તતસ્તસ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગે મહેન્દ્રસ્ય મહાબલાઃ। હનુમત્પ્રમુખાઃ પ્રીતિં હરયો જગ્મુરુત્તમામ્
પછી મહેન્દ્ર પર્વતના શિખરે, હનુમાનના નેતૃત્વમાં શક્તિશાળી વાનરોને પરમ આનંદ થયો.
પ્રીતિમત્સૂપવિષ્ટેષુ વાનરેષુ મહાત્મસુ। તં તતઃ પ્રતિસંહૃષ્ટઃ પ્રીતિયુક્તં મહાકપિમ્
પ્રસન્ન મનથી મહાત્મા વાનરો સાથે બેઠેલા, ત્યારે આનંદિત જાંબવાને પ્રેમથી મહાકપિને સંબોધ્યો.
જામ્બવાન્ કાર્યવૃત્તાન્તમપૃચ્છદનિલાત્મજમ્। કથં દૃષ્ટા ત્વયા દેવી કથં વા તત્ર વર્તતે
જાંબવાને પવનપુત્ર હનુમાનને પૂછ્યું: 'તમે દેવીને કેવી રીતે જોયા? અને એ ત્યાં કેવી રીતે રહે છે?'
તસ્યાં ચાપિ કથં વૃત્તઃ ક્રૂરકર્મા દશાનનઃ। તત્ત્વતઃ સર્વમેતન્નઃ પ્રબ્રૂહિ ત્વં મહાકપે
'અને દશાનન રાવણે તેની સાથે કેવું વર્તન કર્યું? મહાકપિ, આ બધું સાચું સાચું અમને કહો.'
સમ્માર્ગિતા કથં દેવી કિં ચ સા પ્રત્યભાષત। શ્રુતાર્થાશ્ચિન્તયિષ્યામો ભૂયઃ કાર્યવિનિશ્ચયમ્
'દેવીની શોધ કેવી રીતે થઈ અને તેણે શું જવાબ આપ્યો? બધું જાણી લઈ, આપણે ફરીથી શું કરવું એ વિચારશું.'
યશ્ચાર્થસ્તત્ર વક્તવ્યો ગતૈરસ્માભિરાત્મવાન્। રક્ષિતવ્યં ચ યત્તત્ર તદ્ ભવાન્ વ્યાકરોતુ નઃ
'અમે પાછા આવ્યા પછી શું કહેવું કે કરવું જોઈએ અને ત્યાં શું સાવધાની રાખવી જોઈએ, એ બધું તું અમને સમજાવ.'
સ નિયુક્તસ્તતસ્તેન સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। નમસ્યન્ શિરસા દેવ્યૈ સીતાયૈ પ્રત્યભાષત
એમ કહી, હનુમાન આનંદથી રોમાચિત થઈ, દેવી સીતાને મસ્તક નમાવી, બોલવા લાગ્યો.
પ્રત્યક્ષમેવ ભવતાં મહેન્દ્રાગ્રાત્ ખમાપ્લુતઃ। ઉદધેર્દક્ષિણં પારં કાઙ્ક્ષમાણઃ સમાહિતઃ
'તમારા સામે, મહેન્દ્ર પર્વતની ચોટી પરથી હું ઉડીને, દક્ષિણ દરિયાની પાર પહોંચવા એકાગ્રતાથી નીકળી પડ્યો.'
ગચ્છતશ્ચ હિ મે ઘોરં વિઘ્નરૂપમિવાભવત્। કાઞ્ચનં શિખરં દિવ્યં પશ્યામિ સુમનોહરમ્
જ્યારે હું આગળ વધતો હતો, ત્યારે અચાનક એક ભયાનક અવરોધ મારા માર્ગે આવ્યો. એ અવરોધ રૂપે એક સુવર્ણ અને અતિ મનમોહક, દિવ્ય પર્વત દેખાયો.
સ્થિતં પન્થાનમાવૃત્ય મેને વિઘ્નં ચ તં નગમ્। ઉપસંગમ્ય તં દિવ્યં કાઞ્ચનં નગમુત્તમમ્
એ પર્વત મારા રસ્તાને રોકીને ઊભો રહ્યો, અને મેં એને અવરોધ જ માન્યો. પછી હું એ દિવ્ય અને ઉત્તમ સુવર્ણ પર્વત પાસે ગયો.
કૃતા મે મનસા બુદ્ધિર્ભેત્તવ્યોઽયં મયેતિ ચ। પ્રહતસ્ય મયા તસ્ય લાઙ્ગૂલેન મહાગિરેઃ
મારે આ અવરોધ તોડવો જ પડશે એમ મનમાં નક્કી કર્યું. પછી મેં મારી પૂંછથી એ મહાન પર્વતને જોરથી માર્યો.
શિખરં સૂર્યસંકાશં વ્યશીર્યત સહસ્રધા। વ્યવસાયં ચ તં બુદ્ધ્વા સ હોવાચ મહાગિરિઃ
એ પર્વતનું શિખર, જે સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું, મારી આંચથી હજાર ભાગે વિખૂટી ગયું. પછી, મારી દૃઢ નિશ્ચયતા જોઈને એ મહાપર્વતે મને સંબોધન કર્યું.
પુત્રેતિ મધુરાં વાણીં મનઃ પ્રહ્લાદયન્નિવ। પિતૃવ્યં ચાપિ માં વિદ્ધિ સખાયં માતરિશ્વનઃ
'પુત્ર' કહીને એ પર્વતે મીઠી વાણીમાં બોલ્યું, જે મારા મનને આનંદિત કરી ગઈ. એણે કહ્યું: 'મને તારા પિતાના ભાઈ અને પવનદેવના મિત્ર તરીકે ઓળખ.'
મૈનાકમિતિ વિખ્યાતં નિવસન્તં મહોદધૌ। પક્ષવન્તઃ પુરા પુત્ર બભૂવુઃ પર્વતોત્તમાઃ
'હું મહાસાગરમાં વસતો મૈનાક પર્વત છું, એમ બધે પ્રસિદ્ધ છું. પુત્ર, પ્રાચીન સમયમાં શ્રેષ્ઠ પર્વતોને પાંખો હતી.'
છન્દતઃ પૃથિવીં ચેરુર્બાધમાનાઃ સમન્તતઃ। શ્રુત્વા નગાનાં ચરિતં મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ
'એ પર્વતો પોતાની ઈચ્છાથી ધરતી પર ફરતા અને સર્વત્ર તકલીફ આપતા. પર્વતોની આવી હરકત સાંભળી મહેન્દ્ર દેવે—'
વજ્રેણ ભગવાન્ પક્ષૌ ચિચ્છેદૈષાં સહસ્રશઃ। અહં તુ મોચિતસ્તસ્માત્ તવ પિત્રા મહાત્મના
'મહેન્દ્રે પોતાના વજ્રથી હજારો પર્વતોની પાંખો કાપી નાખી. પણ તારા મહાન પિતા મારુતદેવે મને એમાંથી બચાવ્યો.'
મારુતેન તદા વત્સ પ્રક્ષિપ્તો વરુણાલયે। રાઘવસ્ય મયા સાહ્યે વર્તિતવ્યમરિંદમ
'એ સમયે, વત્સ, મારુતદેવે મને વરુણના નિવાસસ્થાને મૂકી દીધો. હવે રાઘવની સહાય કરવી એ મારું ફરજ છે, હે શત્રુવિનાશક.'
રામો ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ। એતચ્છ્રુત્વા મયા તસ્ય મૈનાકસ્ય મહાત્મનઃ
'રામ ધર્મને પાળનારા સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મહેન્દ્ર જેટલી પરાક્રમશાળી છે. એ મહાત્મા મૈનાકના મોઢેથી આ સાંભળ્યા પછી—'
કાર્યમાવેદ્ય ચ ગિરેરુદ્ધતં વૈ મનો મમ। તેન ચાહમનુજ્ઞાતો મૈનાકેન મહાત્મના
'મારે જે કાર્ય માટે આવ્યો છું એ પર્વતને જણાવી દીધું અને મનથી દૃઢ રહ્યો. પછી મહાત્મા મૈનાકે મને અનુમતિ આપી, અને હું આગળ વધ્યો.'
સ ચાપ્યન્તર્હિતઃ શૈલો માનુષેણ વપુષ્મતા। શરીરેણ મહાશૈલઃ શૈલેન ચ મહોદધૌ
'પછી એ પર્વત માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને અદૃશ્ય થયો; એ મહાપર્વત માનવ જેવું શરીર ધારણ કરીને મહાસાગરમાં પ્રવેશી ગયો.'
ઉત્તમં જવમાસ્થાય શેષમધ્વાનમાસ્થિતઃ। તતોઽહં સુચિરં કાલં જવેનાભ્યગમં પથિ
'પછી મેં શ્રેષ્ઠ ગતિ પકડી અને બાકીનો માર્ગ પાર કરવા નીકળી પડ્યો. લાંબા સમય પછી હું ઝડપથી આગળ વધતો રહ્યો.'
તતઃ પશ્યામ્યહં દેવીં સુરસાં નાગમાતરમ્। સમુદ્રમધ્યે સા દેવી વચનં ચેદમબ્રવીત્
'પછી મેં સમુદ્રના મધ્યમાં દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ, નાગમાતૃકા સુરસાને જોયા. એ દેવીએ મને આ રીતે સંબોધન કર્યું.'
મમ ભક્ષ્યઃ પ્રદિષ્ટસ્ત્વમમરૈર્હરિસત્તમ। તતસ્ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ વિહિતસ્ત્વં હિ મે સુરૈઃ
'હે વાનરશ્રેષ્ઠ, દેવતાઓએ તને મારું ભોજન નિર્ધાર્યું છે. તેથી હું તને ખાઈ જઇશ, કેમ કે દેવોએ તને મારી પાસે મોકલ્યો છે.'
એવમુક્તઃ સુરસયા પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ। વિવર્ણવદનો ભૂત્વા વાક્યં ચેદમુદીરયમ્
'સુરસાએ આવું કહ્યાના પછી, હું હાથ જોડીને નમ્રતાથી ઊભો રહ્યો. મારો ચહેરો ફિક્કો પડી ગયો અને મેં આ રીતે જવાબ આપ્યો.'
રામો દાશરથિઃ શ્રીમાન્ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્। લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા ચ પરંતપઃ
'રામ, દશરથપુત્ર, શ્રીમંત અને પરાક્રમી, પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને પત્ની સીતા સાથે દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા છે.'
તસ્ય સીતા હૃતા ભાર્યા રાવણેન દુરાત્મના। તસ્યાઃ સકાશં દૂતોઽહં ગમિષ્યે રામશાસનાત્
'રાવણ નામના દુષ્ટે રામની પત્ની સીતાનું અપહરણ કર્યું છે. રામના આદેશથી હું દૂત બનીને સીતાના સંદેશ માટે જઈ રહ્યો છું.'
કર્તુમર્હસિ રામસ્ય સાહાય્યં વિષયે સતી। અથવા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા રામં ચાક્લિષ્ટકારિણમ્
રામના કામમાં તું મદદ કરવી જોઈએ; અથવા, માઇથિલીને અને નિર્દોષ રામને જોઈને, પછી તું જે રીતે ઇચ્છે તે રીતે વર્તી શકે છે.
આગમિષ્યામિ તે વક્ત્રં સત્યં પ્રતિશૃણોમિ તે। એવમુક્તા મયા સા તુ સુરસા કામરૂપિણી
હું તારા મોઢામાં જઈશ અને પાછો આવીશ; હું તને સાચો વચન આપું છું. એમ હું કહ્યાની સાથે, કામરૂપા સુરસા એ મને જવાબ આપ્યો.
અબ્રવીન્નાતિવર્તેત કશ્ચિદેષ વરો મમ। એવમુક્તઃ સુરસયા દશયોજનમાયતઃ
એણે કહ્યું, 'આને કોઈ પાર ન કરી શકે; એ જ મારું વર્તમાન છે.' સુરસાએ આમ કહ્યાના પછી, હું દસ યોજન જેટલો મોટો થયો.
તતોઽર્ધગુણવિસ્તારો બભૂવાહં ક્ષણેન તુ। મત્પ્રમાણાધિકં ચૈવ વ્યાદિતં તુ મુખં તયા
પછી, એક ક્ષણમાં, હું પહેલાં કરતાં અડધો પહોળો થયો; અને એણે મારાથી પણ વિશાળ મોઢું ખોલ્યું.