ન ચાપ્યસ્ય કપેર્ઘાતે કંચિત્ પશ્યામ્યહં ગુણમ્। તેષ્વયં પાત્યતાં દણ્ડો યૈરયં પ્રેષિતઃ કપિઃ
આ વાનરને મારવામાં મને કોઈ ગુણ દેખાતો નથી; જે લોકોએ તેને મોકલ્યો છે, તેમને જ દંડ આપવો જોઈએ.
સાધુર્વા યદિ વાસાધુઃ પરૈરેષ સમર્પિતઃ। બ્રુવન્ પરાર્થં પરવાન્ ન દૂતો વધમર્હતિ
આ વાનર સારો હોય કે ખરાબ, તે બીજાના હિત માટે મોકલાયો છે; બીજાના કામ માટે બોલે છે, એટલે દૂતને મૃત્યુ દંડ આપવો યોગ્ય નથી.
અપિ ચાસ્મિન્ હતે નાન્યં રાજન્ પશ્યામિ ખેચરમ્। ઇહ યઃ પુનરાગચ્છેત્ પરં પારં મહોદધેઃ
અને, રાજા, જો તેને મારી નાખવામાં આવે, તો આકાશમાં રહેતા બીજું કોઈ નથી જે ફરીથી આ વિશાળ સમુદ્ર પાર કરી અહીં આવી શકે.
તસ્માન્નાસ્ય વધે યત્નઃ કાર્યઃ પરપુરંજય। ભવાન્ સેન્દ્રેષુ દેવેષુ યત્નમાસ્થાતુમર્હતિ
એથી, પરશત્રુઓને હરાવનાર, તેને મારવાનો કોઈ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ નહીં; તમે દેવો અને ઇન્દ્ર સાથે મળીને જે કરવું જોઈએ તે માટે તૈયાર થાઓ.
અસ્મિન્ વિનષ્ટે નહિ ભૂતમન્યં પશ્યામિ યસ્તૌ નરરાજપુત્રૌ। યુદ્ધાય યુદ્ધપ્રિય દુર્વિનીતા- વુદ્યોજયેદ્ વૈ ભવતા વિરુદ્ધૌ
જો તેને નષ્ટ કરી દેવામાં આવે, તો મને બીજું કોઈ જીવંત નથી દેખાતું, જે મનુષ્યરાજાના એ બે યુદ્ધપ્રેમી, ઉદ્ધત પુત્રોને તમારા વિરુદ્ધ યુદ્ધ માટે ઉશ્કેરવા સક્ષમ હોય.
પરાક્રમોત્સાહમનસ્વિનાં ચ સુરાસુરાણામપિ દુર્જયેન। ત્વયા મનોનન્દન નૈર્ઋતાનાં યુદ્ધાય નિર્નાશયિતું ન યુક્તમ્
રાક્ષસોના મનને આનંદ આપનાર, દેવો અને અસુરોમાં પણ પરાક્રમી અને ઉત્સાહી એવા તમે અજેય છો; એટલે રાક્ષસોને યુદ્ધમાં નષ્ટ કરવાનો વિચાર તમારે કરવો યોગ્ય નથી.
હિતાશ્ચ શૂરાશ્ચ સમાહિતાશ્ચ કુલેષુ જાતાશ્ચ મહાગુણેષુ। મનસ્વિનઃ શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠાઃ કોપપ્રશસ્તાઃ સુભૃતાશ્ચ યોધાઃ
અહીં વીર અને બુદ્ધિશાળી યોદ્ધાઓ છે, જે ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા અને મહાન ગુણોથી યુક્ત છે. તેઓ મનથી દૃઢ છે, શસ્ત્ર ચલાવવામાં સર્વોત્તમ છે, ક્રોધને સંયમમાં રાખવામાં પ્રસિદ્ધ છે અને સારી રીતે પાલિત છે.
તદેકદેશેન બલસ્ય તાવત્ કેચિત્ તવાદેશકૃતોઽદ્ય યાન્તુ। તૌ રાજપુત્રાવુપગૃહ્ય મૂઢૌ પરેષુ તે ભાવયિતું પ્રભાવમ્
અત્યારે, તમારી આજ્ઞાથી તમારી સેના નો એક ભાગ આગળ વધે અને આજે જ એ બે મૂર્ખ રાજકુમારોને પકડી લાવે, જેથી બીજાઓ સામે તમારી શક્તિ દેખાઈ શકે.
નિશાચરાણામધિપોઽનુજસ્ય વિભીષણસ્યોત્તમવાક્યમિષ્ટમ્। જગ્રાહ બુદ્ધ્યા સુરલોકશત્રુ- ર્મહાબલો રાક્ષસરાજમુખ્યઃ
રાત્રે ફરતા રાક્ષસોના સ્વામી, દેવતાઓના દુશ્મન અને મહાબળશાળી રાક્ષસરાજાએ પોતાના નાના ભાઈ વિભીષણના ઉત્તમ અને મનગમતા વચનને સમજદારીપૂર્વક સ્વીકાર્યું.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥ ૫.
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડમાં બાવનમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ત્રિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ત્રેપનમો સર્ગ સાંભળો.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા દશગ્રીવો મહાત્મનઃ। દેશકાલહિતં વાક્યં ભ્રાતુરુત્તરમબ્રવીત્
આ વચન સાંભળી દશમુખ રાવણે, મહાન આત્માવાળા, પોતાના ભાઈને સમય અને પરિસ્થિતિને અનુકૂળ જવાબ આપ્યો.
સમ્યગુક્તં હિ ભવતા દૂતવધ્યા વિગર્હિતા। અવશ્યં તુ વધાયાન્યઃ ક્રિયતામસ્ય નિગ્રહઃ
તમે જે કહ્યું તે સાચું છે; દૂતનો વધ નિંદનીય છે. તેમ છતાં, તેને કોઈ બીજું દંડ જરૂર આપવું જોઈએ.
કપીનાં કિલ લાઙ્ગૂલમિષ્ટં ભવતિ ભૂષણમ્। તદસ્ય દીપ્યતાં શીઘ્રં તેન દગ્ધેન ગચ્છતુ
કહવામાં આવે છે કે વાનરનું પૂંછ એ તેનું શણગાર છે; તરત જ તેનું પૂંછ સળગાવી દો અને તે સળગેલા પૂંછ સાથે તેને છોડી દો.
તતઃ પશ્યન્ત્વમું દીનમઙ્ગવૈરૂપ્યકર્શિતમ્। સુમિત્રજ્ઞાતયઃ સર્વે બાન્ધવાઃ સસુહૃજ્જનાઃ
પછી તેના બધા સગા-સંબંધીઓ, મિત્રો અને આખા કુટુંબે તેને દુઃખી અને વિકૃત શરીર સાથે, દુર્બળ અને વિકલાંગ જોઈ શકે.
આજ્ઞાપયદ્ રાક્ષસેન્દ્રઃ પુરં સર્વં સચત્વરમ્। લાઙ્ગૂલેન પ્રદીપ્તેન રક્ષોભિઃ પરિણીયતામ્
રાક્ષસોના રાજાએ આજ્ઞા આપી કે આખું શહેર, તેના ચોરાહા સહિત, તેને સળગેલા પૂંછ સાથે રાક્ષસો દ્વારા ફેરવવામાં આવે.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસાઃ કોપકર્કશાઃ। વેષ્ટન્તે તસ્ય લાઙ્ગૂલં જીર્ણૈઃ કાર્પાસિકૈઃ પટૈઃ
આ વચન સાંભળી, ક્રોધથી ભરેલા રાક્ષસોએ જૂના કાપડના પટ્ટા વડે તેના પૂંછને લપેટવાનું શરૂ કર્યું.
સંવેષ્ટ્યમાને લાઙ્ગૂલે વ્યવર્ધત મહાકપિઃ। શુષ્કમિન્ધનમાસાદ્ય વનેષ્વિવ હુતાશનમ્
જ્યારે તેનું પૂંછ લપેટવામાં આવતું હતું, ત્યારે મહાવાનરે પોતાનું રૂપ વધારી લીધું, જાણે જંગલમાં સુકા લાકડાથી અગ્નિ વધે તેમ.
તૈલેન પરિષિચ્યાથ તેઽગ્નિં તત્રોપપાદયન્। લાઙ્ગૂલેન પ્રદીપ્તેન રાક્ષસાંસ્તાનતાડયત્
પછી તેમણે તે પૂંછ પર તેલ રેડ્યું અને અગ્નિ પ્રગટાવી; સળગેલા પૂંછથી તેણે રાક્ષસોને માર્યા.
રોષામર્ષપરીતાત્મા બાલસૂર્યસમાનનઃ। સ ભૂયઃ સંગતૈઃ ક્રૂરૈ રાક્ષસૈર્હરિપુઙ્ગવઃ
ક્રોધ અને અપમાનથી ભરેલો, જેના ચહેરા ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો, એ વાનરશ્રેષ્ઠ ફરીથી ભયાનક રાક્ષસોથી ઘેરાઈ ગયો.
સહસ્ત્રીબાલવૃદ્ધાશ્ચ જગ્મુઃ પ્રીતિં નિશાચરાઃ। નિબદ્ધઃ કૃતવાન્ વીરસ્તત્કાલસદૃશીં મતિમ્
રાત્રે ફરતા લોકો, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સાથે આનંદિત થયા; તે વીર, બંધાયેલો હોવા છતાં, સમયે યોગ્ય વિચાર કર્યો.
કામં ખલુ ન મે શક્તા નિબદ્ધસ્યાપિ રાક્ષસાઃ। છિત્ત્વા પાશાન્ સમુત્પત્ય હન્યામહમિમાન્ પુનઃ
હું બંધાયેલો હોવા છતાં પણ, આ રાક્ષસો મને સાચે રોકી શકે તેમ નથી; હું આ બંધન તોડી, ફરીથી ઉડીને બધાને મારી શકું છું.
યદિ ભર્તૃહિતાર્થાય ચરન્તં ભર્તૃશાસનાત્। નિબધ્નન્તે દુરાત્માનો ન તુ મે નિષ્કૃતિઃ કૃતા
જો આ દુષ્ટો મને બાંધે છે, છતાં હું તો મારા સ્વામીના હિત માટે અને તેના આદેશથી કાર્ય કરું છું, છતાં મારું કાર્ય હજી પૂરું થયું નથી.
સર્વેષામેવ પર્યાપ્તો રાક્ષસાનામહં યુધિ। કિં તુ રામસ્ય પ્રીત્યર્થં વિષહિષ્યેઽહમીદૃશમ્
માત્ર હું એકલો જ યુદ્ધમાં બધા રાક્ષસોને હરાવવા પૂરતો છું; પણ શ્રીરામના આનંદ માટે હું આ સ્થિતિ સહન કરીશ.
લઙ્કા ચારયિતવ્યા મે પુનરેવ ભવેદિતિ। રાત્રૌ નહિ સુદૃષ્ટા મે દુર્ગકર્મવિધાનતઃ
મારે ફરીથી લંકા શોધવી પડશે, કારણ કે રાત્રે કિલ્લાની વ્યવસ્થા હું સારી રીતે જોઈ શક્યો નહોતો.
અવશ્યમેવ દ્રષ્ટવ્યા મયા લઙ્કા નિશાક્ષયે। કામં બધ્નન્તુ મે ભૂયઃ પુચ્છસ્યોદ્દીપનેન ચ
નિશાની પૂરી થવામાં આવે ત્યારે હું લંકાને જરૂરથી જોઈશ; તેઓ ફરીથી મારી પૂંછ બાંધીને તેને સળગાવે તો પણ ચાલે.
પીડાં કુર્વન્તિ રક્ષાંસિ ન મેઽસ્તિ મનસઃ શ્રમઃ। તતસ્તે સંવૃતાકારં સત્ત્વવન્તં મહાકપિમ્
રાક્ષસો મને દુઃખ આપે છે, પણ મારા મનને થાક લાગતો નથી; તેથી જ તેઓ આ મહાન વાનરને, જેનું રૂપ છુપાયેલું હતું પણ મન બળવાન હતું, લઈ ગયા.
પરિગૃહ્ય યયુર્હૃષ્ટા રાક્ષસાઃ કપિકુઞ્જરમ્। શઙ્ખભેરીનિનાદૈશ્ચ ઘોષયન્તઃ સ્વકર્મભિઃ
રાક્ષસોએ આનંદથી વાનરોમાંના ગજને પકડી લીધો અને શંખ તથા ઢોલના અવાજથી પોતાનું કામ જાહેર કરતાં તેને લઈ ગયા.
રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણશ્ચારયન્તિ સ્મ તાં પુરીમ્। અન્વીયમાનો રક્ષોભિર્યયૌ સુખમિરંદમઃ
ક્રૂર કર્મ કરનારા રાક્ષસો તેને આખી નગરમાં ફેરવતા હતા; રાક્ષસો પાછળ ચાલતા, અને અપરાજિત વાનર આરામથી આગળ વધતો રહ્યો.
હનૂમાંશ્ચારયામાસ રાક્ષસાનાં મહાપુરીમ્। અથાપશ્યદ્ વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ મહાકપિઃ
હનુમાનને રાક્ષસોની મહાન નગરીમાં ફેરવવામાં આવ્યો; પછી મહાન વાનરે અદ્દભુત મહેલો જોયા.