પદાતિબલસમ્પન્નાન્ પ્રેષયામાસ રાવણઃ। પરિઘેણૈવ તાન્ સર્વાન્ નયામિ યમસાદનમ્
રાવણે પગપાળા સેનાથી સજ્જ એવા મંત્રિપુત્રોને મોકલ્યા. મેં એ બધાને મારા દંડ વડે યમલોક પહોંચાડી દીધા.
મન્ત્રિપુત્રાન્ હતાન્ શ્રુત્વા સમરે લઘુવિક્રમાન્। પઞ્ચ સેનાગ્રગાન્ શૂરાન્ પ્રેષયામાસ રાવણઃ
મંત્રિપુત્રો યુદ્ધમાં ઝડપથી માર્યા ગયા છે એ સાંભળીને, રાવણે પછી પોતાની સેના ના પાંચ શૂરવીર મુખ્યોને મોકલ્યા.
તાનહં સહસૈન્યાન્ વૈ સર્વાનેવાભ્યસૂદયમ્। તતઃ પુનર્દશગ્રીવઃ પુત્રમક્ષં મહાબલમ્
હું એ બધાને અને તેમની સેનાને પણ સાથે જ નાશ કરી દીધા. પછી ફરી દશમુખ રાવણે પોતાના બલવાન પુત્ર અક્ષને મોકલ્યો.
બહુભી રાક્ષસૈઃ સાર્ધં પ્રેષયામાસ સંયુગે। તં તુ મન્દોદરીપુત્રં કુમારં રણપણ્ડિતમ્
તેને અનેક રાક્ષસો સાથે યુદ્ધમાં મોકલ્યો. તે મન્દોદરીનો પુત્ર, યુદ્ધકુશળ અને યુવાન હતો.
સહસા ખં સમુદ્યન્તં પાદયોશ્ચ ગૃહીતવાન્। તમાસીનં શતગુણં ભ્રામયિત્વા વ્યપેષયમ્
જ્યારે તે અચાનક આકાશમાં ઉડતો હતો, ત્યારે મેં તેના પગ પકડીને તેને અનેક વાર ઘુમાવીને જમીન પર ફેંકી દીધો.
તમક્ષમાગતં ભગ્નં નિશમ્ય સ દશાનનઃ। તતશ્ચેન્દ્રજિતં નામ દ્વિતીયં રાવણઃ સુતમ્
જ્યારે દશાનન રાવણે અક્ષના આવવું અને તેના માર્યા જવું સાંભળ્યું, ત્યારે તેણે ગુસ્સામાં પોતાના બીજા પુત્ર ઇન્દ્રજિતને મોકલ્યો.
વ્યાદિદેશ સુસંક્રુદ્ધો બલિનં યુદ્ધદુર્મદમ્। તચ્ચાપ્યહં બલં સર્વં તં ચ રાક્ષસપુઙ્ગવમ્
તે ખૂબ ગુસ્સામાં હતો અને બલવાન તથા યુદ્ધમાં અહંકાર ધરાવતો હતો. મેં એ આખી સેના અને તે શ્રેષ્ઠ રાક્ષસનો સામનો કર્યો.
નષ્ટૌજસં રણે કૃત્વા પરં હર્ષમુપાગતઃ। મહતાપિ મહાબાહુઃ પ્રત્યયેન મહાબલઃ
યુદ્ધમાં તેની તાકાત ખૂટી ગઈ, તો પણ તે ખૂબ આનંદિત થયો. છતાં, તે મહાબળવાન અને મહાબાહુ હતો અને પોતામાં વિશ્વાસ રાખતો હતો.
પ્રહિતો રાવણેનૈષ સહ વીરૈર્મદોદ્ધતૈઃ। સોઽવિષહ્યં હિ માં બુદ્ધ્વા સ્વસૈન્યં ચાવમર્દિતમ્
રાવણે તેને અહંકારથી ભરેલા વીરોએ સાથે મોકલ્યો હતો. તેણે જોઈ લીધું કે હું અજય છું અને તેની પોતાની સેના પણ નાશ પામી છે, એટલે તેણે એમ કર્યું.
બ્રહ્મણોઽસ્ત્રેણ સ તુ માં પ્રબદ્ધ્વા ચાતિવેગિનઃ। રજ્જુભિશ્ચાપિ બધ્નન્તિ તતો માં તત્ર રાક્ષસાઃ
તે બ્રહ્માસ્ત્ર વડે મને ઝડપથી બાંધી દીધો. પછી રાક્ષસોએ પણ મને દોરડાંથી બાંધી નાખ્યો.
રાવણસ્ય સમીપં ચ ગૃહીત્વા મામુપાગમન્। દૃષ્ટ્વા સમ્ભાષિતશ્ચાહં રાવણેન દુરાત્મના
મને પકડીને તેઓ રાવણના દરબારમાં લઈ ગયા. ત્યાં દુરાચારી રાવણે મને જોઈને પ્રશ્નો પૂછ્યા.
પૃષ્ટશ્ચ લઙ્કાગમનં રાક્ષસાનાં ચ તં વધમ્। તત્સર્વં ચ રણે તત્ર સીતાર્થમુપજલ્પિતમ્
રાવણે મને લંકામાં કેમ આવ્યો અને રાક્ષસોના વિનાશ વિશે પૂછ્યું. યુદ્ધમાં જે કંઈ થયું, તે બધું સીતાજી માટે કહ્યું હતું.
તસ્યાસ્તુ દર્શનાકાઙ્ક્ષી પ્રાપ્તસ્ત્વદ્ભવનં વિભો। મારુતસ્યૌરસઃ પુત્રો વાનરો હનુમાનહમ્
મને સીતાજીનું દર્શન કરવાની ઈચ્છા હોવાથી, હું તારા ઘરે આવ્યો છું, હે પ્રભુ. હું પવનપુત્ર વાનર હનુમાન છું.
રામદૂતં ચ માં વિદ્ધિ સુગ્રીવસચિવં કપિમ્। સોઽહં દૌત્યેન રામસ્ય ત્વત્સકાશમિહાગતઃ
મને રામદૂત અને સુગ્રીવનો મંત્રી વાનર જાણ. હું રામના દૂત તરીકે તારા સમક્ષ અહીં આવ્યો છું.
શૃણુ ચાપિ સમાદેશં યદહં પ્રબ્રવીમિ તે। રાક્ષસેશ હરીશસ્ત્વાં વાક્યમાહ સમાહિતમ્
હવે હું તને જે કહું છું, એ આજ્ઞા પણ સાંભળ. રાક્ષસોના રાજા અને વાનરોના સ્વામી તને આ સંદેશો મોકલે છે.
સુગ્રીવશ્ચ મહાભાગઃ સ ત્વાં કૌશલમબ્રવીત્। ધર્માર્થકામસહિતં હિતં પથ્યમુવાચ હ
મહાન ભાગ્યશાળી સુગ્રીવએ તને કલ્યાણના, ધર્મ, અર્થ અને કામથી ભરપૂર એવા હિતના અને યોગ્ય શબ્દો કહ્યા છે.
વસતો ઋષ્યમૂકે મે પર્વતે વિપુલદ્રુમે। રાઘવો રણવિક્રાન્તો મિત્રત્વં સમુપાગતઃ
જ્યારે હું ઋષ્યમૂક પર્વત પર ઘન વૃક્ષોની છાયામાં રહ્યો, ત્યારે પરાક્રમી રાઘવ મિત્રતા માટે મારી પાસે આવ્યો હતો.
તેન મે કથિતં રાજન્ ભાર્યા મે રક્ષસા હૃતા। તત્ર સાહાય્યહેતોર્મે સમયં કર્તુમર્હસિ
એણે મને કહ્યું, 'રાજા, મારી પત્નીને રાક્ષસે અપહરણ કરી લીધી છે; સહાય માટે તું મારી સાથે સંમતિ કર.'
વાલિના હૃતરાજ્યેન સુગ્રીવેણ સહ પ્રભુઃ। ચક્રેઽગ્નિસાક્ષિકં સખ્યં રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ
વાલીએ રાજ્ય છીનવી લીધેલા સુગ્રીવ સાથે રાઘવ અને લક્ષ્મણે અગ્નિને સાક્ષી રાખીને મિત્રતા કરી.
તેન વાલિનમાહત્ય શરેણૈકેન સંયુગે। વાનરાણાં મહારાજઃ કૃતઃ સમ્પ્લવતાં પ્રભુઃ
પછી યુદ્ધમાં એક જ બાણથી વાલીનો સંહાર કરીને, સુગ્રીવને વાનરોએ રાજા અને ઉછળનારાઓના સ્વામી બનાવ્યા.
તસ્ય સાહાય્યમસ્માભિઃ કાર્યં સર્વાત્મના ત્વિહ। તેન પ્રસ્થાપિતસ્તુભ્યં સમીપમિહ ધર્મતઃ
હવે અમારું પૂરું મનથી એનું સહાય કરવું ફરજ છે; એના આદેશથી હું ધર્મ પ્રમાણે તારી પાસે આવ્યો છું.
ક્ષિપ્રમાનીયતાં સીતા દીયતાં રાઘવસ્ય ચ। યાવન્ન હરયો વીરા વિધમન્તિ બલં તવ
સીતાજીને તરત લાવ અને રાઘવને સોંપ, એ પહેલાં કે વીર વાનરો તારી સેના નાશ કરી નાખે.
વાનરાણાં પ્રભાવોઽયં ન કેન વિદિતઃ પુરા। દેવતાનાં સકાશં ચ યે ગચ્છન્તિ નિમન્ત્રિતાઃ
વાનરોનાં બળ પહેલાં કોઈને ખબર નહોતું; આમંત્રણ મળતાં એ તો દેવતાઓ સુધી પહોંચી જાય છે.
ઇતિ વાનરરાજસ્ત્વામાહેત્યભિહિતો મયા। મામૈક્ષત તતો રુષ્ટશ્ચક્ષુષા પ્રદહન્નિવ
આ રીતે વાનરરાજાએ જે કહ્યું, એ મેં તને સંભળાવ્યું; પછી એ ગુસ્સાથી મને જોઈ રહ્યો, જાણે નજરથી દાઝી નાખે છે.
તેન વધ્યોઽહમાજ્ઞપ્તો રક્ષસા રૌદ્રકર્મણા। મત્પ્રભાવમવિજ્ઞાય રાવણેન દુરાત્મના
પછી ક્રૂર કર્મ કરનાર રાક્ષસ રાવણે, મારી શક્તિ જાણ્યા વિના, મને મારવાનો હુકમ આપ્યો.
તતો વિભીષણો નામ તસ્ય ભ્રાતા મહામતિઃ। તેન રાક્ષસરાજશ્ચ યાચિતો મમ કારણાત્
પછી વિભીષણ નામે, એનો બુદ્ધિશાળી ભાઈ, મારા માટે રાક્ષસોના રાજાને વિનંતી કરવા ગયો.
નૈવં રાક્ષસશાર્દૂલ ત્યજ્યતામેષ નિશ્ચયઃ। રાજશાસ્ત્રવ્યપેતો હિ માર્ગઃ સંલક્ષ્યતે ત્વયા
'રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ, આવું નક્કી કરવું યોગ્ય નથી; રાજધર્મથી વિરુદ્ધ રસ્તો તું પસંદ કરી રહ્યો છે.'
દૂતવધ્યા ન દૃષ્ટા હિ રાજશાસ્ત્રેષુ રાક્ષસ। દૂતેન વેદિતવ્યં ચ યથાભિહિતવાદિના
'રાક્ષસ, રાજધર્મમાં દૂતને મારવાનો નિયમ નથી; દૂત જે કહે છે, એના શબ્દો પરથી જ સમજવું જોઈએ.'
સુમહત્યપરાધેઽપિ દૂતસ્યાતુલવિક્રમ। વિરૂપકરણં દૃષ્ટં ન વધોઽસ્તિ હિ શાસ્ત્રતઃ
'અતિ મોટો ગુનો કરનાર અને અપરંપાર પરાક્રમી દૂત હોય તો પણ, શાસ્ત્ર પ્રમાણે તેને ફક્ત વિકલાંગ કરવું, મારવું નહીં.'
વિભીષણેનૈવમુક્તો રાવણઃ સંદિદેશ તાન્। રાક્ષસાનેતદેવાદ્ય લાઙ્ગૂલં દહ્યતામિતિ
વિભીષણે આવું કહ્યાના પછી રાવણે રાક્ષસોને આજ્ઞા આપી, 'આજે એની પૂંછડી સળગાવી દો.'