પિતૃપૈતામહં ચૈતત્ પૂર્વકૈરભિરક્ષિતમ્। ન મે મધુવનં હન્યાદદૃષ્ટ્વા જનકાત્મજામ્
આ મધુવન, જે મારા પિતા અને પિતામહો દ્વારા રક્ષાયેલું છે, તેઓએ જનકની દીકરીને જોયા વિના કદી નાશ ન કર્યો હોત.
કૌસલ્યા સુપ્રજા રામ સમાશ્વસિહિ સુવ્રત। દૃષ્ટા દેવી ન સંદેહો ન ચાન્યેન હનૂમતા
કૌશલ્યાના સારા પુત્ર રામ, ધીરજ રાખો, ધર્મમાં સ્થિર રહો; દેવી મળી ગઈ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી, અને એ પણ હનુમાન સિવાય બીજાએ નથી જોઈ.
નહ્યન્યઃ કર્મણો હેતુઃ સાધનેઽસ્ય હનૂમતઃ। હનૂમતીહ સિદ્ધિશ્ચ મતિશ્ચ મતિસત્તમ
આ કાર્યની સિદ્ધિ માટે હનુમાન સિવાય બીજું કોઈ કારણ નથી; હનુમાનમાં જ સફળતા અને શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ છે.
વ્યવસાયશ્ચ શૌર્યં ચ શ્રુતં ચાપિ પ્રતિષ્ઠિતમ્। જામ્બવાન્ યત્ર નેતા સ્યાદઙ્ગદશ્ચ હરીશ્વરઃ
જ્યાં જાંબવાન નેતા છે, અંગદ વાનરોનો સ્વામી છે અને હનુમાન મુખ્ય છે, ત્યાં દૃઢ નિશ્ચય, શૌર્ય અને સ્થિર જ્ઞાન છે.
હનૂમાંશ્ચાપ્યધિષ્ઠાતા ન તત્ર ગતિરન્યથા। મા ભૂશ્ચિન્તાસમાયુક્તઃ સમ્પ્રત્યમિતવિક્રમ
જ્યાં હનુમાન અધ્યક્ષ છે, ત્યાં બીજું કોઈ પરિણામ આવી શકે નહીં; હવે ચિંતા ન કરો, હે મર્યાદિત પરાક્રમી.
યદા હિ દર્પિતોદગ્રાઃ સંગતાઃ કાનનૌકસઃ। નૈષામકૃતકાર્યાણામીદૃશઃ સ્યાદુપક્રમઃ
જ્યારે આ અહંકારભર્યા અને ઉત્સાહી વનવાસી એકઠા થાય છે, ત્યારે તેમનું કાર્ય પૂરું થયા વિના આવું વળતર શક્ય જ નથી.
વનભઙ્ગેન જાનામિ મધૂનાં ભક્ષણેન ચ। તતઃ કિલકિલાશબ્દં શુશ્રાવાસન્નમમ્બરે
વનનો વિનાશ અને મધુ પીવાથી મને ખબર પડી; પછી આકાશમાં નજીક જ કિલબિલાટનો અવાજ સંભળાયો.
હનૂમત્કર્મદૃપ્તાનાં નદતાં કાનનૌકસામ્। કિષ્કિન્ધામુપયાતાનાં સિદ્ધિં કથયતામિવ
હનુમાનના કાર્યથી આનંદિત અને ગર્વિત વાનરો, કિશ્કિંધા તરફ દહાડતા જતા હતા, જાણે પોતાની સફળતા જાહેર કરતાં હોય.
તતઃ શ્રુત્વા નિનાદં તં કપીનાં કપિસત્તમઃ। આયતાઞ્ચિતલાઙ્ગૂલઃ સોઽભવદ્હૃષ્ટમાનસઃ
પછી વાનરોના એ ગર્જનાસ्वर સાંભળી, લાંબી ઊંચી પૂંછવાળો શ્રેષ્ઠ વાનર હૃદયથી નિર્ભય થયો.
આજગ્મુસ્તેઽપિ હરયો રામદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ। અઙ્ગદં પુરતઃ કૃત્વા હનૂમન્તં ચ વાનરમ્
એ વાનરો પણ રામના દર્શન માટે આતુર થઈ, અગ્રેસર અંગદને આગળ રાખીને અને હનુમાનને સાથે લઈ આવ્યા.
તેઽઙ્ગદપ્રમુખા વીરાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ચ મુદાન્વિતાઃ। નિપેતુર્હરિરાજસ્ય સમીપે રાઘવસ્ય ચ
અંગદને આગે રાખીને એ વીર વાનરો આનંદથી ભરપૂર થઈ, વાનરરાજ અને રાઘવના નજીક આવી ઊતરી ગયા.
હનૂમાંશ્ચ મહાબાહુઃ પ્રણમ્ય શિરસા તતઃ। નિયતામક્ષતાં દેવીં રાઘવાય ન્યવેદયત્
પછી મહાબલી હનુમાન માથું ઝુકાવી રાઘવને જાણ કર્યુ કે દેવી અખંડિત અને નિશ્ચિત છે.
દૃષ્ટા દેવીતિ હનુમદ્વદનાદમૃતોપમમ્। આકર્ણ્ય વચનં રામો હર્ષમાપ સલક્ષ્મણઃ
'દેવી મળી ગઈ' એવા હનુમાનના અમૃતસમાન વચન સાંભળી, રામ અને લક્ષ્મણ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
નિશ્ચિતાર્થં તતસ્તસ્મિન્ સુગ્રીવં પવનાત્મજે। લક્ષ્મણઃ પ્રીતિમાન્ પ્રીતં બહુમાનાદવૈક્ષત
પછી લક્ષ્મણે, સત્ય જાણી, સુગ્રીવ અને પવનપુત્ર હનુમાનને ખૂબ પ્રેમ અને માનથી જોયા.
પ્રીત્યા ચ પરયોપેતો રાઘવઃ પરવીરહા। બહુમાનેન મહતા હનૂમન્તમવૈક્ષત
રાઘવ, શત્રુવીરોના વિનાશક, પરમ આનંદ અને મહાન માનથી હનુમાનને જોયા.
thumb|પઞ્ચષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ પ્રસ્રવણં શૈલં તે ગત્વા ચિત્રકાનનમ્। પ્રણમ્ય શિરસા રામં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્
પછી તેઓ પ્રસ્રવણ પર્વત અને સુંદર વન તરફ ગયા, અને રામ તથા મહાબલી લક્ષ્મણને માથું ઝુકાવી વંદન કર્યું.
યુવરાજં પુરસ્કૃત્ય સુગ્રીવમભિવાદ્ય ચ। પ્રવૃત્તિમથ સીતાયાઃ પ્રવક્તુમુપચક્રમુઃ
યુવરાજ સુગ્રીવને આગળ રાખીને અને તેને વંદન કરી, તેઓએ સીતા વિશેની વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.
રાવણાન્તઃપુરે રોધં રાક્ષસીભિશ્ચ તર્જનમ્। રામે સમનુરાગં ચ યથા ચ નિયમઃ કૃતઃ
તેઓએ રાવણના અંતઃપુરમાં સીતાજી કેવી રીતે બંધ રાખવામાં આવી છે, રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ કેવી રીતે ધમકાવી છે, સીતાજીનો રામજી પ્રત્યેનો અખંડ પ્રેમ અને તેમણે રાખેલા ઉપવાસ-વ્રતો વિશે બધું રામજીને કહ્યું.
એતદાખ્યાય તે સર્વં હરયો રામસંનિધૌ। વૈદેહીમક્ષતાં શ્રુત્વા રામસ્તૂત્તરમબ્રવીત્
આ બધું રામજીની હાજરીમાં વાનરોએ કહ્યું. વૈદેહી અખંડ સુરક્ષિત છે એવું સાંભળીને વાનરો રામજીના આગળના શબ્દોની રાહ જોતા રહ્યા.
ક્વ સીતા વર્તતે દેવી કથં ચ મયિ વર્તતે। એતન્મે સર્વમાખ્યાત વૈદેહીં પ્રતિ વાનરાઃ
રામજી બોલ્યા: 'મારી સીતાજી કયાં છે? અને મારા વિષે તેમનું મન કેવું છે? હે વાનરો, વૈદેહી વિશે બધું મને કહો.'
રામસ્ય ગદિતં શ્રુત્વા હરયો રામસંનિધૌ। ચોદયન્તિ હનૂમન્તં સીતાવૃત્તાન્તકોવિદમ્
રામજીના આ શબ્દો સાંભળીને વાનરો હનુમાનજીને બોલવા પ્રેરવા લાગ્યા, કારણ કે સીતાજી વિશેની તમામ વાતો હનુમાનજીએ સારી રીતે જાણતી હતી.
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। પ્રણમ્ય શિરસા દેવ્યૈ સીતાયૈ તાં દિશં પ્રતિ
પછી વાનરોના શબ્દો સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાનજીએ સીતાજી તરફ મોઢું ફેરવી, માથું નમાવી પ્રણામ કર્યો.
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞઃ સીતાયા દર્શનં યથા। તં મણિં કાઞ્ચનં દિવ્યં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા
પછી વાક્યકુશળ હનુમાનજી બોલ્યા: 'સીતાજીનું દર્શન થયું એ પ્રમાણે કહું છું. આ રહી એ દિવ્ય, તેજસ્વી, સુવર્ણ મણિ, જે પોતે જ ઝગમગે છે.'
દત્ત્વા રામાય હનુમાંસ્તતઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્। સમુદ્રં લઙ્ઘયિત્વાહં શતયોજનમાયતમ્
હનુમાનજીએ એ તેજસ્વી મણિ રામજીને આપી, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું દરિયો, જે શતયોજન જેટલો પહોળો છે, એ પાર કરી આવ્યો છું.'
અગચ્છં જાનકીં સીતાં માર્ગમાણો દિદૃક્ષયા। તત્ર લઙ્કેતિ નગરી રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
'જાનકી સીતાજીને શોધવા અને જોવા માટે હું ત્યાં ગયો હતો. ત્યાં રાવણ નામના દુષ્ટનું લંકા નામનું શહેર છે.'
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય તીરે વસતિ દક્ષિણે। તત્ર સીતા મયા દૃષ્ટા રાવણાન્તઃપુરે સતી
'દક્ષિણના દરિયાના કિનારે, દક્ષિણ તરફ, સીતાજી રહે છે. ત્યાં જ મેં રાવણના અંતઃપુરમાં સીતાજીને જોયા.'
ત્વયિ સંન્યસ્ય જીવન્તી રામા રામ મનોરથમ્। દૃષ્ટા મે રાક્ષસીમધ્યે તર્જ્યમાના મુહુર્મુહુઃ
'રામજી, સીતાજી માત્ર તમારો આશરો રાખીને જીવતી હતી, તમારો વિચાર જ તેમનો જીવ છે. મેં તેમને રાક્ષસ સ્ત્રીઓની વચ્ચે વારંવાર ધમકાવાતી જોઈ.'
રાક્ષસીભિર્વિરૂપાભી રક્ષિતા પ્રમદાવને। દુઃખમાપદ્યતે દેવી ત્વયા વીર સુખોચિતા
'ભયાનક રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ આશોકવનમાં સીતાજીની કડક રક્ષા કરી છે. હે વીર, જે સીતાજી તમારી સાથે સુખમાં રહેતી હતી, એ હવે દુઃખ સહન કરી રહી છે.'
રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા। એકવેણીધરા દીના ત્વયિ ચિન્તાપરાયણા
'રાવણના અંતઃપુરમાં બંધ છે, રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ સુરક્ષિત રાખી છે, એક જ વેણી બાંધેલી, દુઃખી, અને તમારો જ ચિંતન કરતી બેઠી છે.'