સર્વેષાં હરિવીરાણાં મધ્યે વાચમનુત્તમામ્। સત્ત્વે વીર્યે ન તે કશ્ચિત્ સમો વાનર વિદ્યતે
બધા વાનર વીરોમાં, અંગદે સર્વોત્તમ વાત કહી: 'તારી હિંમત અને બળમાં, વાનરોમાં તારો કોઈ સરખો નથી.'
યદવપ્લુત્ય વિસ્તીર્ણં સાગરં પુનરાગતઃ। જીવિતસ્ય પ્રદાતા નસ્ત્વમેકો વાનરોત્તમ
જે વિશાળ દરિયો ફાંદી ને પાછો આવ્યો, એ તું એકલો જ અમારો જીવ બચાવનાર છે, વાનરશ્રેષ્ઠ.
ત્વત્પ્રસાદાત્ સમેષ્યામઃ સિદ્ધાર્થા રાઘવેણ હ। અહો સ્વામિનિ તે ભક્તિરહો વીર્યમહો ધૃતિઃ
તારી કૃપાથી આપણે રાઘવ સાથે મળશું અને આપણું કામ પૂરું થશે. વાહ, તારો સ્વામી પ્રત્યેનો ભક્તિભાવ! વાહ, તારું બળ! વાહ, તારી સ્થિરતા!
દિષ્ટ્યા દૃષ્ટા ત્વયા દેવી રામપત્ની યશસ્વિની। દિષ્ટ્યા ત્યક્ષ્યતિ કાકુત્સ્થઃ શોકં સીતાવિયોગજમ્
સૌભાગ્યે, તું રામપત્ની, યશસ્વિ દેવીને જોઈ શક્યો. સૌભાગ્યે, કકુત્સ્થ સીતાના વિયોગથી થયેલો દુઃખ હવે છોડશે.
તતોઽઙ્ગદં હનૂમન્તં જામ્બવન્તં ચ વાનરાઃ। પરિવાર્ય પ્રમુદિતા ભેજિરે વિપુલાઃ શિલાઃ
પછી વાનરો આનંદથી અંગદ, હનુમાન અને જાંબવાનને ઘેરીને, પહોળી શિલાઓ પર બેઠા.
ઉપવિષ્ટા ગિરેસ્તસ્ય શિલાસુ વિપુલાસુ તે। શ્રોતુકામાઃ સમુદ્રસ્ય લઙ્ઘનં વાનરોત્તમાઃ
એ પહોળી પર્વતશિલાઓ પર બેઠેલા શ્રેષ્ઠ વાનરો, દરિયો કઈ રીતે પાર થયો એ સાંભળવા આતુર હતા.
દર્શનં ચાપિ લઙ્કાયાઃ સીતાયા રાવણસ્ય ચ। તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે હનૂમદ્વદનોન્મુખાઃ
લંકા, સીતા અને રાવણને કેવી રીતે જોયા, એ પણ સાંભળવા, બધાએ હાથ જોડીને હનુમાન સામે મોઢું કરીને ઊભા રહ્યા.
તસ્થૌ તત્રાઙ્ગદઃ શ્રીમાન્ વાનરૈર્બહુભિર્વૃતઃ। ઉપાસ્યમાનો વિબુધૈર્દિવિ દેવપતિર્યથા
ત્યાં યશસ્વી અંગદ અનેક વાનરોની વચ્ચે ઊભો રહ્યો, જેમ સ્વર્ગમાં દેવો વડે દેવપતિનું સન્માન થાય એમ.
હનૂમતા કીર્તિમતા યશસ્વિના તથાઙ્ગદેનાઙ્ગદનદ્ધબાહુના। મુદા તદાધ્યાસિતમુન્નતં મહ- ન્મહીધરાગ્રં જ્વલિતં શ્રિયાભવત્
યશસ્વી હનુમાન અને બાહુબલિ અંગદ આનંદથી એ ઊંચા પર્વતશિખરે બેઠા, અને એ શિખર તેજથી ઝગમગતું લાગતું હતું.
thumb|અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે અઠાવનમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તસ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગે મહેન્દ્રસ્ય મહાબલાઃ। હનુમત્પ્રમુખાઃ પ્રીતિં હરયો જગ્મુરુત્તમામ્
પછી મહેન્દ્ર પર્વતના શિખરે, હનુમાનના નેતૃત્વમાં શક્તિશાળી વાનરોને પરમ આનંદ થયો.
પ્રીતિમત્સૂપવિષ્ટેષુ વાનરેષુ મહાત્મસુ। તં તતઃ પ્રતિસંહૃષ્ટઃ પ્રીતિયુક્તં મહાકપિમ્
પ્રસન્ન મનથી મહાત્મા વાનરો સાથે બેઠેલા, ત્યારે આનંદિત જાંબવાને પ્રેમથી મહાકપિને સંબોધ્યો.
જામ્બવાન્ કાર્યવૃત્તાન્તમપૃચ્છદનિલાત્મજમ્। કથં દૃષ્ટા ત્વયા દેવી કથં વા તત્ર વર્તતે
જાંબવાને પવનપુત્ર હનુમાનને પૂછ્યું: 'તમે દેવીને કેવી રીતે જોયા? અને એ ત્યાં કેવી રીતે રહે છે?'
તસ્યાં ચાપિ કથં વૃત્તઃ ક્રૂરકર્મા દશાનનઃ। તત્ત્વતઃ સર્વમેતન્નઃ પ્રબ્રૂહિ ત્વં મહાકપે
'અને દશાનન રાવણે તેની સાથે કેવું વર્તન કર્યું? મહાકપિ, આ બધું સાચું સાચું અમને કહો.'
સમ્માર્ગિતા કથં દેવી કિં ચ સા પ્રત્યભાષત। શ્રુતાર્થાશ્ચિન્તયિષ્યામો ભૂયઃ કાર્યવિનિશ્ચયમ્
'દેવીની શોધ કેવી રીતે થઈ અને તેણે શું જવાબ આપ્યો? બધું જાણી લઈ, આપણે ફરીથી શું કરવું એ વિચારશું.'
યશ્ચાર્થસ્તત્ર વક્તવ્યો ગતૈરસ્માભિરાત્મવાન્। રક્ષિતવ્યં ચ યત્તત્ર તદ્ ભવાન્ વ્યાકરોતુ નઃ
'અમે પાછા આવ્યા પછી શું કહેવું કે કરવું જોઈએ અને ત્યાં શું સાવધાની રાખવી જોઈએ, એ બધું તું અમને સમજાવ.'
સ નિયુક્તસ્તતસ્તેન સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ। નમસ્યન્ શિરસા દેવ્યૈ સીતાયૈ પ્રત્યભાષત
એમ કહી, હનુમાન આનંદથી રોમાચિત થઈ, દેવી સીતાને મસ્તક નમાવી, બોલવા લાગ્યો.
પ્રત્યક્ષમેવ ભવતાં મહેન્દ્રાગ્રાત્ ખમાપ્લુતઃ। ઉદધેર્દક્ષિણં પારં કાઙ્ક્ષમાણઃ સમાહિતઃ
'તમારા સામે, મહેન્દ્ર પર્વતની ચોટી પરથી હું ઉડીને, દક્ષિણ દરિયાની પાર પહોંચવા એકાગ્રતાથી નીકળી પડ્યો.'
ગચ્છતશ્ચ હિ મે ઘોરં વિઘ્નરૂપમિવાભવત્। કાઞ્ચનં શિખરં દિવ્યં પશ્યામિ સુમનોહરમ્
જ્યારે હું આગળ વધતો હતો, ત્યારે અચાનક એક ભયાનક અવરોધ મારા માર્ગે આવ્યો. એ અવરોધ રૂપે એક સુવર્ણ અને અતિ મનમોહક, દિવ્ય પર્વત દેખાયો.
સ્થિતં પન્થાનમાવૃત્ય મેને વિઘ્નં ચ તં નગમ્। ઉપસંગમ્ય તં દિવ્યં કાઞ્ચનં નગમુત્તમમ્
એ પર્વત મારા રસ્તાને રોકીને ઊભો રહ્યો, અને મેં એને અવરોધ જ માન્યો. પછી હું એ દિવ્ય અને ઉત્તમ સુવર્ણ પર્વત પાસે ગયો.
કૃતા મે મનસા બુદ્ધિર્ભેત્તવ્યોઽયં મયેતિ ચ। પ્રહતસ્ય મયા તસ્ય લાઙ્ગૂલેન મહાગિરેઃ
મારે આ અવરોધ તોડવો જ પડશે એમ મનમાં નક્કી કર્યું. પછી મેં મારી પૂંછથી એ મહાન પર્વતને જોરથી માર્યો.
શિખરં સૂર્યસંકાશં વ્યશીર્યત સહસ્રધા। વ્યવસાયં ચ તં બુદ્ધ્વા સ હોવાચ મહાગિરિઃ
એ પર્વતનું શિખર, જે સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું, મારી આંચથી હજાર ભાગે વિખૂટી ગયું. પછી, મારી દૃઢ નિશ્ચયતા જોઈને એ મહાપર્વતે મને સંબોધન કર્યું.
પુત્રેતિ મધુરાં વાણીં મનઃ પ્રહ્લાદયન્નિવ। પિતૃવ્યં ચાપિ માં વિદ્ધિ સખાયં માતરિશ્વનઃ
'પુત્ર' કહીને એ પર્વતે મીઠી વાણીમાં બોલ્યું, જે મારા મનને આનંદિત કરી ગઈ. એણે કહ્યું: 'મને તારા પિતાના ભાઈ અને પવનદેવના મિત્ર તરીકે ઓળખ.'
મૈનાકમિતિ વિખ્યાતં નિવસન્તં મહોદધૌ। પક્ષવન્તઃ પુરા પુત્ર બભૂવુઃ પર્વતોત્તમાઃ
'હું મહાસાગરમાં વસતો મૈનાક પર્વત છું, એમ બધે પ્રસિદ્ધ છું. પુત્ર, પ્રાચીન સમયમાં શ્રેષ્ઠ પર્વતોને પાંખો હતી.'
છન્દતઃ પૃથિવીં ચેરુર્બાધમાનાઃ સમન્તતઃ। શ્રુત્વા નગાનાં ચરિતં મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ
'એ પર્વતો પોતાની ઈચ્છાથી ધરતી પર ફરતા અને સર્વત્ર તકલીફ આપતા. પર્વતોની આવી હરકત સાંભળી મહેન્દ્ર દેવે—'
વજ્રેણ ભગવાન્ પક્ષૌ ચિચ્છેદૈષાં સહસ્રશઃ। અહં તુ મોચિતસ્તસ્માત્ તવ પિત્રા મહાત્મના
'મહેન્દ્રે પોતાના વજ્રથી હજારો પર્વતોની પાંખો કાપી નાખી. પણ તારા મહાન પિતા મારુતદેવે મને એમાંથી બચાવ્યો.'
મારુતેન તદા વત્સ પ્રક્ષિપ્તો વરુણાલયે। રાઘવસ્ય મયા સાહ્યે વર્તિતવ્યમરિંદમ
'એ સમયે, વત્સ, મારુતદેવે મને વરુણના નિવાસસ્થાને મૂકી દીધો. હવે રાઘવની સહાય કરવી એ મારું ફરજ છે, હે શત્રુવિનાશક.'
રામો ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠો મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ। એતચ્છ્રુત્વા મયા તસ્ય મૈનાકસ્ય મહાત્મનઃ
'રામ ધર્મને પાળનારા સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મહેન્દ્ર જેટલી પરાક્રમશાળી છે. એ મહાત્મા મૈનાકના મોઢેથી આ સાંભળ્યા પછી—'
કાર્યમાવેદ્ય ચ ગિરેરુદ્ધતં વૈ મનો મમ। તેન ચાહમનુજ્ઞાતો મૈનાકેન મહાત્મના
'મારે જે કાર્ય માટે આવ્યો છું એ પર્વતને જણાવી દીધું અને મનથી દૃઢ રહ્યો. પછી મહાત્મા મૈનાકે મને અનુમતિ આપી, અને હું આગળ વધ્યો.'
સ ચાપ્યન્તર્હિતઃ શૈલો માનુષેણ વપુષ્મતા। શરીરેણ મહાશૈલઃ શૈલેન ચ મહોદધૌ
'પછી એ પર્વત માનવ સ્વરૂપ ધારણ કરીને અદૃશ્ય થયો; એ મહાપર્વત માનવ જેવું શરીર ધારણ કરીને મહાસાગરમાં પ્રવેશી ગયો.'