સ દદર્શ મહાતેજા રાવણઃ કપિસત્તમમ્। રક્ષોભિર્વિકૃતાકારૈઃ કૃષ્યમાણમિતસ્તતઃ
મહાતેજસ્વી રાવણે, વિકૃત આકારવાળા રાક્ષસો દ્વારા અહીંથી ત્યાં ખેંચાતા એ શ્રેષ્ઠ વાનરને જોયો.
રાક્ષસાધિપતિં ચાપિ દદર્શ કપિસત્તમઃ। તેજોબલસમાયુક્તં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્
એ વાનરશ્રેષ્ઠે પણ તેજ અને બળથી ભરપૂર, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી રાક્ષસાધિપતિને જોયો.
સ રોષસંવર્તિતતામ્રદૃષ્ટિ- ર્દશાનનસ્તં કપિમન્વવેક્ષ્ય। અથોપવિષ્ટાન્ કુલશીલવૃદ્ધાન્ સમાદિશત્ તં પ્રતિ મુખ્યમન્ત્રીન્
પછી દશાનન ક્રોધથી આંખે લાલ થઈ એ વાનરને જોઈને, ત્યાં બેઠેલા કુળ અને આચારમાં વૃદ્ધ એવા મુખ્ય મંત્રીઓને તેની બાબતમાં આજ્ઞા આપી.
યથાક્રમં તૈઃ સ કપિશ્ચ પૃષ્ટઃ કાર્યાર્થમર્થસ્ય ચ મૂલમાદૌ। નિવેદયામાસ હરીશ્વરસ્ય દૂતઃ સકાશાદહમાગતોઽસ્મિ
પછી, યોગ્ય રીતે, એ વાનરને તેઓએ તેના કાર્ય અને હેતુ વિશે પૂછ્યું; ત્યારે તેણે કહ્યું: 'હું વાનરરાજાના દૂત તરીકે અહીં આવ્યો છું.'
thumb|એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણપચાસમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ સ કર્મણા તસ્ય વિસ્મિતો ભીમવિક્રમઃ। હનૂમાન્ ક્રોધતામ્રાક્ષો રક્ષોઽધિપમવૈક્ષત
પછી ભયાનક પરાક્રમી હનુમાન, ક્રોધથી આંખે લાલ થઈ, એ deed જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ રાક્ષસાધિપતિને નિહાળ્યો.
ભ્રાજમાનં મહાર્હેણ કાઞ્ચનેન વિરાજતા। મુક્તાજાલવૃતેનાથ મુકુટેન મહાદ્યુતિમ્
તેને મહામૂલ્યના સુવર્ણમુકુટથી શોભતા, મણકાની જાળીથી ઢંકાયેલા અને મહાન તેજવાળા રાજાને જોયો.
વજ્રસંયોગસંયુક્તૈર્મહાર્હમણિવિગ્રહૈઃ। હૈમૈરાભરણૈશ્ચિત્રૈર્મનસેવ પ્રકલ્પિતૈઃ
વજ્રથી જોડાયેલા અને અમૂલ્ય રત્નોથી શોભતા સુવર્ણના અલંકારો, મનથી રચાયા હોય એવા સુંદર આભૂષણો તેને પહેરેલા દેખાયા.
મહાર્હક્ષૌમસંવીતં રક્તચન્દનરૂષિતમ્। સ્વનુલિપ્તં વિચિત્રાભિર્વિવિધાભિશ્ચ ભક્તિભિઃ
મહામૂલ્યવાન વસ્ત્રો પહેરેલા, લાલ ચંદનથી અંકિત અને જાતે જ વિવિધ સુગંધિત લપસણોથી શોભતા હતા.
વિચિત્રં દર્શનીયૈશ્ચ રક્તાક્ષૈર્ભીમદર્શનૈઃ। દીપ્તતીક્ષ્ણમહાદંષ્ટ્રં પ્રલમ્બં દશનચ્છદૈઃ
વિચિત્ર અને ભયાનક દેખાવ, લાલ લાલ આંખો, તેજસ્વી અને તીક્ષ્ણ મોટા દાંત, તથા લાંબા દાંતની પંક્તિઓથી યુક્ત હતા.
શિરોભિર્દશભિર્વીરો ભ્રાજમાનં મહૌજસમ્। નાનાવ્યાલસમાકીર્ણૈઃ શિખરૈરિવ મન્દરમ્
દસ માથાવાળો તે વીર, પ્રખર તેજથી ઝગમગતો, અનેક સાપોથી ઘેરાયેલા મન્દર પર્વતના શિખરો જેવો લાગતો હતો.
નીલાઞ્જનચયપ્રખ્યં હારેણોરસિ રાજતા। પૂર્ણચન્દ્રાભવક્ત્રેણ સબાલાર્કમિવામ્બુદમ્
કાળી અંજણ જેવી કાય, છાતી પર ચાંદીની હાર, ચહેરો પૂર્ણ ચાંદ્ર જેવો, જાણે મેઘમાં કિશોર સૂર્ય અને ચંદ્ર એકસાથે ઝલકતા હોય.
બાહુભિર્બદ્ધકેયૂરૈશ્ચન્દનોત્તમરૂષિતૈઃ। ભ્રાજમાનાઙ્ગદૈર્ભીમૈઃ પઞ્ચશીર્ષૈરિવોરગૈઃ
કાંડા પર સુંદર કડાં અને ઉત્તમ ચંદન લગાવેલું, ભયાનક અને તેજસ્વી વળયોથી શોભતા, જાણે પાંચ ફણાવાળા સાપો હોય.
મહતિ સ્ફાટિકે ચિત્રે રત્નસંયોગચિત્રિતે। ઉત્તમાસ્તરણાસ્તીર્ણે સૂપવિષ્ટં વરાસને
મોટા અને સુંદર સ્ફટિકના રત્નજડિત સિંહાસન પર, શ્રેષ્ઠ આસન અને સુંદર વસ્ત્રો bichhaavine બેઠેલા હતા.
અલંકૃતાભિરત્યર્થં પ્રમદાભિઃ સમન્તતઃ। વાલવ્યજનહસ્તાભિરારાત્સમુપસેવિતમ્
ચારે બાજુથી અતિ સુંદર શૃંગાર કરેલી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, અને દૂરથી વાલાવજના પંખા પકડી સેવા કરતી હતી.
દુર્ધરેણ પ્રહસ્તેન મહાપાર્શ્વેન રક્ષસા। મન્ત્રિભિર્મન્ત્રતત્ત્વજ્ઞૈર્નિકુમ્ભેન ચ મન્ત્રિણા
દુર્ધર, પ્રહસ્ત, મહાપાર્શ્વ અને નિકુંભ જેવા મંત્રવિદ્યા જાણનારા મંત્રીઓ નજીક બેઠેલા હતા.
ઉપોપવિષ્ટં રક્ષોભિશ્ચતુર્ભિર્બલદર્પિતમ્। કૃત્સ્નં પરિવૃતં લોકં ચતુર્ભિરિવ સાગરૈઃ
બળથી ગર્વિત એવા ચાર રાક્ષસો સાથે આસપાસ બેઠેલા, જાણે આખું જગત ચાર મહાસાગરો વડે ઘેરાયું હોય.
મન્ત્રિભિર્મન્ત્રતત્ત્વજ્ઞૈરન્યૈશ્ચ શુભદર્શિભિઃ। આશ્વાસ્યમાનં સચિવૈઃ સુરૈરિવ સુરેશ્વરમ્
મંત્રવિદ્યા જાણનારા અને શુભ ચહેરાવાળા અન્ય મંત્રીઓથી આશ્વાસન પામતા, જાણે દેવો પોતાના રાજાને ધીરજ આપે છે.
અપશ્યદ્ રાક્ષસપતિં હનૂમાનતિતેજસમ્। વેષ્ટિતં મેરુશિખરે સતોયમિવ તોયદમ્
હનુમાને અતિ તેજસ્વી રાક્ષસપતિને જોયા, જે મેરુ પર્વતની ચોટી પર મેઘથી ઘેરાયેલા વરસાદના વાદળ જેવો લાગતો હતો.
સ તૈઃ સમ્પીડ્યમાનોઽપિ રક્ષોભિર્ભીમવિક્રમૈઃ। વિસ્મયં પરમં ગત્વા રક્ષોઽધિપમવૈક્ષત
ભયાનક પરાક્રમવાળા રાક્ષસો દ્વારા ઘેરાયેલા હોવા છતાં, હનુમાને અતિ આશ્ચર્યથી રાક્ષસાધિપતિને જોયા.
ભ્રાજમાનં તતો દૃષ્ટ્વા હનુમાન્ રાક્ષસેશ્વરમ્। મનસા ચિન્તયામાસ તેજસા તસ્ય મોહિતઃ
પછી તેજસ્વી રાક્ષસોના રાજાને જોઈ, હનુમાન તેનું તેજ જોઈને મનમાં વિચાર કરવા લાગ્યા.
અહો રૂપમહો ધૈર્યમહો સત્ત્વમહો દ્યુતિઃ। અહો રાક્ષસરાજસ્ય સર્વલક્ષણયુક્તતા
અરે, શું રૂપ છે! શું ધૈર્ય છે! શું બળ છે! શું તેજ છે! અરે, રાક્ષસોના રાજામાં તો સર્વ ગુણો સમાયેલા છે.
યદ્યધર્મો ન બલવાન્ સ્યાદયં રાક્ષસેશ્વરઃ। સ્યાદયં સુરલોકસ્ય સશક્રસ્યાપિ રક્ષિતા
જો અધર્મને બળ ન હોત, તો આ રાક્ષસપતિ તો દેવલોક સહિત ઈન્દ્રનું પણ રક્ષણ કરી શકત.
અસ્ય ક્રૂરૈર્નૃશંસૈશ્ચ કર્મભિર્લોકકુત્સિતૈઃ। સર્વે બિભ્યતિ ખલ્વસ્માલ્લોકાઃ સામરદાનવાઃ
આના ક્રૂર અને નિર્દય કાર્યોને કારણે, જે જગતમાં નિંદનીય છે, બધા દેવો અને દાનવો પણ ખરેખર ડરે છે.
અયં હ્યુત્સહતે ક્રુદ્ધઃ કર્તુમેકાર્ણવં જગત્। ઇતિ ચિન્તાં બહુવિધામકરોન્મતિમાન્ કપિઃ। દૃષ્ટ્વા રાક્ષસરાજસ્ય પ્રભાવમમિતૌજસઃ
આ તો ગુસ્સે થાય ત્યારે આખું જગત એક મહાસાગર કરી શકે તેમ છે. આવા અમાપ બળના રાક્ષસપતિને જોઈ, બુદ્ધિશાળી વાનરે અનેક પ્રકારના વિચારો કર્યા.
thumb|પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો પચાસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તમુદ્વીક્ષ્ય મહાબાહુઃ પિઙ્ગાક્ષં પુરતઃ સ્થિતમ્। રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો રાવણો લોકરાવણઃ
પિંગળા આંખોવાળો, મહાબાહુ રાવણ, દુનિયાને ડરાવનાર, સામે ઊભેલો જોઈને ભારે ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો.
શઙ્કાહતાત્મા દધ્યૌ સ કપીન્દ્રં તેજસા વૃતમ્। કિમેષ ભગવાન્ નન્દી ભવેત્ સાક્ષાદિહાગતઃ
શંકા ભરેલા મનથી, તેજથી યુક્ત કપિરાજને જોઈ, રાવણે વિચાર્યું: 'શું આ ભગવાન નંદી પોતે અહીં આવ્યા છે?'
યેન શપ્તોઽસ્મિ કૈલાસે મયા પ્રહસિતે પુરા। સોઽયં વાનરમૂર્તિઃ સ્યાત્કિંસ્વિદ્ બાણોઽપિ વાસુરઃ
'જેના દ્વારા કૈલાસ પર, હું હસ્યો ત્યારે મને શાપ મળ્યો હતો, શું એ જ વાનરરૂપે આવ્યો છે? કે પછી બાણ છે કે કોઈ અસુર છે?'
સ રાજા રોષતામ્રાક્ષઃ પ્રહસ્તં મન્ત્રિસત્તમમ્। કાલયુક્તમુવાચેદં વચો વિપુલમર્થવત્
રાજા રાવણ ગુસ્સાથી આંખે લાલ થઈને, યોગ્ય સમયે, પોતાના શ્રેષ્ઠ મંત્રી પ્રહસ્તને અર્થસભર મોટા શબ્દોમાં કહ્યું.