તાં દૃષ્ટ્વા તાદૃશીં નારીં રામપત્નીં યશસ્વિનીમ્। તત્રૈવ શિંશપાવૃક્ષે પશ્યન્નહમવસ્થિતઃ
એવી રામપત્ની, યશસ્વી સ્ત્રીને જોઈ, હું શિંશપા વૃક્ષ પર જ રહીને તેને નિહાળતો રહ્યો.
તતો હલહલાશબ્દં કાઞ્ચીનૂપુરમિશ્રિતમ્। શૃણોમ્યધિકગમ્ભીરં રાવણસ્ય નિવેશને
પછી, રાવણના મહેલમાંથી ઘંટીઓ અને પાયલની અવાજ સાથે ઉગ્ર ગુંજાટ સાંભળ્યો.
તતોઽહં પરમોદ્વિગ્નઃ સ્વરૂપં પ્રત્યસંહરમ્। અહં ચ શિંશપાવૃક્ષે પક્ષીવ ગહને સ્થિતઃ
પછી હું ખુબ જ ગભરાઈ ગયો અને મારું સાચું રૂપ પાછું ખેંચી લીધું. પછી હું શિંપા વૃક્ષની ઘેરી છાયામાં, એક પક્ષી જેવો છુપાઈને બેઠો.
તતો રાવણદારાશ્ચ રાવણશ્ચ મહાબલઃ। તં દેશમનુસમ્પ્રાપ્તો યત્ર સીતાભવત્ સ્થિતા
પછી રાવણની પત્નીઓ અને શક્તિશાળી રાવણ એ જગ્યાએ આવ્યા જ્યાં સીતાજી રહેતી હતી.
તં દૃષ્ટ્વાથ વરારોહા સીતા રક્ષોગણેશ્વરમ્। સંકુચ્યોરૂ સ્તનૌ પીનૌ બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ
રાક્ષસોના રાજાને જોઈને સુંદર અંગવાળી સીતાએ પોતાના પગ ખેંચી લીધા અને પોતાના ભરાવદાર સ્તનો હાથથી ઢાંકી લીધા.
વિત્રસ્તાં પરમોદ્વિગ્નાં વીક્ષ્યમાણામિતસ્તતઃ। ત્રાણં કંચિદપશ્યન્તીં વેપમાનાં તપસ્વિનીમ્
સીતાજી ખૂબ જ ડરી ગઈ, મનમાં ભારે ચિંતા હતી, ચારેબાજુ જોઈ રહી હતી, કોઈ બચાવનાર દેખાતો નહોતો, ત્રાસથી થરથરી રહી હતી અને તપસ્વિ જેવી હતી.
તામુવાચ દશગ્રીવઃ સીતાં પરમદુઃખિતામ્। અવાક્શિરાઃ પ્રપતિતો બહુમન્યસ્વ મામિતિ
દશમુખ રાવણે દુઃખથી ભરેલી સીતાને કહ્યું: 'હું માથું નમાવીને તારી સામે પડું છું, કૃપા કરીને મને માન આપ.'
યદિ ચેત્ત્વં તુ માં દર્પાન્નાભિનન્દસિ ગર્વિતે। દ્વિમાસાનન્તરં સીતે પાસ્યામિ રુધિરં તવ
'હે ગર્વીતા! જો તું અહંકારથી મને સ્વીકારતી નથી, તો બે મહિના પછી, સીતે, હું તારો લોહી પી જઈશ.'
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ। ઉવાચ પરમક્રુદ્ધા સીતા વચનમુત્તમમ્
રાવણના આ દુષ્ટ વચન સાંભળી સીતાજી ખૂબ જ ગુસ્સે થઈ અને ઉત્તમ વચન બોલી.
રાક્ષસાધમ રામસ્ય ભાર્યામમિતતેજસઃ। ઇક્ષ્વાકુવંશનાથસ્ય સ્નુષાં દશરથસ્ય ચ
'હે નીચ રાક્ષસ! હું અમાપ તેજવાળા રામજીની પત્ની છું, અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજા દશરથજીની વહુ છું.'
અવાચ્યં વદતો જિહ્વા કથં ન પતિતા તવ। કિંસ્વિદ્વીર્ય તવાનાર્ય યો માં ભર્તુરસંનિધૌ
'તારે આવા અશ્લીલ શબ્દો બોલ્યા છતાં તારી જીભ કેમ પડી નથી? હે અધમ, તું કઈ બલથી મને મારા પતિની ગેરહાજરીમાં લઈ ગયો?'
અપહૃત્યાગતઃ પાપ તેનાદૃષ્ટો મહાત્મના। ન ત્વં રામસ્ય સદૃશો દાસ્યેઽપ્યસ્ય ન યુજ્યસે
'પાપી, તું મને એ મહાન આત્મા રામજીની નજરે ન પડાય એ રીતે હરણ કરી લાવ્યો છે; તું રામજીની સરખામણીમાં તો શું, એના દાસ પણ બનવા યોગ્ય નથી.'
અજેયઃ સત્યવાક્ શૂરો રણશ્લાઘી ચ રાઘવઃ। જાનક્યા પરુષં વાક્યમેવમુક્તો દશાનનઃ
'રાઘવ તો અજેય, સત્યવંત, પરાક્રમી અને યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ છે.' એમ જાનકીએ દશાનનને કઠોર વચન કહ્યાં.
જજ્વાલ સહસા કોપાચ્ચિતાસ્થ ઇવ પાવકઃ। વિવૃત્ય નયને ક્રૂરે મુષ્ટિમુદ્યમ્ય દક્ષિણમ્
આ સાંભળીને રાવણ અચાનક ગુસ્સાથી સળગી ઉઠ્યો, જાણે ચિતામાં અગ્નિ પ્રગટે, અને તેણે ક્રૂર આંખો ફાડીને જમણો મુઠ્ઠી ઉંચક્યો.
મૈથિલીં હન્તુમારબ્ધઃ સ્ત્રીભિર્હાહાકૃતં તદા। સ્ત્રીણાં મધ્યાત્ સમુત્પત્ય તસ્ય ભાર્યા દુરાત્મનઃ
પછી તેણે વૈદેહીને મારવાનો ઇરાદો કર્યો, સ્ત્રીઓ ડરીને હાહાકાર કરવા લાગી. એ વખતે, સ્ત્રીઓની વચ્ચે થી, એ દુષ્ટની પત્ની ઊભી રહી.
વરા મન્દોદરી નામ તયા સ પ્રતિષેધિતઃ। ઉક્તશ્ચ મધુરાં વાણીં તયા સ મદનાર્દિતઃ
મહાન સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી મન્દોદરીએ તેને અટકાવ્યો અને પ્રેમથી ભરેલી મીઠી વાણીમાં કહ્યું.
સીતયા તવ કિં કાર્યં મહેન્દ્રસમવિક્રમ। મયા સહ રમસ્વાદ્ય મદ્વિશિષ્ટા ન જાનકી
'હે મહાવીર! તને સીતાથી શું કામ? હવે મારા સાથે આનંદ માણ, જાનકી તો મારી કરતાં શ્રેષ્ઠ નથી.'
દેવગન્ધર્વકન્યાભિર્યક્ષકન્યાભિરેવ ચ। સાર્ધં પ્રભો રમસ્વેતિ સીતયા કિં કરિષ્યસિ
'હે સ્વામી, દેવ-ગંધર્વ અને યક્ષ કન્યાઓ સાથે આનંદ માણો; તને સીતાથી શું કામ?'
તતસ્તાભિઃ સમેતાભિર્નારીભિઃ સ મહાબલઃ। ઉત્થાપ્ય સહસા નીતો ભવનં સ્વં નિશાચરઃ
પછી એ એકઠી થયેલી સ્ત્રીઓ સાથે એ મહાબલી રાક્ષસને ઝડપથી ઉઠાવીને પોતાના મહેલમાં લઈ ગયા.
યાતે તસ્મિન્ દશગ્રીવે રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ। સીતાં નિર્ભર્ત્સયામાસુર્વાક્યૈઃ ક્રૂરૈઃ સુદારુણૈઃ
પછી દશમુખ રાવણ ત્યાંથી ગયો ત્યારે, વિકૃત ચહેરાવાળી રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ સીતાને અત્યંત કઠોર અને ભયાનક શબ્દોમાં ધમકાવા માંડી.
તૃણવદ્ ભાષિતં તાસાં ગણયામાસ જાનકી। ગર્જિતં ચ તથા તાસાં સીતાં પ્રાપ્ય નિરર્થકમ્
જાનકી એ રાક્ષસ સ્ત્રીઓના બોલ્યા શબ્દોને ઘાસ જેટલા પણ મહત્વના માન્યા નહીં, તેમ તેમ તેમના ગર્જન પણ, જે સીતાએ સાંભળ્યાં, પણ અર્થહીન લાગ્યાં.
વૃથા ગર્જિતનિશ્ચેષ્ટા રાક્ષસ્યઃ પિશિતાશનાઃ। રાવણાય શશંસુસ્તાઃ સીતાવ્યવસિતં મહત્
માસખોર રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ ખાલી ધમકીઓ આપી અને વ્યર્થ ચળવળ કરી; પછી તેઓએ સીતાનો દૃઢ નિશ્ચય રાવણને જઈને કહ્યો.
તતસ્તાઃ સહિતાઃ સર્વા વિહતાશા નિરુદ્યમાઃ। પરિક્લિશ્ય સમસ્તાસ્તા નિદ્રાવશમુપાગતાઃ
પછી બધી રાક્ષસ સ્ત્રીઓની આશા તૂટી ગઈ, પ્રયત્નો પણ ખૂટી ગયા, અને બધાં દુઃખી થઈને, થાકીને, ઊંઘમાં ચાલ્યાં ગઈ.
તાસુ ચૈવ પ્રસુપ્તાસુ સીતા ભર્તૃહિતે રતા। વિલપ્ય કરુણં દીના પ્રશુશોચ સુદુઃખિતા
જ્યારે બધી ઊંઘી ગઈ, ત્યારે પતિના કલ્યાણમાં તત્પર સીતાએ ખૂબ દુઃખી થઈને, દુઃખથી ભરાઈ, કરુણ રડવું શરૂ કર્યું.
તાસાં મધ્યાત્ સમુત્થાય ત્રિજટા વાક્યમબ્રવીત્। આત્માનં ખાદત ક્ષિપ્રં ન સીતામસિતેક્ષણામ્
તેમના વચ્ચેથી ત્રિજટા ઊભી રહી અને બોલી: 'જલ્દી પોતે પોતાને ખાઈ જાવ, કાળી આંખોવાળી સીતાને નહીં.'
જનકસ્યાત્મજાં સાધ્વીં સ્નુષાં દશરથસ્ય ચ। સ્વપ્નો હ્યદ્ય મયા દૃષ્ટો દારુણો રોમહર્ષણઃ
'આ જનકની પુત્રી, દશરથની વહુ, ખૂબ સતી છે. આજે મેં એક ભયાનક અને રોમાંચક સ્વપ્ન જોયો છે.'
રક્ષસાં ચ વિનાશાય ભર્તુરસ્યા જયાય ચ। અલમસ્માન્ પરિત્રાતું રાઘવાદ્ રાક્ષસીગણમ્
'એ સ્વપ્ન રાક્ષસોનો વિનાશ અને સીતાના પતિની જીત બતાવે છે; હવે પૂરતું થયું — ચાલો આપણે રાઘવ પાસે રક્ષા માગીએ.'
અભિયાચામ વૈદેહીમેતદ્ધિ મમ રોચતે। યદિ હ્યેવંવિધઃ સ્વપ્નો દુઃખિતાયાઃ પ્રદૃશ્યતે
'ચાલો, વૈદેહી પાસે ક્ષમા માગીએ; એ જ મને યોગ્ય લાગે છે. કેમ કે આવો સ્વપ્ન જો દુઃખી વ્યક્તિને દેખાય—'
સા દુઃખૈર્વિવિધૈર્મુક્તા સુખમાપ્નોત્યનુત્તમમ્। પ્રણિપાતપ્રસન્ના હિ મૈથિલી જનકાત્મજા
'તો એ અનેક દુઃખમાંથી છૂટી જાય છે અને શ્રેષ્ઠ સુખ પામે છે; કારણ કે માઇથિલી, જનકની પુત્રી, નમન કરનાર પર કૃપાળુ છે.'
અલમેષા પરિત્રાતું રાક્ષસ્યો મહતો ભયાત્। તતઃ સા હ્રીમતી બાલા ભર્તુર્વિજયહર્ષિતા
'મોટા ભયમાંથી રાક્ષસ સ્ત્રીઓને બચાવવાનો સામર્થ્ય તો માત્ર એમાં છે.' પછી એ લાજાળુ અને યુવાન સીતા, પતિના વિજયથી ખુશ થઈ—