વૃથા ચ દર્શિતં વીર્યં ભવેદ્ વાનરપુઙ્ગવાઃ। તસ્માદ્ ગચ્છામ વૈ સર્વે યત્ર રામઃ સલક્ષ્મણઃ। સુગ્રીવશ્ચ મહાતેજાઃ કાર્યસ્યાસ્ય નિવેદને
શ્રેષ્ઠ વાનરોનું પરાક્રમ વ્યર્થ જશે; તેથી, ચાલો આપણે બધા રામ, લક્ષ્મણ અને તેજસ્વી સુગ્રીવ જ્યાં છે ત્યાં જઈએ અને આ કાર્યની જાણ કરીએ.
ન તાવદેષા મતિરક્ષમા નો યથા ભવાન્ પશ્યતિ રાજપુત્ર। યથા તુ રામસ્ય મતિર્નિવિષ્ટા તથા ભવાન્ પશ્યતુ કાર્યસિદ્ધિમ્
હે રાજપુત્ર, તમે જેમ સમજો છો એવી અમારી મતિ દૃઢ નથી; રામજીની જેમ જ મનમાં નિશ્ચય રાખો અને કાર્યસિદ્ધિ માટે વિચાર કરો.
thumb|એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો એકસઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતો જામ્બવતો વાક્યમગૃહ્ણન્ત વનૌકસઃ। અઙ્ગદપ્રમુખા વીરા હનૂમાંશ્ચ મહાકપિઃ
પછી અંગદ અને મહાકપિ હનુમાનના નેતૃત્વમાં વનવાસીઓએ જાંબવાનના વચન સ્વીકાર્યા.
મેરુમન્દરસંકાશા મત્તા ઇવ મહાગજાઃ। છાદયન્ત ઇવાકાશં મહાકાયા મહાબલાઃ
મેરુ અને મન્દર જેવા દેખાતા, મહાન દેહ અને બળ ધરાવતા, નશામાં ઝૂમતા મહાઘટક હાથીઓ જેવી વાનર સેના આકાશને ઢાંકી રહી હતી.
સભાજ્યમાનં ભૂતૈસ્તમાત્મવન્તં મહાબલમ્। હનૂમન્તં મહાવેગં વહન્ત ઇવ દૃષ્ટિભિઃ
બધા જીવજંતુઓએ આત્મસંયમી અને શક્તિશાળી હનૂમાનને બહુ માન આપ્યો, જાણે તેઓ પોતાની નજરથી જ તેમને ઉંચકીને લઈ જાય છે.
રાઘવે ચાર્થનિર્વૃત્તિં કર્તું ચ પરમં યશઃ। સમાધાય સમૃદ્ધાર્થાઃ કર્મસિદ્ધિભિરુન્નતાઃ
રાઘવના કાર્ય અને મહાન યશ માટે નિશ્ચય કરીને, પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ થતાં તેઓ ખૂબ જ પ્રસન્ન અને ગૌરવ અનુભવી રહ્યા હતા.
પ્રિયાખ્યાનોન્મુખાઃ સર્વે સર્વે યુદ્ધાભિનન્દિનઃ। સર્વે રામપ્રતીકારે નિશ્ચિતાર્થા મનસ્વિનઃ
બધા ખુશખુશાલ સમાચાર જણાવવા ઉત્સુક હતા, યુદ્ધ માટે આનંદિત હતા અને રામના કાર્યમાં સહાય કરવા મનથી નિશ્ચિત હતા.
પ્લવમાનાઃ ખમાપ્લુત્ય તતસ્તે કાનનૌકસઃ। નન્દનોપમમાસેદુર્વનં દ્રુમશતાયુતમ્
આ વાનરો આકાશમાં ઉડીને, વનમાં રહેતા, નંદનવન જેવી સુંદર અને લાખો વૃક્ષોથી ભરેલી વાડી સુધી પહોંચી ગયા.
યત્ તન્મધુવનં નામ સુગ્રીવસ્યાભિરક્ષિતમ્। અધૃષ્યં સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતમનોહરમ્
આ વાડીનું નામ મધુવન હતું, જે સુગ્રીવ દ્વારા સારી રીતે રક્ષાયેલું હતું, બધાં જીવજંતુઓ માટે અપ્રાપ્ય અને સૌને આનંદ આપતી.
યદ્ રક્ષતિ મહાવીરઃ સદા દધિમુખઃ કપિઃ। માતુલઃ કપિમુખ્યસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
ત્યાં મહાવીર દધિમુખ વાનર, જે સુગ્રીવના માતુલ હતા, હંમેશાં આ વનનું રક્ષણ કરતા.
તે તદ્ વનમુપાગમ્ય બભૂવુઃ પરમોત્કટાઃ। વાનરા વાનરેન્દ્રસ્ય મનઃકાન્તં મહાવનમ્
તે વન સુધી પહોંચતાં જ વાનરો ખૂબ જ ઉત્સાહિત થઈ ગયા, કારણ કે આ મહાવન વાનરરાજ સુગ્રીવને ખૂબ જ પ્રિય હતું.
તતસ્તે વાનરા હૃષ્ટા દૃષ્ટ્વા મધુવનં મહત્। કુમારમભ્યયાચન્ત મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ
મધુવનને જોઈને, મધ જેવી રંગવાળા વાનરો આનંદથી ભરાઈ ગયા અને તેમણે કુમાર પાસે મધ પીવાની વિનંતી કરી.
તતઃ કુમારસ્તાન્ વૃદ્ધાઞ્જામ્બવત્પ્રમુખાન્ કપીન્। અનુમાન્ય દદૌ તેષાં નિસર્ગં મધુભક્ષણે
પછી કુમારે, જામ્બવંત અને અન્ય વડીલોની મંજૂરી લઈને, બધાને મનમુકી મધ પીવાની છૂટ આપી.
તે નિસૃષ્ટાઃ કુમારેણ ધીમતા વાલિસૂનુના। હરયઃ સમપદ્યન્ત દ્રુમાન્ મધુકરાકુલાન્
વિદ્વાન વાલીપુત્ર કુમારે છૂટ આપતાં જ, બધા વાનરો મધથી ભરેલા વૃક્ષો તરફ દોડી ગયા.
ભક્ષયન્તઃ સુગન્ધીનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। જગ્મુઃ પ્રહર્ષં તે સર્વે બભૂવુશ્ચ મદોત્કટાઃ
મીઠા સુગંધિત મૂળ અને ફળો ખાઈને, બધા ખૂબ આનંદિત અને મધથી મસ્ત થઈ ગયા.
તતશ્ચાનુમતાઃ સર્વે સુસંહૃષ્ટા વનૌકસઃ। મુદિતાશ્ચ તતસ્તે ચ પ્રનૃત્યન્તિ તતસ્તતઃ
મંજૂરી મળતાં જ બધા વનમાં રહેતા વાનરો આનંદથી ભરાઈ ગયા અને ખુશખુશાલ થઈને વારંવાર નૃત્ય કરવા લાગ્યા.
ગાયન્તિ કેચિત્ પ્રહસન્તિ કેચિ- ન્નૃત્યન્તિ કેચિત્ પ્રણમન્તિ કેચિત્। પતન્તિ કેચિત્ પ્રચરન્તિ કેચિત્ પ્લવન્તિ કેચિત્ પ્રલપન્તિ કેચિત્
કેટલાંક ગાતા, કેટલાંક હસતા, કેટલાંક નૃત્ય કરતા, કેટલાંક વંદન કરતા; કેટલાંક પડી જાય, કેટલાંક ફરતા, કેટલાંક ઉડી જાય, કેટલાંક ઉલટસુલટ બોલતા.
પરસ્પરં કેચિદુપાશ્રયન્તિ પરસ્પરં કેચિદતિબ્રુવન્તિ। દ્રુમાદ્ દ્રુમં કેચિદભિદ્રવન્તિ ક્ષિતૌ નગાગ્રાન્નિપતન્તિ કેચિત્
કેટલાંક એકબીજાને આધાર આપે, કેટલાંક વધુ બોલે; કેટલાંક એક વૃક્ષથી બીજાં વૃક્ષે દોડી જાય, કેટલાંક વૃક્ષની ટોચ પરથી જમીન પર પડી જાય.
મહીતલાત્ કેચિદુદીર્ણવેગા મહાદ્રુમાગ્રાણ્યભિસમ્પતન્તિ। ગાયન્તમન્યઃ પ્રહસન્નુપૈતિ હસન્તમન્યઃ પ્રરુદન્નુપૈતિ
કેટલાંક જમીન પરથી ઝડપથી ઉછળી ઊંચા વૃક્ષ પર ચઢે, બીજો ગાતા અને હસતો આવે, બીજો હસતો અને રડતો આવે.
તુદન્તમન્યઃ પ્રણદન્નુપૈતિ સમાકુલં તત્ કપિસૈન્યમાસીત્। ન ચાત્ર કશ્ચિન્ન બભૂવ મત્તો ન ચાત્ર કશ્ચિન્ન બભૂવ દૃપ્તઃ
બીજો કોઈ મારતો અને ગર્જના કરતો આવે; આખી વાનર સેના ગોથમગોથ થઈ ગઈ. ત્યાં કોઈ પણ એવો નહોતો જે મસ્ત ન થયો હોય, કે કોઈ અહંકાર વગર રહ્યો હોય.
તતો વનં તત્ પરિભક્ષ્યમાણં દ્રુમાંશ્ચ વિધ્વંસિતપત્રપુષ્પાન્। સમીક્ષ્ય કોપાદ્ દધિવક્ત્રનામા નિવારયામાસ કપિઃ કપીંસ્તાન્
પછી, જ્યારે દધિમુખે જોયું કે વન ખાઈ નાખવામાં આવી રહ્યું છે અને વૃક્ષોના પાંદડા-ફૂલો નષ્ટ થઈ રહ્યા છે, ત્યારે તેણે ગુસ્સે થઈને વાનરોને અટકાવવાનું શરૂ કર્યું.
સ તૈઃ પ્રવૃદ્ધૈઃ પરિભર્ત્સ્યમાનો વનસ્ય ગોપ્તા હરિવૃદ્ધવીરઃ। ચકાર ભૂયો મતિમુગ્રતેજા વનસ્ય રક્ષાં પ્રતિ વાનરેભ્યઃ
આ ઉલ્લાસભર્યા વાંદરો દ્વારા ત્રાસ આપવામાં આવતા, જંગલના વરિષ્ઠ રક્ષક દધિમુખે, પોતાની તીવ્ર શક્તિથી વાંદરો સામે જંગલની રક્ષા કરવાનો દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
ઉવાચ કાંશ્ચિત્ પરુષાણ્યભીત- મસક્તમન્યાંશ્ચ તલૈર્જઘાન। સમેત્ય કૈશ્ચિત્ કલહં ચકાર તથૈવ સામ્નોપજગામ કાંશ્ચિત્
કેટલાંકને તેણે કડક શબ્દોમાં બોલ્યું, બીજાને હાથથી માર્યો, કેટલાક સાથે ઝઘડો કર્યો અને કેટલાકને સમજાવવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો.
સ તૈર્મદાદપ્રતિવાર્યવેગૈ- ર્બલાચ્ચ તેન પ્રતિવાર્યમાણૈઃ। પ્રધર્ષણે ત્યક્તભયૈઃ સમેત્ય પ્રકૃષ્યતે ચાપ્યનવેક્ષ્ય દોષમ્
વાંદરોના અપરાધરહિત અને અપરાજેય બળથી દબાઈને, નિર્ભય વાંદરો દ્વારા હુમલો થતાં, દધિમુખને કોઈ દોષ જોયા વિના ખેંચી લઈ જવામાં આવ્યો.
નખૈસ્તુદન્તો દશનૈર્દશન્ત- સ્તલૈશ્ચ પાદૈશ્ચ સમાપયન્તઃ। મદાત્ કપિં તે કપયઃ સમન્તા- ન્મહાવનં નિર્વિષયં ચ ચક્રુઃ
વાંદરો દાંતથી કટકટાવતાં, નખથી ઘા કરતાં, હાથ અને પગથી મારતાં, દધિમુખને ચારે બાજુથી ઘેરીને, મદમાં ચુર થઈને, આખું જંગલ આનંદવિહિન બનાવી દીધું.
thumb|દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
આ હવે બાવીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તાનુવાચ હરિશ્રેષ્ઠો હનૂમાન્ વાનરર્ષભઃ। અવ્યગ્રમનસો યૂયં મધુ સેવત વાનરાઃ
વાંદરોમાં શ્રેષ્ઠ, હનુમાને કહ્યું: 'તમે નિર્ભય મનથી મધ પીવો, વાંદરો.'
અહમાવર્જયિષ્યામિ યુષ્માકં પરિપન્થિનઃ। શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં હરીણાં પ્રવરોઽઙ્ગદઃ
'તમારા માર્ગમાં આવનાર અવરોધો હું દૂર કરી દઈશ,' એમ તેણે કહ્યું. હનુમાનના શબ્દો સાંભળીને, વાંદરોમાં શ્રેષ્ઠ અંગદે જવાબ આપ્યો.
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પિબન્તુ હરયો મધુ। અવશ્યં કૃતકાર્યસ્ય વાક્યં હનુમતો મયા
પ્રસન્ન મનથી તેણે કહ્યું: 'વાંદરો મધ પીવે. હનુમાને કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે, તેથી હું તેની વાત માનવી જ જોઈએ.'