હરયો મધુના મત્તાઃ કેચિત્ સુપ્તા મહીતલે। ધૃષ્ટાઃ કેચિદ્ધસન્ત્યન્યે કેચિત્ કુર્વન્તિ ચેતરત્
કેટલાંક વાનરોએ મધ પીધા પછી જમીન પર સુઈ ગયા હતા, કેટલાક મધમાં મસ્ત થઈ હસતા હતા, તો કેટલાક બીજા અલગ અલગ કૃત્યો કરતા હતા.
કૃત્વા કેચિદ્ વદન્ત્યન્યે કેચિદ્ બુધ્યન્તિ ચેતરત્। યેઽપ્યત્ર મધુપાલાઃ સ્યુઃ પ્રેષ્યા દધિમુખસ્ય તુ
કેટલાંક વાનરો કોઈ કામ કરીને વાતો કરતા હતા, કેટલાક જાગી ગયા, અને અહીં જે મધવાળા હતા, દધિમુખના સેવકો હતા—
તેઽપિ તૈર્વાનરૈર્ભીમૈઃ પ્રતિષિદ્ધા દિશો ગતાઃ। જાનુભિશ્ચ પ્રઘૃષ્ટાશ્ચ દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ
એ બધાને ભયાનક વાનરો દ્વારા તડાવીને, તેઓ દિશા દિશામાં ભાગી ગયા, તેમના ઘૂંટણ છિલાઈ ગયા અને દેવલોક તરફનો રસ્તો બતાવવામાં આવ્યો.
અબ્રુવન્ પરમોદ્વિગ્ના ગત્વા દધિમુખં વચઃ। હનૂમતા દત્તવરૈર્હતં મધુવનં બલાત્। વયં ચ જાનુભિર્ઘૃષ્ટા દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ
તેઓ ખૂબ જ ગભરાઈને દધિમુખ પાસે ગયા અને કહ્યું: 'હનુમાન અને તેમના સાથીઓએ બળપૂર્વક મધુવન બરબાદ કરી નાખ્યું છે; અમારે ઘૂંટણ છિલાઈ ગયા અને અમને દેવલોક તરફ ધકેલી દીધા.'
તદા દધિમુખઃ ક્રુદ્ધો વનપસ્તત્ર વાનરઃ। હતં મધુવનં શ્રુત્વા સાન્ત્વયામાસ તાન્ હરીન્
પછી દધિમુખ, જે વનના રક્ષક વાનર હતા, મધુવન નષ્ટ થયાનું સાંભળીને ગુસ્સે થયા અને પોતાના વાનર મિત્રોનું શાંતવના આપી.
એતાગચ્છત ગચ્છામો વાનરાનતિદર્પિતાન્। બલેનાવારયિષ્યામિ પ્રભુઞ્જાનાન્ મધૂત્તમમ્
'ચાલો, આપણે જઈએ! જે વાનરો અત્યંત ગર્વીલા થઈને શ્રેષ્ઠ મધનો આનંદ માણી રહ્યા છે, તેમને આપણે બળપૂર્વક રોકીશું.'
શ્રુત્વા દધિમુખસ્યેદં વચનં વાનરર્ષભાઃ। પુનર્વીરા મધુવનં તેનૈવ સહિતા યયુઃ
દધિમુખના આ શબ્દો સાંભળીને, શ્રેષ્ઠ વાનરો તેમના સાથે ફરીથી મધુવન તરફ ગયા.
મધ્યે ચૈષાં દધિમુખઃ સુપ્રગૃહ્ય મહાતરુમ્। સમભ્યધાવન્ વેગેન સર્વે તે ચ પ્લવંગમાઃ
તેમના વચ્ચે દધિમુખે એક મોટું વૃક્ષ મજબૂતીથી પકડીને ઝડપથી દોડી ગયા, અને બધા વાનરો પણ તેમના પાછળ દોડી ગયા.
તે શિલાઃ પાદપાંશ્ચૈવ પાષાણાનપિ વાનરાઃ। ગૃહીત્વાભ્યાગમન્ ક્રુદ્ધા યત્ર તે કપિકુઞ્જરાઃ
એ વાનરો ગુસ્સામાં પથ્થરો, વૃક્ષો અને કઠણ શિલાઓ ઉઠાવીને, જ્યાં મોટા વાનરો હતા ત્યાં પહોંચી ગયા.
બલાન્નિવારયન્તશ્ચ આસેદુર્હરયો હરીન્। સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાઃ ક્રુદ્ધા ભર્ત્સયન્તો મુહુર્મુહુઃ
બળપૂર્વક વાનરોને રોકતા, ગુસ્સે થઈને હોઠ દાંતથી દબાવી, વારંવાર ધમકીઓ આપતા તેઓ આગળ વધ્યા.
અથ દૃષ્ટ્વા દધિમુખં ક્રુદ્ધં વાનરપુઙ્ગવાઃ। અભ્યધાવન્ત વેગેન હનુમત્પ્રમુખાસ્તદા
પછી, દધિમુખને ગુસ્સે જોયા પછી, હનુમાનના નેતૃત્વમાં શ્રેષ્ઠ વાનરો ઝડપથી તેમની સામે દોડી ગયા.
સવૃક્ષં તં મહાબાહુમાપતન્તં મહાબલમ્। વેગવન્તં વિજગ્રાહ બાહુભ્યાં કુપિતોઽઙ્ગદઃ
ત્યારે ગુસ્સે થયેલા અંગદે, એ મહાબળવાન, મહાબાહુ, વૃક્ષ પકડીને દોડી આવનાર દધિમુખને બંને હાથથી પકડી લીધા.
મદાન્ધો ન કૃપાં ચક્રે આર્યકોઽયં મમેતિ સઃ। અથૈનં નિષ્પિપેષાશુ વેગેન વસુધાતલે
મધમાં મસ્ત થઈ, 'આ તો મારા મોટા છે' એવું વિચાર્યા વિના, દયાની લાગણી વિના, તેણે દધિમુખને જોરથી જમીન પર ફેંકી દીધા.
સ ભગ્નબાહૂરુમુખો વિહ્વલઃ શોણિતોક્ષિતઃ। પ્રમુમોહ મહાવીરો મુહૂર્તં કપિકુઞ્જરઃ
એ મહાન વાનર, દધિમુખ, હાથ, પગ અને ચહેરા તૂટી ગયા, લોહીથી લથપથ, ચકરાઈને થોડા સમય માટે બેભાન થઈ ગયા.
સ કથંચિદ્ વિમુક્તસ્તૈર્વાનરૈર્વાનરર્ષભઃ। ઉવાચૈકાન્તમાગત્ય સ્વાન્ ભૃત્યાન્ સમુપાગતાન્
કેમકેમ કરીને તે વાનરોમાંથી છૂટીને, એ શ્રેષ્ઠ વાનર પોતાના ભૃત્યોને એકાંતમાં બોલાવીને વાત કરી.
એતાગચ્છત ગચ્છામો ભર્તા નો યત્ર વાનરઃ। સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવઃ સહ રામેણ તિષ્ઠતિ
'ચાલો, આપણે ત્યાં જઈએ જ્યાં આપણા સ્વામી, વિશાળ ગળાવાળા વાનર સુગ્રીવ, રામ સાથે રહે છે.'
સર્વં ચૈવાઙ્ગદે દોષં શ્રાવયિષ્યામ પાર્થિવે। અમર્ષી વચનં શ્રુત્વા ઘાતયિષ્યતિ વાનરાન્
'અપણે રાજાને અંગદના બધા દોષની જાણ કરીશું; જ્યારે તે ગુસ્સે થઈને આ વાત સાંભળશે, ત્યારે વાનરોને સજા કરશે.'
ઇષ્ટં મધુવનં હ્યેતત્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। પિતૃપૈતામહં દિવ્યં દેવૈરપિ દુરાસદમ્
'આ મધુવન ખરેખર મહાત્મા સુગ્રીવનું છે, જે પિતૃ અને પિતામહ પાસેથી મળ્યું છે, દેવો માટે પણ અપ્રાપ્ય અને દિવ્ય છે.'
સ વાનરાનિમાન્ સર્વાન્ મધુલુબ્ધાન્ ગતાયુષઃ। ઘાતયિષ્યતિ દણ્ડેન સુગ્રીવઃ સસુહૃજ્જનાન્
સુગ્રીવે તમામ વાનરોને, જેમને મધની લાલચમાં પોતાનું જીવન ગુમાવ્યું છે અને તેમના મિત્રો સાથે, કડક શાસ્તિ આપશે.
વધ્યા હ્યેતે દુરાત્માનો નૃપાજ્ઞાપરિપન્થિનઃ। અમર્ષપ્રભવો રોષઃ સફલો મે ભવિષ્યતિ
આ દુષ્ટ વાનરો, જેઓ રાજાના આદેશને અવગણ્યા છે, મૃત્યુને લાયક છે; મારા રોષથી જન્મેલો ગુસ્સો હવે ફળ આપશે.
એવમુક્ત્વા દધિમુખો વનપાલાન્ મહાબલઃ। જગામ સહસોત્પત્ય વનપાલૈઃ સમન્વિતઃ
આ રીતે વનપાળોને કહી, શક્તિશાળી દધિમુખ ઝડપથી વનપાળો સાથે ત્યાંથી નીકળી પડ્યો.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ સ હિ પ્રાપ્તો વનાલયઃ। સહસ્રાંશુસુતો ધીમાન્ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ
માત્ર પળભરમાં જ, હજારો કિરણોના પુત્ર અને બુદ્ધિશાળી દધિમુખ એ વનસ્થાન પર પહોંચી ગયો, જ્યાં વાનર સુગ્રીવ હતો.
રામં ચ લક્ષ્મણં ચૈવ દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવમેવ ચ। સમપ્રતિષ્ઠાં જગતીમાકાશાન્નિપપાત હ
રામ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવને જોઈને, તે આકાશમાંથી જમીન પર ઊતર્યો, જે સમાન રીતે સ્થિર છે.
સ નિપત્ય મહાવીરઃ સર્વૈસ્તૈઃ પરિવારિતઃ। હરિર્દધિમુખઃ પાલૈઃ પાલાનાં પરમેશ્વરઃ
પછી એ મહાવીર દધિમુખ, વનપાળોના સ્વામી, બધા વનપાળોથી ઘેરાઈને ત્યાં ઊભો રહ્યો.
સ દીનવદનો ભૂત્વા કૃત્વા શિરસિ ચાઞ્જલિમ્। સુગ્રીવસ્યાશુ તૌ મૂર્ધ્ના ચરણૌ પ્રત્યપીડયત્
દુઃખી ચહેરા સાથે, હાથ જોડીને, દધિમુખે ઝડપથી સુગ્રીવના પગને માથું ટેક્યું.
thumb|ત્રિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ત્રિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ત્રેસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતો મૂર્ધ્ના નિપતિતં વાનરં વાનરર્ષભઃ। દૃષ્ટ્વૈવોદ્વિગ્નહૃદયો વાક્યમેતદુવાચ હ
પછી, પોતાના પગ પાસે પડેલા વાનરને જોઈ, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ ચિંતિત હૃદયથી બોલ્યો.
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ કસ્માત્ ત્વં પાદયોઃ પતિતો મમ। અભયં તે પ્રદાસ્યામિ સત્યમેવાભિધીયતામ્
ઉઠ, ઊઠ! તું મારા પગ પાસે કેમ પડ્યો છે? હું તને નિર્ભયતા આપું છું—સાચું કહેજે, શું થયું છે તે કહો.
કિં સમ્ભ્રમાદ્ધિતં કૃત્સ્નં બ્રૂહિ યદ્ વક્તુમર્હસિ। કચ્ચિન્મધુવને સ્વસ્તિ શ્રોતુમિચ્છામિ વાનર
શાંતિથી બધું કહી દે, જે કહેવું યોગ્ય છે તે કહો. મધુવનમાં બધું સારું છે ને? હું સાંભળવા ઈચ્છું છું, વાનર.
સ સમાશ્વાસિતસ્તેન સુગ્રીવેણ મહાત્મના। ઉત્થાય સ મહાપ્રાજ્ઞો વાક્યં દધિમુખોઽબ્રવીત્
મહાન આત્મા સુગ્રીવે આશ્વાસન આપ્યા પછી, બુદ્ધિશાળી દધિમુખ ઊભો થયો અને કહ્યું: