જાનકી ન ચ દગ્ધેતિ વિસ્મયોદન્તભાષિણામ્। તતો મે બુદ્ધિરુત્પન્ના શ્રુત્વા તામદ્ભુતાં ગિરમ્
'સીતાજી બળી નથી'—આવી આશ્ચર્યજનક વાત તેમણે કહી; એ અદ્ભુત વાણી સાંભળીને મને સમજ આવી.
અદગ્ધા જાનકીત્યેવ નિમિત્તૈશ્ચોપલક્ષિતમ્। દીપ્યમાને તુ લાઙ્ગૂલે ન માં દહતિ પાવકઃ
'જાનકી બળી નથી'—આવું શુભ સંકેતો દ્વારા પણ જણાયું; કારણ કે મારી પૂંછ બળતી હતી છતાં અગ્નિએ મને બળાવ્યું નહીં.
હૃદયં ચ પ્રહૃષ્ટં મે વાતાઃ સુરભિગન્ધિનઃ। તૈર્નિમિત્તૈશ્ચ દૃષ્ટાર્થૈઃ કારણૈશ્ચ મહાગુણૈઃ
મારું હૃદય આનંદથી ભરી ગયું અને સુગંધિત પવન વહેવા લાગ્યા; આવા સ્પષ્ટ સંકેતો અને શુભ લક્ષણોથી મને વિશ્વાસ થયો.
ઋષિવાક્યૈશ્ચ દૃષ્ટાર્થૈરભવં હૃષ્ટમાનસઃ। પુનર્દૃષ્ટા ચ વૈદેહી વિસૃષ્ટશ્ચ તયા પુનઃ
ઋષિઓના વચન અને સ્પષ્ટ અનુભવથી મારું મન આનંદિત થયું; પછી ફરીથી વૈદેહીનો દર્શન થયો અને તેમણે મને ફરીથી મુક્ત કર્યો.
તતઃ પર્વતમાસાદ્ય તત્રારિષ્ટમહં પુનઃ। પ્રતિપ્લવનમારેભે યુષ્મદ્દર્શનકાઙ્ક્ષયા
પછી પર્વત પર પહોંચીને ત્યાં ફરી એક વખત સંકટ આવ્યું; પણ તમારો દર્શન કરવાની ઇચ્છાથી પાછા આવવાનું શરૂ કર્યું.
તતઃ શ્વસનચન્દ્રાર્કસિદ્ધગન્ધર્વસેવિતમ્। પન્થાનમહમાક્રમ્ય ભવતો દૃષ્ટવાનિહ
પછી પવન, ચંદ્ર, સૂર્ય, સિદ્ધ અને ગંધર્વો જે માર્ગે જાય છે એ માર્ગે ચાલીને અહીં આવીને તમારો દર્શન કર્યો છે.
રાઘવસ્ય પ્રસાદેન ભવતાં ચૈવ તેજસા। સુગ્રીવસ્ય ચ કાર્યાર્થં મયા સર્વમનુષ્ઠિતમ્
રાઘવની કૃપાથી, તમારી શક્તિથી અને સુગ્રીવના કાર્ય માટે મેં બધું પૂર્ણ કર્યું છે.
એતત્ સર્વં મયા તત્ર યથાવદુપપાદિતમ્। તત્ર યન્ન કૃતં શેષં તત્ સર્વં ક્રિયતામિતિ
ત્યાં જે કંઈ કરવું હતું તે બધું મેં યોગ્ય રીતે કર્યું છે; હવે જે કંઈ બાકી છે, તે બધું પૂર્ણ કરો.
thumb|એકોનષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણસઠમો સર્ગ સાંભળો.
એતદાખ્યાય તત્ સર્વં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। ભૂયઃ સમુપચક્રામ વચનં વક્તુમુત્તરમ્
આ બધું વર્ણવીને પવનપુત્ર હનુમાન ફરીથી આગળનું વચન બોલવા લાગ્યા.
સફલો રાઘવોદ્યોગઃ સુગ્રીવસ્ય ચ સમ્ભ્રમઃ। શીલમાસાદ્ય સીતાયા મમ ચ પ્રીણિતં મનઃ
રાઘવજીનો પ્રયત્ન અને સુગ્રીવનો ઉત્સાહ સફળ રહ્યો છે; અને જ્યારે મેં સીતાજીનું સ્વભાવ જોયું, ત્યારે મારું મન પણ આનંદિત થયું.
આર્યાયાઃ સદૃશં શીલં સીતાયાઃ પ્લવગર્ષભાઃ। તપસા ધારયેલ્લોકાન્ ક્રુદ્ધા વા નિર્દહેદપિ
પવનપુત્રો, સીતાજીનું વર્તન સાચા અર્થમાં આર્ય સ્ત્રીને યોગ્ય છે; પોતાના તપથી એ આખા જગતને ધરી શકે, અને જો ગુસ્સે થાય તો બધું ભસ્મ કરી નાખે.
સર્વથાતિપ્રકૃષ્ટોઽસૌ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ। યસ્ય તાં સ્પૃશતો ગાત્રં તપસા ન વિનાશિતમ્
રાવણ, રાક્ષસોના રાજા, ખરેખર બહુ જ અસાધારણ છે, કારણ કે જ્યારે તેણે સીતાજીને સ્પર્શ કર્યો, ત્યારે પણ તેના તપથી તેનું શરીર નાશ પામ્યું નહીં.
ન તદગ્નિશિખા કુર્યાત્ સંસ્પૃષ્ટા પાણિના સતી। જનકસ્ય સુતા કુર્યાદ્ યત્ ક્રોધકલુષીકૃતા
જેમ કોઈ હાથથી અગ્નિશિખાને સ્પર્શ કરે તો પણ એ જેટલું નુકસાન ન કરે, એથી પણ વધારે જનકનંદિની ગુસ્સે થઈને કરી શકે.
જામ્બવત્પ્રમુખાન્ સર્વાનનુજ્ઞાપ્ય મહાકપીન્। અસ્મિન્ નેવંગતે કાર્યે ભવતાં ચ નિવેદિતે। ન્યાય્યં સ્મ સહ વૈદેહ્યા દ્રષ્ટું તૌ પાર્થિવાત્મજૌ
જાંબવંતજી અને બધા મહાન વાનરોની પરવાનગી લઈને, અને આ વાત તમને જણાવીને, હવે વૈદેહી સાથે આપણે બંને રાજકુમારોને મળવા જવું યોગ્ય છે.
અહમેકોઽપિ પર્યાપ્તઃ સરાક્ષસગણાં પુરીમ્। તાં લઙ્કાં તરસા હન્તું રાવણં ચ મહાબલમ્
હું એકલો જ પણ શક્તિશાળી રાવણ અને આખા રાક્ષસ સેના સહિત લંકા નગરીને બળજબરીથી વિનાશ કરી શકું છું.
કિં પુનઃ સહિતો વીરૈર્બલવદ્ભિઃ કૃતાત્મભિઃ। કૃતાસ્ત્રૈઃ પ્લવગૈઃ શક્તૈર્ભવદ્ભિર્વિજયૈષિભિઃ
પછી તો તમે બધા વીર, બળવાન, શસ્ત્રકુશળ અને વિજયની ઇચ્છા ધરાવતા વાનરોએ સાથે મળીને તો કેટલી મોટી શક્તિ થશે!
અહં તુ રાવણં યુદ્ધે સસૈન્યં સપુરઃસરમ્। સહપુત્રં વધિષ્યામિ સહોદરયુતં યુધિ
યુદ્ધમાં હું રાવણને તેની સેના, મુખ્યો, પુત્રો અને ભાઈઓ સહિત બધાને એકસાથે મારી નાખીશ.
બ્રાહ્મમસ્ત્રં ચ રૌદ્રં ચ વાયવ્યં વારુણં તથા। યદિ શક્રજિતોઽસ્ત્રાણિ દુર્નિરીક્ષ્યાણિ સંયુગે। તાન્યહં નિહનિષ્યામિ વિધમિષ્યામિ રાક્ષસાન્
બ્રહ્માસ્ત્ર, રૌદ્રાસ્ત્ર, વાયુ અને જળના શસ્ત્રો, અને ઇન્દ્રને હરાવનારના ભયાનક શસ્ત્રો — એ બધાંને હું નષ્ટ કરી શકું છું અને રાક્ષસોને પણ સંહાર કરીશ.
ભવતામભ્યનુજ્ઞાતો વિક્રમો મે રુણદ્ધિ તમ્। મયાતુલા વિસૃષ્ટા હિ શૈલવૃષ્ટિર્નિરન્તરા
તમારી પરવાનગી મળે તો મારું પરાક્રમ કોઈ સીમા રાખતું નથી; કારણ કે હું જે પર્વત જેવી વરસાદ વરસાવું છું એ અવિરત છે.
દેવાનપિ રણે હન્યાત્ કિં પુનસ્તાન્ નિશાચરાન્। ભવતામનનુજ્ઞાતો વિક્રમો મે રુણદ્ધિ મામ્
હું તો યુદ્ધમાં દેવતાઓને પણ હરાવી શકું, તો પછી રાતે ફરતા રાક્ષસોનું શું કહેવું? પણ તમારી પરવાનગી વિના મારું પરાક્રમ મને રોકે છે.
સાગરોઽપ્યતિયાદ્ વેલાં મન્દરઃ પ્રચલેદપિ। ન જામ્બવન્તં સમરે કમ્પયેદરિવાહિની
સાગર પોતાની મર્યાદા છોડે કે મંદર પર્વત હલવા લાગે, તો પણ દુશ્મન સેના યુદ્ધમાં જાંબવંતને કદી હલાવી શકે નહીં.
સર્વરાક્ષસસઙ્ઘાનાં રાક્ષસા યે ચ પૂર્વજાઃ। અલમેકોઽપિ નાશાય વીરો વાલિસુતઃ કપિઃ
બધા રાક્ષસો અને જૂના રાક્ષસો સામે પણ વાલીપુત્ર એકલો જ તેમને વિનાશ કરવા પૂરતો છે.
પ્લવગસ્યોરુવેગેન નીલસ્ય ચ મહાત્મનઃ। મન્દરોઽપ્યવશીર્યેત કિં પુનર્યુધિ રાક્ષસાઃ
મહાન આત્માવાળા વાનર નીલના ભયાનક બળથી મંદર પર્વત પણ તૂટી શકે, તો યુદ્ધમાં રાક્ષસોનું શું કહેવું?
સદેવાસુરયક્ષેષુ ગન્ધર્વોરગપક્ષિષુ। મૈન્દસ્ય પ્રતિયોદ્ધારં શંસત દ્વિવિદસ્ય વા
દેવ, અસુર, યક્ષ, ગંધર્વ, સાપ કે પક્ષીઓમાં પણ કોઈ છે જે મૈંદ કે દ્વિવિદ સામે ટકી શકે?
અશ્વિપુત્રૌ મહાવેગાવેતૌ પ્લવગસત્તમૌ। એતયોઃ પ્રતિયોદ્ધારં ન પશ્યામિ રણાજિરે
આ બંને અશ્વિનીકુમારના પુત્રો, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને અત્યંત ઝડપી છે; યુદ્ધના મેદાનમાં એમને ટક્કર આપે એવો કોઈ નથી.
મયૈવ નિહતા લઙ્કા દગ્ધા ભસ્મીકૃતા પુરી। રાજમાર્ગેષુ સર્વેષુ નામ વિશ્રાવિતં મયા
લંકાને હું જ હરાવી, શહેરને ભસ્મ કરી નાખ્યું અને રાજમાર્ગો પર સર્વત્ર મારું નામ પ્રસિદ્ધ કર્યું.
જયત્યતિબલો રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ। રાજા જયતિ સુગ્રીવો રાઘવેણાભિપાલિતઃ
મહાબળશાળી રામજી વિજયી છે, મહાબળવાન લક્ષ્મણ પણ વિજયી છે; અને રાઘવજીના રક્ષણ હેઠળ સુગ્રીવ રાજા પણ વિજયી છે.
અહં કોસલરાજસ્ય દાસઃ પવનસમ્ભવઃ। હનૂમાનિતિ સર્વત્ર નામ વિશ્રાવિતં મયા
હું પવનપુત્ર હનુમાન, કોશલના રાજાના દાસ તરીકે સર્વત્ર મારું નામ પ્રસિદ્ધ કર્યું છે.
અશોકવનિકામધ્યે રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ। અધસ્તાચ્છિંશપામૂલે સાધ્વી કરુણમાસ્થિતા
અશોકવનમાં, રાવણના અધમ સ્વભાવ વચ્ચે, શિંશપા વૃક્ષની નીચે, સીતાજી દુઃખમાં બેઠેલી હતી.