અકાર્યમપિ કર્તવ્યં કિમઙ્ગં પુનરીદૃશમ્। અઙ્ગદસ્ય મુખાચ્છ્રુત્વા વચનં વાનરર્ષભાઃ
'અયોગ્ય હોય તો પણ કરવું જોઈએ, તો આવું યોગ્ય હોય તો કેમ નહીં!' અંગદના મોઢેથી આવું સાંભળીને વાંદરોમાં શ્રેષ્ઠ વાંદરો...
સાધુ સાધ્વિતિ સંહૃષ્ટા વાનરાઃ પ્રત્યપૂજયન્। પૂજયિત્વાઙ્ગદં સર્વે વાનરા વાનરર્ષભમ્
હર્ષથી 'શાબાશ, શાબાશ' કહીને બધા વાંદરો એનું વખાણ કરવા લાગ્યા. બધા વાંદરો એ અંગદનું સન્માન કર્યું અને વાંદરોમાં શ્રેષ્ઠને વંદન કર્યું.
જગ્મુર્મધુવનં યત્ર નદીવેગ ઇવ દ્રુમમ્। તે પ્રવિષ્ટા મધુવનં પાલાનાક્રમ્ય શક્તિતઃ
પછી તેઓ નદીના પ્રવાહ જેવું મધુવન તરફ ગયા; ત્યાં પહોંચી, પોતાની તાકાતથી વનપાળીઓને હરાવીને મધુવનમાં પ્રવેશ કર્યો.
અતિસર્ગાચ્ચ પટવો દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચ મૈથિલીમ્। પપુઃ સર્વે મધુ તદા રસવત્ ફલમાદદુઃ
મૈથિલીનું દર્શન અને સમાચાર સાંભળીને, વધારે ઉત્સાહથી બધા વાંદરો એ સમયે મધ પીધું અને રસાળ ફળો ખાધા.
ઉત્પત્ય ચ તતઃ સર્વે વનપાલાન્ સમાગતાન્। તે તાડયન્તઃ શતશઃ સક્તા મધુવને તદા
પછી બધા વાંદરો ઉછળી ઉછળી, એકઠા થયેલા વનપાળીઓને મધુવનમાં જ્યાં ત્યાં, સૈંકડો વાર માર્યા.
મધૂનિ દ્રોણમાત્રાણિ બાહુભિઃ પરિગૃહ્ય તે। પિબન્તિ કપયઃ કેચિત્ સઙ્ઘશસ્તત્ર હૃષ્ટવત્
કેટલાક વાંદરો હાથમાં મધથી ભરેલા ઘડા પકડીને, એકસાથે આનંદથી મધ પીતા હતા.
ઘ્નન્તિ સ્મ સહિતાઃ સર્વે ભક્ષયન્તિ તથાપરે। કેચિત્ પીત્વાપવિધ્યન્તિ મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ
બધા મળીને મારતા, તો બીજાઓ ખાઈ રહ્યા; કેટલાક મધ પીધા પછી મધના છાંટા ફેંકી દેતા, અને તેમના મોઢા મધથી પીળા થઈ ગયા.
મધૂચ્છિષ્ટેન કેચિચ્ચ જઘ્નુરન્યોન્યમુત્કટાઃ। અપરે વૃક્ષમૂલેષુ શાખા ગૃહ્ય વ્યવસ્થિતાઃ
કેટલાક ઉલ્લાસભેર મધના અવશેષથી એકબીજાને મારતા, તો બીજાઓ ઝાડની ડાળ પકડીને, ઝાડની નીચે બેસી ગયા.
અત્યર્થં ચ મદગ્લાનાઃ પર્ણાન્યાસ્તીર્ય શેરતે। ઉન્મત્તવેગાઃ પ્લવગા મધુમત્તાશ્ચ હૃષ્ટવત્
મધના નશામાં ચકચૂર થઈ, વાંદરો પાંદડા પાથરીને સુઈ ગયા; મધના ઉલ્લાસથી તેમના મન બેફામ થઈ ગયા.
ક્ષિપન્ત્યપિ તથાન્યોન્યં સ્ખલન્તિ ચ તથાપરે। કેચિત્ ક્ષ્વેડાન્ પ્રકુર્વન્તિ કેચિત્ કૂજન્તિ હૃષ્ટવત્
કેટલાક એકબીજાને ફેંકી દેતા, તો બીજાઓ લથડતા; કેટલાક ઉંચા અવાજે બૂમ પાડતા, તો બીજાઓ આનંદથી કૂક કરતા.
હરયો મધુના મત્તાઃ કેચિત્ સુપ્તા મહીતલે। ધૃષ્ટાઃ કેચિદ્ધસન્ત્યન્યે કેચિત્ કુર્વન્તિ ચેતરત્
કેટલાંક વાનરોએ મધ પીધા પછી જમીન પર સુઈ ગયા હતા, કેટલાક મધમાં મસ્ત થઈ હસતા હતા, તો કેટલાક બીજા અલગ અલગ કૃત્યો કરતા હતા.
કૃત્વા કેચિદ્ વદન્ત્યન્યે કેચિદ્ બુધ્યન્તિ ચેતરત્। યેઽપ્યત્ર મધુપાલાઃ સ્યુઃ પ્રેષ્યા દધિમુખસ્ય તુ
કેટલાંક વાનરો કોઈ કામ કરીને વાતો કરતા હતા, કેટલાક જાગી ગયા, અને અહીં જે મધવાળા હતા, દધિમુખના સેવકો હતા—
તેઽપિ તૈર્વાનરૈર્ભીમૈઃ પ્રતિષિદ્ધા દિશો ગતાઃ। જાનુભિશ્ચ પ્રઘૃષ્ટાશ્ચ દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ
એ બધાને ભયાનક વાનરો દ્વારા તડાવીને, તેઓ દિશા દિશામાં ભાગી ગયા, તેમના ઘૂંટણ છિલાઈ ગયા અને દેવલોક તરફનો રસ્તો બતાવવામાં આવ્યો.
અબ્રુવન્ પરમોદ્વિગ્ના ગત્વા દધિમુખં વચઃ। હનૂમતા દત્તવરૈર્હતં મધુવનં બલાત્। વયં ચ જાનુભિર્ઘૃષ્ટા દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ
તેઓ ખૂબ જ ગભરાઈને દધિમુખ પાસે ગયા અને કહ્યું: 'હનુમાન અને તેમના સાથીઓએ બળપૂર્વક મધુવન બરબાદ કરી નાખ્યું છે; અમારે ઘૂંટણ છિલાઈ ગયા અને અમને દેવલોક તરફ ધકેલી દીધા.'
તદા દધિમુખઃ ક્રુદ્ધો વનપસ્તત્ર વાનરઃ। હતં મધુવનં શ્રુત્વા સાન્ત્વયામાસ તાન્ હરીન્
પછી દધિમુખ, જે વનના રક્ષક વાનર હતા, મધુવન નષ્ટ થયાનું સાંભળીને ગુસ્સે થયા અને પોતાના વાનર મિત્રોનું શાંતવના આપી.
એતાગચ્છત ગચ્છામો વાનરાનતિદર્પિતાન્। બલેનાવારયિષ્યામિ પ્રભુઞ્જાનાન્ મધૂત્તમમ્
'ચાલો, આપણે જઈએ! જે વાનરો અત્યંત ગર્વીલા થઈને શ્રેષ્ઠ મધનો આનંદ માણી રહ્યા છે, તેમને આપણે બળપૂર્વક રોકીશું.'
શ્રુત્વા દધિમુખસ્યેદં વચનં વાનરર્ષભાઃ। પુનર્વીરા મધુવનં તેનૈવ સહિતા યયુઃ
દધિમુખના આ શબ્દો સાંભળીને, શ્રેષ્ઠ વાનરો તેમના સાથે ફરીથી મધુવન તરફ ગયા.
મધ્યે ચૈષાં દધિમુખઃ સુપ્રગૃહ્ય મહાતરુમ્। સમભ્યધાવન્ વેગેન સર્વે તે ચ પ્લવંગમાઃ
તેમના વચ્ચે દધિમુખે એક મોટું વૃક્ષ મજબૂતીથી પકડીને ઝડપથી દોડી ગયા, અને બધા વાનરો પણ તેમના પાછળ દોડી ગયા.
તે શિલાઃ પાદપાંશ્ચૈવ પાષાણાનપિ વાનરાઃ। ગૃહીત્વાભ્યાગમન્ ક્રુદ્ધા યત્ર તે કપિકુઞ્જરાઃ
એ વાનરો ગુસ્સામાં પથ્થરો, વૃક્ષો અને કઠણ શિલાઓ ઉઠાવીને, જ્યાં મોટા વાનરો હતા ત્યાં પહોંચી ગયા.
બલાન્નિવારયન્તશ્ચ આસેદુર્હરયો હરીન્। સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાઃ ક્રુદ્ધા ભર્ત્સયન્તો મુહુર્મુહુઃ
બળપૂર્વક વાનરોને રોકતા, ગુસ્સે થઈને હોઠ દાંતથી દબાવી, વારંવાર ધમકીઓ આપતા તેઓ આગળ વધ્યા.
અથ દૃષ્ટ્વા દધિમુખં ક્રુદ્ધં વાનરપુઙ્ગવાઃ। અભ્યધાવન્ત વેગેન હનુમત્પ્રમુખાસ્તદા
પછી, દધિમુખને ગુસ્સે જોયા પછી, હનુમાનના નેતૃત્વમાં શ્રેષ્ઠ વાનરો ઝડપથી તેમની સામે દોડી ગયા.
સવૃક્ષં તં મહાબાહુમાપતન્તં મહાબલમ્। વેગવન્તં વિજગ્રાહ બાહુભ્યાં કુપિતોઽઙ્ગદઃ
ત્યારે ગુસ્સે થયેલા અંગદે, એ મહાબળવાન, મહાબાહુ, વૃક્ષ પકડીને દોડી આવનાર દધિમુખને બંને હાથથી પકડી લીધા.
મદાન્ધો ન કૃપાં ચક્રે આર્યકોઽયં મમેતિ સઃ। અથૈનં નિષ્પિપેષાશુ વેગેન વસુધાતલે
મધમાં મસ્ત થઈ, 'આ તો મારા મોટા છે' એવું વિચાર્યા વિના, દયાની લાગણી વિના, તેણે દધિમુખને જોરથી જમીન પર ફેંકી દીધા.
સ ભગ્નબાહૂરુમુખો વિહ્વલઃ શોણિતોક્ષિતઃ। પ્રમુમોહ મહાવીરો મુહૂર્તં કપિકુઞ્જરઃ
એ મહાન વાનર, દધિમુખ, હાથ, પગ અને ચહેરા તૂટી ગયા, લોહીથી લથપથ, ચકરાઈને થોડા સમય માટે બેભાન થઈ ગયા.
સ કથંચિદ્ વિમુક્તસ્તૈર્વાનરૈર્વાનરર્ષભઃ। ઉવાચૈકાન્તમાગત્ય સ્વાન્ ભૃત્યાન્ સમુપાગતાન્
કેમકેમ કરીને તે વાનરોમાંથી છૂટીને, એ શ્રેષ્ઠ વાનર પોતાના ભૃત્યોને એકાંતમાં બોલાવીને વાત કરી.
એતાગચ્છત ગચ્છામો ભર્તા નો યત્ર વાનરઃ। સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવઃ સહ રામેણ તિષ્ઠતિ
'ચાલો, આપણે ત્યાં જઈએ જ્યાં આપણા સ્વામી, વિશાળ ગળાવાળા વાનર સુગ્રીવ, રામ સાથે રહે છે.'
સર્વં ચૈવાઙ્ગદે દોષં શ્રાવયિષ્યામ પાર્થિવે। અમર્ષી વચનં શ્રુત્વા ઘાતયિષ્યતિ વાનરાન્
'અપણે રાજાને અંગદના બધા દોષની જાણ કરીશું; જ્યારે તે ગુસ્સે થઈને આ વાત સાંભળશે, ત્યારે વાનરોને સજા કરશે.'
ઇષ્ટં મધુવનં હ્યેતત્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। પિતૃપૈતામહં દિવ્યં દેવૈરપિ દુરાસદમ્
'આ મધુવન ખરેખર મહાત્મા સુગ્રીવનું છે, જે પિતૃ અને પિતામહ પાસેથી મળ્યું છે, દેવો માટે પણ અપ્રાપ્ય અને દિવ્ય છે.'
સ વાનરાનિમાન્ સર્વાન્ મધુલુબ્ધાન્ ગતાયુષઃ। ઘાતયિષ્યતિ દણ્ડેન સુગ્રીવઃ સસુહૃજ્જનાન્
સુગ્રીવે તમામ વાનરોને, જેમને મધની લાલચમાં પોતાનું જીવન ગુમાવ્યું છે અને તેમના મિત્રો સાથે, કડક શાસ્તિ આપશે.
વધ્યા હ્યેતે દુરાત્માનો નૃપાજ્ઞાપરિપન્થિનઃ। અમર્ષપ્રભવો રોષઃ સફલો મે ભવિષ્યતિ
આ દુષ્ટ વાનરો, જેઓ રાજાના આદેશને અવગણ્યા છે, મૃત્યુને લાયક છે; મારા રોષથી જન્મેલો ગુસ્સો હવે ફળ આપશે.