સ બદ્ધસ્તેન વલ્કેન વિમુક્તોઽસ્ત્રેણ વીર્યવાન્। અસ્ત્રબન્ધઃ સ ચાન્યં હિ ન બન્ધમનુવર્તતે
તે વાનર વલ્કલથી બાંધવામાં આવ્યો હતો, પણ શસ્ત્રના બંધનમાંથી પોતાની શક્તિથી મુક્ત થયો હતો. શસ્ત્રનું બંધન બીજાં કોઈ બંધનને અનુસરે નહીં.
અથેન્દ્રજિત્ તં દ્રુમચીરબદ્ધં વિચાર્ય વીરઃ કપિસત્તમં તમ્। વિમુક્તમસ્ત્રેણ જગામ ચિન્તા- મન્યેન બદ્ધોઽપ્યનુવર્તતેઽસ્ત્રમ્
પછી ઇન્દ્રજિતે, વૃક્ષના છાલથી બંધાયેલ અને શસ્ત્રના બંધનમાંથી મુક્ત થયેલા વીર વાનરને જોઈ વિચારી લીધું: 'બીજા બંધનથી બાંધવામાં આવ્યો હોય તો પણ, શસ્ત્રનું બંધન તો યથાવત્ રહે છે.'
અહો મહત્ કર્મ કૃતં નિરર્થં ન રાક્ષસૈર્મન્ત્રગતિર્વિમૃષ્ટા। પુનશ્ચ નાસ્ત્રે વિહતેઽસ્ત્રમન્યત્ પ્રવર્તતે સંશયિતાઃ સ્મ સર્વે
અરે! મોટું કામ થયું, પણ એ વ્યર્થ ગયું; રાક્ષસોએ મંત્રની શક્તિનું વિચાર્યું નથી. ફરી, એક શસ્ત્રનો પ્રભાવ ટળી જાય પછી બીજું શસ્ત્ર કામ કરતું નથી; આપણે બધા શંકામાં છીએ.
અસ્ત્રેણ હનુમાન્ મુક્તો નાત્માનમવબુધ્યતે। કૃષ્યમાણસ્તુ રક્ષોભિસ્તૈશ્ચ બન્ધૈર્નિપીડિતઃ
હનુમાન શસ્ત્રના બંધનથી મુક્ત થયો, પણ પોતાને જાણતો રહ્યો નહીં; રાક્ષસો તેને ખેંચતા અને એ બંધનથી પીડિત કરતો હતો.
હન્યમાનસ્તતઃ ક્રૂરૈ રાક્ષસૈઃ કાલમુષ્ટિભિઃ। સમીપં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પ્રાકૃષ્યત સ વાનરઃ
પછી ક્રૂર અને મરણદાયક મુઠ્ઠીઓથી રાક્ષસોએ તેને માર્યો અને એ વાનરને રાક્ષસોના રાજા પાસે લઈ ગયા.
અથેન્દ્રજિત્ તં પ્રસમીક્ષ્ય મુક્ત- મસ્ત્રેણ બદ્ધં દ્રુમચીરસૂત્રૈઃ। વ્યદર્શયત્ તત્ર મહાબલં તં હરિપ્રવીરં સગણાય રાજ્ઞે
પછી ઇન્દ્રજિતે, શસ્ત્રના બંધનથી મુક્ત પણ વૃક્ષના છાલથી બાંધેલા એ મહાબળવાન વાનરવીરને તેની સાથેના સાથીઓ સાથે રાજાને બતાવ્યો.
તં મત્તમિવ માતઙ્ગં બદ્ધં કપિવરોત્તમમ્। રાક્ષસા રાક્ષસેન્દ્રાય રાવણાય ન્યવેદયન્
રાક્ષસોએ, બાંધેલો અને ઉગ્ર થયેલો એ શ્રેષ્ઠ વાનર, જાણે ઉગ્ર ગજ જેવો, રાવણને રજૂ કર્યો.
કોઽયં કસ્ય કુતો વાપિ કિં કાર્યં કોઽભ્યુપાશ્રયઃ। ઇતિ રાક્ષસવીરાણાં દૃષ્ટ્વા સંજજ્ઞિરે કથાઃ
'આ કોણ છે? એ કોનો છે? ક્યાંથી આવ્યો છે? તેનું કામ શું છે? એનો આશરો કોણ છે?' એમ રાક્ષસ વીરોએ તેને જોઈ ચર્ચા શરૂ કરી.
હન્યતાં દહ્યતાં વાપિ ભક્ષ્યતામિતિ ચાપરે। રાક્ષસાસ્તત્ર સંક્રુદ્ધાઃ પરસ્પરમથાબ્રુવન્
'મારી નાખો, સળગાવી દો, કે ખાઈ જાઓ!' એમ ત્યાંના કેટલાક ક્રોધિત રાક્ષસોએ એકબીજાને કહ્યું.
અતીત્ય માર્ગં સહસા મહાત્મા સ તત્ર રક્ષોઽધિપપાદમૂલે। દદર્શ રાજ્ઞઃ પરિચારવૃદ્ધાન્ ગૃહં મહારત્નવિભૂષિતં ચ
મહાત્મા હનુમાને તુરંત માર્ગ પાર કરી રાક્ષસાધિપતિના પગ પાસે પહોંચ્યો; તેણે રાજાના વૃદ્ધ સેવકો અને મહામૂલ્યના રત્નોથી શોભતા ઘર જોયું.
સ દદર્શ મહાતેજા રાવણઃ કપિસત્તમમ્। રક્ષોભિર્વિકૃતાકારૈઃ કૃષ્યમાણમિતસ્તતઃ
મહાતેજસ્વી રાવણે, વિકૃત આકારવાળા રાક્ષસો દ્વારા અહીંથી ત્યાં ખેંચાતા એ શ્રેષ્ઠ વાનરને જોયો.
રાક્ષસાધિપતિં ચાપિ દદર્શ કપિસત્તમઃ। તેજોબલસમાયુક્તં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્
એ વાનરશ્રેષ્ઠે પણ તેજ અને બળથી ભરપૂર, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી રાક્ષસાધિપતિને જોયો.
સ રોષસંવર્તિતતામ્રદૃષ્ટિ- ર્દશાનનસ્તં કપિમન્વવેક્ષ્ય। અથોપવિષ્ટાન્ કુલશીલવૃદ્ધાન્ સમાદિશત્ તં પ્રતિ મુખ્યમન્ત્રીન્
પછી દશાનન ક્રોધથી આંખે લાલ થઈ એ વાનરને જોઈને, ત્યાં બેઠેલા કુળ અને આચારમાં વૃદ્ધ એવા મુખ્ય મંત્રીઓને તેની બાબતમાં આજ્ઞા આપી.
યથાક્રમં તૈઃ સ કપિશ્ચ પૃષ્ટઃ કાર્યાર્થમર્થસ્ય ચ મૂલમાદૌ। નિવેદયામાસ હરીશ્વરસ્ય દૂતઃ સકાશાદહમાગતોઽસ્મિ
પછી, યોગ્ય રીતે, એ વાનરને તેઓએ તેના કાર્ય અને હેતુ વિશે પૂછ્યું; ત્યારે તેણે કહ્યું: 'હું વાનરરાજાના દૂત તરીકે અહીં આવ્યો છું.'
thumb|એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણપચાસમો સર્ગ સાંભળો.
તતઃ સ કર્મણા તસ્ય વિસ્મિતો ભીમવિક્રમઃ। હનૂમાન્ ક્રોધતામ્રાક્ષો રક્ષોઽધિપમવૈક્ષત
પછી ભયાનક પરાક્રમી હનુમાન, ક્રોધથી આંખે લાલ થઈ, એ deed જોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ રાક્ષસાધિપતિને નિહાળ્યો.
ભ્રાજમાનં મહાર્હેણ કાઞ્ચનેન વિરાજતા। મુક્તાજાલવૃતેનાથ મુકુટેન મહાદ્યુતિમ્
તેને મહામૂલ્યના સુવર્ણમુકુટથી શોભતા, મણકાની જાળીથી ઢંકાયેલા અને મહાન તેજવાળા રાજાને જોયો.
વજ્રસંયોગસંયુક્તૈર્મહાર્હમણિવિગ્રહૈઃ। હૈમૈરાભરણૈશ્ચિત્રૈર્મનસેવ પ્રકલ્પિતૈઃ
વજ્રથી જોડાયેલા અને અમૂલ્ય રત્નોથી શોભતા સુવર્ણના અલંકારો, મનથી રચાયા હોય એવા સુંદર આભૂષણો તેને પહેરેલા દેખાયા.
મહાર્હક્ષૌમસંવીતં રક્તચન્દનરૂષિતમ્। સ્વનુલિપ્તં વિચિત્રાભિર્વિવિધાભિશ્ચ ભક્તિભિઃ
મહામૂલ્યવાન વસ્ત્રો પહેરેલા, લાલ ચંદનથી અંકિત અને જાતે જ વિવિધ સુગંધિત લપસણોથી શોભતા હતા.
વિચિત્રં દર્શનીયૈશ્ચ રક્તાક્ષૈર્ભીમદર્શનૈઃ। દીપ્તતીક્ષ્ણમહાદંષ્ટ્રં પ્રલમ્બં દશનચ્છદૈઃ
વિચિત્ર અને ભયાનક દેખાવ, લાલ લાલ આંખો, તેજસ્વી અને તીક્ષ્ણ મોટા દાંત, તથા લાંબા દાંતની પંક્તિઓથી યુક્ત હતા.
શિરોભિર્દશભિર્વીરો ભ્રાજમાનં મહૌજસમ્। નાનાવ્યાલસમાકીર્ણૈઃ શિખરૈરિવ મન્દરમ્
દસ માથાવાળો તે વીર, પ્રખર તેજથી ઝગમગતો, અનેક સાપોથી ઘેરાયેલા મન્દર પર્વતના શિખરો જેવો લાગતો હતો.
નીલાઞ્જનચયપ્રખ્યં હારેણોરસિ રાજતા। પૂર્ણચન્દ્રાભવક્ત્રેણ સબાલાર્કમિવામ્બુદમ્
કાળી અંજણ જેવી કાય, છાતી પર ચાંદીની હાર, ચહેરો પૂર્ણ ચાંદ્ર જેવો, જાણે મેઘમાં કિશોર સૂર્ય અને ચંદ્ર એકસાથે ઝલકતા હોય.
બાહુભિર્બદ્ધકેયૂરૈશ્ચન્દનોત્તમરૂષિતૈઃ। ભ્રાજમાનાઙ્ગદૈર્ભીમૈઃ પઞ્ચશીર્ષૈરિવોરગૈઃ
કાંડા પર સુંદર કડાં અને ઉત્તમ ચંદન લગાવેલું, ભયાનક અને તેજસ્વી વળયોથી શોભતા, જાણે પાંચ ફણાવાળા સાપો હોય.
મહતિ સ્ફાટિકે ચિત્રે રત્નસંયોગચિત્રિતે। ઉત્તમાસ્તરણાસ્તીર્ણે સૂપવિષ્ટં વરાસને
મોટા અને સુંદર સ્ફટિકના રત્નજડિત સિંહાસન પર, શ્રેષ્ઠ આસન અને સુંદર વસ્ત્રો bichhaavine બેઠેલા હતા.
અલંકૃતાભિરત્યર્થં પ્રમદાભિઃ સમન્તતઃ। વાલવ્યજનહસ્તાભિરારાત્સમુપસેવિતમ્
ચારે બાજુથી અતિ સુંદર શૃંગાર કરેલી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, અને દૂરથી વાલાવજના પંખા પકડી સેવા કરતી હતી.
દુર્ધરેણ પ્રહસ્તેન મહાપાર્શ્વેન રક્ષસા। મન્ત્રિભિર્મન્ત્રતત્ત્વજ્ઞૈર્નિકુમ્ભેન ચ મન્ત્રિણા
દુર્ધર, પ્રહસ્ત, મહાપાર્શ્વ અને નિકુંભ જેવા મંત્રવિદ્યા જાણનારા મંત્રીઓ નજીક બેઠેલા હતા.
ઉપોપવિષ્ટં રક્ષોભિશ્ચતુર્ભિર્બલદર્પિતમ્। કૃત્સ્નં પરિવૃતં લોકં ચતુર્ભિરિવ સાગરૈઃ
બળથી ગર્વિત એવા ચાર રાક્ષસો સાથે આસપાસ બેઠેલા, જાણે આખું જગત ચાર મહાસાગરો વડે ઘેરાયું હોય.
મન્ત્રિભિર્મન્ત્રતત્ત્વજ્ઞૈરન્યૈશ્ચ શુભદર્શિભિઃ। આશ્વાસ્યમાનં સચિવૈઃ સુરૈરિવ સુરેશ્વરમ્
મંત્રવિદ્યા જાણનારા અને શુભ ચહેરાવાળા અન્ય મંત્રીઓથી આશ્વાસન પામતા, જાણે દેવો પોતાના રાજાને ધીરજ આપે છે.
અપશ્યદ્ રાક્ષસપતિં હનૂમાનતિતેજસમ્। વેષ્ટિતં મેરુશિખરે સતોયમિવ તોયદમ્
હનુમાને અતિ તેજસ્વી રાક્ષસપતિને જોયા, જે મેરુ પર્વતની ચોટી પર મેઘથી ઘેરાયેલા વરસાદના વાદળ જેવો લાગતો હતો.
સ તૈઃ સમ્પીડ્યમાનોઽપિ રક્ષોભિર્ભીમવિક્રમૈઃ। વિસ્મયં પરમં ગત્વા રક્ષોઽધિપમવૈક્ષત
ભયાનક પરાક્રમવાળા રાક્ષસો દ્વારા ઘેરાયેલા હોવા છતાં, હનુમાને અતિ આશ્ચર્યથી રાક્ષસાધિપતિને જોયા.