કૃતા મે મનસા બુદ્ધિર્ભેત્તવ્યોઽયં મયેતિ ચ। પ્રહતસ્ય મયા તસ્ય લાઙ્ગૂલેન મહાગિરેઃ
મારે આ અવરોધ તોડવો જ પડશે એમ મનમાં નક્કી કર્યું. પછી મેં મારી પૂંછથી એ મહાન પર્વતને જોરથી માર્યો.
શિખરં સૂર્યસંકાશં વ્યશીર્યત સહસ્રધા। વ્યવસાયં ચ તં બુદ્ધ્વા સ હોવાચ મહાગિરિઃ
એ પર્વતનું શિખર, જે સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું, મારી આંચથી હજાર ભાગે વિખૂટી ગયું. પછી, મારી દૃઢ નિશ્ચયતા જોઈને એ મહાપર્વતે મને સંબોધન કર્યું.
પુત્રેતિ મધુરાં વાણીં મનઃ પ્રહ્લાદયન્નિવ। પિતૃવ્યં ચાપિ માં વિદ્ધિ સખાયં માતરિશ્વનઃ
'પુત્ર' કહીને એ પર્વતે મીઠી વાણીમાં બોલ્યું, જે મારા મનને આનંદિત કરી ગઈ. એણે કહ્યું: 'મને તારા પિતાના ભાઈ અને પવનદેવના મિત્ર તરીકે ઓળખ.'
મૈનાકમિતિ વિખ્યાતં નિવસન્તં મહોદધૌ। પક્ષવન્તઃ પુરા પુત્ર બભૂવુઃ પર્વતોત્તમાઃ
'હું મહાસાગરમાં વસતો મૈનાક પર્વત છું, એમ બધે પ્રસિદ્ધ છું. પુત્ર, પ્રાચીન સમયમાં શ્રેષ્ઠ પર્વતોને પાંખો હતી.'
છન્દતઃ પૃથિવીં ચેરુર્બાધમાનાઃ સમન્તતઃ। શ્રુત્વા નગાનાં ચરિતં મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ
'એ પર્વતો પોતાની ઈચ્છાથી ધરતી પર ફરતા અને સર્વત્ર તકલીફ આપતા. પર્વતોની આવી હરકત સાંભળી મહેન્દ્ર દેવે—'
વજ્રેણ ભગવાન્ પક્ષૌ ચિચ્છેદૈષાં સહસ્રશઃ। અહં તુ મોચિતસ્તસ્માત્ તવ પિત્રા મહાત્મના
'મહેન્દ્રે પોતાના વજ્રથી હજારો પર્વતોની પાંખો કાપી નાખી. પણ તારા મહાન પિતા મારુતદેવે મને એમાંથી બચાવ્યો.'
મારુતેન તદા વત્સ પ્રક્ષિપ્તો વરુણાલયે। રાઘવસ્ય મયા સાહ્યે વર્તિતવ્યમરિંદમ
'એ સમયે, વત્સ, મારુતદેવે મને વરુણના નિવાસસ્થાને મૂકી દીધો. હવે રાઘવની સહાય કરવી એ મારું ફરજ છે, હે શત્રુવિનાશક.'
રામો ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ। એતચ્છ્રુત્વા મયા તસ્ય મૈનાકસ્ય મહાત્મનઃ
'રામ ધર્મને પાળનારા સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મહેન્દ્ર જેટલી પરાક્રમશાળી છે. એ મહાત્મા મૈનાકના મોઢેથી આ સાંભળ્યા પછી—'
કાર્યમાવેદ્ય ચ ગિરેરુદ્ધતં વૈ મનો મમ। તેન ચાહમનુજ્ઞાતો મૈનાકેન મહાત્મના
'મારે જે કાર્ય માટે આવ્યો છું એ પર્વતને જણાવી દીધું અને મનથી દૃઢ રહ્યો. પછી મહાત્મા મૈનાકે મને અનુમતિ આપી, અને હું આગળ વધ્યો.'
સ ચાપ્યન્તર્હિતઃ શૈલો માનુષેણ વપુષ્મતા। શરીરેણ મહાશૈલઃ શૈલેન ચ મહોદધૌ
'પછી એ પર્વત માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને અદૃશ્ય થયો; એ મહાપર્વત માનવ જેવું શરીર ધારણ કરીને મહાસાગરમાં પ્રવેશી ગયો.'
ઉત્તમં જવમાસ્થાય શેષમધ્વાનમાસ્થિતઃ। તતોઽહં સુચિરં કાલં જવેનાભ્યગમં પથિ
'પછી મેં શ્રેષ્ઠ ગતિ પકડી અને બાકીનો માર્ગ પાર કરવા નીકળી પડ્યો. લાંબા સમય પછી હું ઝડપથી આગળ વધતો રહ્યો.'
તતઃ પશ્યામ્યહં દેવીં સુરસાં નાગમાતરમ્। સમુદ્રમધ્યે સા દેવી વચનં ચેદમબ્રવીત્
'પછી મેં સમુદ્રના મધ્યમાં દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ, નાગમાતૃકા સુરસાને જોયા. એ દેવીએ મને આ રીતે સંબોધન કર્યું.'
મમ ભક્ષ્યઃ પ્રદિષ્ટસ્ત્વમમરૈર્હરિસત્તમ। તતસ્ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ વિહિતસ્ત્વં હિ મે સુરૈઃ
'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, દેવતાઓએ તને મારું ભોજન નિર્ધાર્યું છે. તેથી હું તને ખાઈ જઇશ, કેમ કે દેવોએ તને મારી પાસે મોકલ્યો છે.'
એવમુક્તઃ સુરસયા પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ। વિવર્ણવદનો ભૂત્વા વાક્યં ચેદમુદીરયમ્
'સુરસાએ આવું કહ્યાના પછી, હું હાથ જોડીને નમ્રતાથી ઊભો રહ્યો. મારો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો અને મેં આ રીતે જવાબ આપ્યો.'
રામો દાશરથિઃ શ્રીમાન્ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા ચ પરંતપઃ
'રામ, દશરથપુત્ર, શ્રીમંત અને પરાક્રમી, પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને પત્ની સીતા સાથે દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા છે.'
તસ્ય સીતા હૃતા ભાર્યા રાવણેન દુરાત્મના। તસ્યાઃ સકાશં દૂતોઽહં ગમિષ્યે રામશાસનાત્
'રાવણ નામના દુષ્ટે રામની પત્ની સીતાનું અપહરણ કર્યું છે. રામના આદેશથી હું દૂત બનીને સીતાના સંદેશ માટે જઈ રહ્યો છું.'
કર્તુમર્હસિ રામસ્ય સાહાય્યં વિષયે સતી। અથવા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા રામં ચાક્લિષ્ટકારિણમ્
રામના કામમાં તું મદદ કરવી જોઈએ; અથવા, માઇથિલીને અને નિર્દોષ રામને જોઈને, પછી તું જે રીતે ઇચ્છે તે રીતે વર્તી શકે છે.
આગમિષ્યામિ તે વક્ત્રં સત્યં પ્રતિશૃણોમિ તે। એવમુક્તા મયા સા તુ સુરસા કામરૂપિણી
હું તારા મોઢામાં જઈશ અને પાછો આવીશ; હું તને સાચો વચન આપું છું. એમ હું કહ્યાની સાથે, કામરૂપા સુરસા એ મને જવાબ આપ્યો.
અબ્રવીન્નાતિવર્તેત કશ્ચિદેષ વરો મમ। એવમુક્તઃ સુરસયા દશયોજનમાયતઃ
એણે કહ્યું, 'આને કોઈ પાર ન કરી શકે; એ જ મારું વર્તમાન છે.' સુરસાએ આમ કહ્યાના પછી, હું દસ યોજન જેટલો મોટો થયો.
તતોઽર્ધગુણવિસ્તારો બભૂવાહં ક્ષણેન તુ। મત્પ્રમાણાધિકં ચૈવ વ્યાદિતં તુ મુખં તયા
પછી, એક ક્ષણમાં, હું પહેલાં કરતાં અડધો પહોળો થયો; અને એણે મારાથી પણ વિશાળ મોઢું ખોલ્યું.
તદ્ દૃષ્ટ્વા વ્યાદિતં ત્વાસ્યં હ્રસ્વં હ્યકરવં પુનઃ। તસ્મિન્ મુહૂર્તે ચ પુનર્બભૂવાઙ્ગુષ્ઠસમ્મિતઃ
એનું મોટું મોઢું જોઈને, હું ફરીથી નાનો થયો; એ જ ક્ષણે, હું અંગૂઠા જેટલો નાનો થઈ ગયો.
અભિપત્યાશુ તદ્વક્ત્રં નિર્ગતોઽહં તતઃ ક્ષણાત્ । અબ્રવીત્ સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ માં પુનઃ
હું ઝડપથી એના મોઢામાં ગયો અને તરત જ બહાર આવી ગયો; પછી દેવી સુરસાએ પોતાના સ્વરૂપે મને કહ્યું.
અર્થસિદ્ધૌ હરિશ્રેષ્ઠ ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્। સમાનય ચ વૈદેહીં રાઘવેણ મહાત્મના
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હળવાશથી જા અને તારો કાર્ય પૂરું કર; વૈદેહીને મહાન આત્માવાળા રાઘવ પાસે લઈ આવ.
સુખી ભવ મહાબાહો પ્રીતાસ્મિ તવ વાનર। તતોઽહં સાધુસાધ્વીતિ સર્વભૂતૈઃ પ્રશંસિતઃ
હે મહાબાહુ, સુખી રહેજે; હું તારા પર પ્રસન્ન છું, હે વાનર. પછી બધા જીવોએ 'શાબાશ! શાબાશ!' કહીને મારી પ્રશંસા કરી.
તતોઽન્તરિક્ષં વિપુલં પ્લુતોઽહં ગરુડો યથા। છાયા મે નિગૃહીતા ચ ન ચ પશ્યામિ કિંચન
પછી હું વિશાળ આકાશમાં ગરુડ જેવો ઉડી ગયો; મારી છાંયા પકડી લેવામાં આવી, પણ મને કશુંય દેખાયું નહીં.
સોઽહં વિગતવેગસ્તુ દિશો દશ વિલોકયન્। ન કિંચિત્ તત્ર પશ્યામિ યેન મે વિહતા ગતિઃ
પછી, મારી ઝડપ ઓછી થઈ ગઈ, અને મેં દસેય દિશાઓમાં જોયું; ત્યાં મને કશુંય એવું દેખાયું નહીં, જેના કારણે મારી ગતિ અટકી હતી.
અથ મે બુદ્ધિરુત્પન્ના કિંનામ ગમને મમ। ઈદૃશો વિઘ્ન ઉત્પન્નો રૂપમત્ર ન દૃશ્યતે
પછી મને વિચાર આવ્યો: 'મારા માર્ગમાં આ શું અવરોધ છે? આવો વિઘ્ન આવ્યો છે, પણ અહીં કોઈ સ્વરૂપ દેખાતું નથી.'
અધોભાગે તુ મે દૃષ્ટિઃ શોચતઃ પતિતા તદા। તત્રાદ્રાક્ષમહં ભીમાં રાક્ષસીં સલિલેશયામ્
પછી, જ્યારે હું દુઃખી હતો, ત્યારે મારી નજર નીચે પડી; ત્યાં મેં પાણીમાં પડેલી એક ભયાનક રાક્ષસી જોઈ.
પ્રહસ્ય ચ મહાનાદમુક્તોઽહં ભીમયા તયા। અવસ્થિતમસમ્ભ્રાન્તમિદં વાક્યમશોભનમ્
એણે મોટો હાસ્ય અને ભયાનક અવાજ કર્યો, અને હું અડગ રહીને એના કડક શબ્દો સાંભળ્યા.
ક્વાસિ ગન્તા મહાકાય ક્ષુધિતાયા મમેપ્સિતઃ। ભક્ષઃ પ્રીણય મે દેહં ચિરમાહારવર્જિતમ્
"હે મહાકાય, ક્યાં જઈ રહ્યો છે? તું જ મારા ભૂખ માટે ઇચ્છિત ભોજન છે. તારો દેહ મને આપી તૃપ્ત કર, કેમ કે મને લાંબા સમયથી ખોરાક મળ્યો નથી."