃષ્ટા દેવીતિ હનુમદ્વદનાદમૃતોપમમ્। આકર્ણ્ય વચનં રામો હર્ષમાપ સલક્ષ્મણઃ
'દેવી મળી ગઈ' એવા હનુમાનના અમૃતસમાન વચન સાંભળી, રામ અને લક્ષ્મણ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
નિશ્ચિતાર્થં તતસ્તસ્મિન્ સુગ્રીવં પવનાત્મજે। લક્ષ્મણઃ પ્રીતિમાન્ પ્રીતં બહુમાનાદવૈક્ષત
પછી લક્ષ્મણે, સત્ય જાણી, સુગ્રીવ અને પવનપુત્ર હનુમાનને ખૂબ પ્રેમ અને માનથી જોયા.
પ્રીત્યા ચ પરયોપેતો રાઘવઃ પરવીરહા। બહુમાનેન મહતા હનૂમન્તમવૈક્ષત
રાઘવ, શત્રુવીરોના વિનાશક, પરમ આનંદ અને મહાન માનથી હનુમાનને જોયા.
thumb|પઞ્ચષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ પ્રસ્રવણં શૈલં તે ગત્વા ચિત્રકાનનમ્। પ્રણમ્ય શિરસા રામં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્
પછી તેઓ પ્રસ્રવણ પર્વત અને સુંદર વન તરફ ગયા, અને રામ તથા મહાબલી લક્ષ્મણને માથું ઝુકાવી વંદન કર્યું.
યુવરાજં પુરસ્કૃત્ય સુગ્રીવમભિવાદ્ય ચ। પ્રવૃત્તિમથ સીતાયાઃ પ્રવક્તુમુપચક્રમુઃ
યુવરાજ સુગ્રીવને આગળ રાખીને અને તેને વંદન કરી, તેઓએ સીતા વિશેની વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.
રાવણાન્તઃપુરે રોધં રાક્ષસીભિશ્ચ તર્જનમ્। રામે સમનુરાગં ચ યથા ચ નિયમઃ કૃતઃ
તેઓએ રાવણના અંતઃપુરમાં સીતાજી કેવી રીતે બંધ રાખવામાં આવી છે, રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ કેવી રીતે ધમકાવી છે, સીતાજીનો રામજી પ્રત્યેનો અખંડ પ્રેમ અને તેમણે રાખેલા ઉપવાસ-વ્રતો વિશે બધું રામજીને કહ્યું.
એતદાખ્યાય તે સર્વં હરયો રામસંનિધૌ। વૈદેહીમક્ષતાં શ્રુત્વા રામસ્તૂત્તરમબ્રવીત્
આ બધું રામજીની હાજરીમાં વાનરોએ કહ્યું. વૈદેહી અખંડ સુરક્ષિત છે એવું સાંભળીને વાનરો રામજીના આગળના શબ્દોની રાહ જોતા રહ્યા.
ક્વ સીતા વર્તતે દેવી કથં ચ મયિ વર્તતે। એતન્મે સર્વમાખ્યાત વૈદેહીં પ્રતિ વાનરાઃ
રામજી બોલ્યા: 'મારી સીતાજી કયાં છે? અને મારા વિષે તેમનું મન કેવું છે? હે વાનરો, વૈદેહી વિશે બધું મને કહો.'
રામસ્ય ગદિતં શ્રુત્વા હરયો રામસંનિધૌ। ચોદયન્તિ હનૂમન્તં સીતાવૃત્તાન્તકોવિદમ્
રામજીના આ શબ્દો સાંભળીને વાનરો હનુમાનજીને બોલવા પ્રેરવા લાગ્યા, કારણ કે સીતાજી વિશેની તમામ વાતો હનુમાનજીએ સારી રીતે જાણતી હતી.
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। પ્રણમ્ય શિરસા દેવ્યૈ સીતાયૈ તાં દિશં પ્રતિ
પછી વાનરોના શબ્દો સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાનજીએ સીતાજી તરફ મોઢું ફેરવી, માથું નમાવી પ્રણામ કર્યો.
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞઃ સીતાયા દર્શનં યથા। તં મણિં કાઞ્ચનં દિવ્યં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા
પછી વાક્યકુશળ હનુમાનજી બોલ્યા: 'સીતાજીનું દર્શન થયું એ પ્રમાણે કહું છું. આ રહી એ દિવ્ય, તેજસ્વી, સુવર્ણ મણિ, જે પોતે જ ઝગમગે છે.'
દત્ત્વા રામાય હનુમાંસ્તતઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્। સમુદ્રં લઙ્ઘયિત્વાહં શતયોજનમાયતમ્
હનુમાનજીએ એ તેજસ્વી મણિ રામજીને આપી, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું દરિયો, જે શતયોજન જેટલો પહોળો છે, એ પાર કરી આવ્યો છું.'
અગચ્છં જાનકીં સીતાં માર્ગમાણો દિદૃક્ષયા। તત્ર લઙ્કેતિ નગરી રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
'જાનકી સીતાજીને શોધવા અને જોવા માટે હું ત્યાં ગયો હતો. ત્યાં રાવણ નામના દુષ્ટનું લંકા નામનું શહેર છે.'
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય તીરે વસતિ દક્ષિણે। તત્ર સીતા મયા દૃષ્ટા રાવણાન્તઃપુરે સતી
'દક્ષિણના દરિયાના કિનારે, દક્ષિણ તરફ, સીતાજી રહે છે. ત્યાં જ મેં રાવણના અંતઃપુરમાં સીતાજીને જોયા.'
ત્વયિ સંન્યસ્ય જીવન્તી રામા રામ મનોરથમ્। દૃષ્ટા મે રાક્ષસીમધ્યે તર્જ્યમાના મુહુર્મુહુઃ
'રામજી, સીતાજી માત્ર તમારો આશરો રાખીને જીવતી હતી, તમારો વિચાર જ તેમનો જીવ છે. મેં તેમને રાક્ષસ સ્ત્રીઓની વચ્ચે વારંવાર ધમકાવાતી જોઈ.'
રાક્ષસીભિર્વિરૂપાભી રક્ષિતા પ્રમદાવને। દુઃખમાપદ્યતે દેવી ત્વયા વીર સુખોચિતા
'ભયાનક રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ આશોકવનમાં સીતાજીની કડક રક્ષા કરી છે. હે વીર, જે સીતાજી તમારી સાથે સુખમાં રહેતી હતી, એ હવે દુઃખ સહન કરી રહી છે.'
રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા। એકવેણીધરા દીના ત્વયિ ચિન્તાપરાયણા
'રાવણના અંતઃપુરમાં બંધ છે, રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ સુરક્ષિત રાખી છે, એક જ વેણી બાંધેલી, દુઃખી, અને તમારો જ ચિંતન કરતી બેઠી છે.'
અધઃશય્યા વિવર્ણાઙ્ગી પદ્મિનીવ હિમાગમે। રાવણાદ્ વિનિવૃત્તાર્થા મર્તવ્યકૃતનિશ્ચયા
'પૃથ્વી પર સૂઈ રહી છે, શરીર ફિક્કું પડી ગયું છે, જાણે શિયાળામાં કમળ કાંઈક સુકાઈ જાય એમ. રાવણ તરફથી આશા ત્યજી દીધી છે અને મૃત્યુનો નિશ્ચય કરી લીધો છે.'
દેવી કથંચિત્ કાકુત્સ્થ ત્વન્મના માર્ગિતા મયા। ઇક્ષ્વાકુવંશવિખ્યાતિં શનૈઃ કીર્તયતાનઘ
'હે કકુત્સ્થકુળના વંશજ, હું કઈંક રીતે સીતાજીને શોધી શક્યો. તેમનું મન માત્ર તમારી સાથે હતું. ધીરે ધીરે મેં ઇક્ષ્વાકુ વંશની મહિમા કહેવા માંડી.'
સા મયા નરશાર્દૂલ શનૈર્વિશ્વાસિતા તદા। તતઃ સમ્ભાષિતા દેવી સર્વમર્થં ચ દર્શિતા
'હે પુરુષશાર્દૂલ, પછી મેં ધીરે ધીરે તેમનો વિશ્વાસ જીત્યો. ત્યારબાદ સીતાજીએ મારી સાથે વાત કરી અને બધું ખુલ્લેઆમ કહી દીધું.'
રામસુગ્રીવસખ્યં ચ શ્રુત્વા હર્ષમુપાગતા। નિયતઃ સમુદાચારો ભક્તિશ્ચાસ્યાઃ સદા ત્વયિ
'રામજી અને સુગ્રીવજીની મિત્રતા વિશે સાંભળીને સીતાજી ખૂબ આનંદિત થઈ. તેમનું વર્તન હંમેશા શુદ્ધ છે અને તમારામાં તેમની ભક્તિ અડગ છે.'
એવં મયા મહાભાગ દૃષ્ટા જનકનન્દિની। ઉગ્રેણ તપસા યુક્તા ત્વદ્ભક્ત્યા પુરુષર્ષભ
'હે મહાભાગ્યશાળી, મેં જનકનંદિનીને જોયા, તેઓ કઠિન તપમાં અને તમારી ભક્તિમાં લીન હતી, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.'
અભિજ્ઞાનં ચ મે દત્તં યથાવૃત્તં તવાન્તિકે। ચિત્રકૂટે મહાપ્રાજ્ઞ વાયસં પ્રતિ રાઘવ
'તેમણે મને ઓળખાણ માટેનું ચિહ્ન આપ્યું, જે પહેલાં ચિત્રકૂટમાં, કાગ વિશે તમારી પાસે જે બન્યું હતું, એ પ્રમાણે.'
વિજ્ઞાપ્યઃ પુનરપ્યેષ રામો વાયુસુત ત્વયા। અખિલેન યથા દૃષ્ટમિતિ મામાહ જાનકી
જાનકીએ મને કહ્યું, 'વાયુપુત્ર, જે કંઈ તું ત્યાં જોયું છે તે બધું ફરીથી રામને પૂરેપૂરું કહી દેજે.'
અયં ચાસ્મૈ પ્રદાતવ્યો યત્નાત્ સુપરિરક્ષિતઃ। બ્રુવતા વચનાન્યેવં સુગ્રીવસ્યોપશૃણ્વતઃ
અને તેણે કહ્યું, 'આ વસ્તુ એને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક આપી દેજે.' આવી રીતે સુગ્રીવની હાજરીમાં તેણે આ શબ્દો કહ્યા.
એષ ચૂડામણિઃ શ્રીમાન્ મયા તે યત્નરક્ષિતઃ। મનઃશિલાયાસ્તિલકં તત્ સ્મરસ્વેતિ ચાબ્રવીત્
આ તેજસ્વી ચૂડામણિ, મેં તારા માટે ખૂબ જ કાળજીથી સાચવી છે. તેણે કહ્યું, 'માથા પર લાલ રંગનો ટિકા છે, એ યાદ રાખજે.'
એષ નિર્યાતિતઃ શ્રીમાન્ મયા તે વારિસમ્ભવઃ। એનં દૃષ્ટ્વા પ્રમોદિષ્યે વ્યસને ત્વામિવાનઘ
આ સુંદર જળમાં જન્મેલો મણિ મેં તારા માટે લાવ્યો છે; અહિંને જોઈને, દુઃખમાં પણ તને જોયા જેવું મને આનંદ થશે, પાપરહિત.