બલાનિ સુસમૃદ્ધાનિ સાશ્વનાગરથાનિ ચ। સહોદરસ્તે દયિતઃ કુમારોઽક્ષશ્ચ સૂદિતઃ। ન તુ તેષ્વેવ મે સારો યસ્ત્વય્યરિનિષૂદન
ઘોડા, હાથી અને રથોથી સજ્જ એવી બધી સેનાઓ નાશ પામી છે; તારો પ્રિય ભાઈ, અક્ષકુમાર પણ મારાઈ ગયો છે. છતાં, એ બધામાં મને માત્ર તારી જ ચિંતા છે, હે શત્રુવિનાશક.
ઇદં ચ દૃષ્ટ્વા નિહતં મહદ્ બલં કપેઃ પ્રભાવં ચ પરાક્રમં ચ। ત્વમાત્મનશ્ચાપિ નિરીક્ષ્ય સારં કુરુષ્વ વેગં સ્વબલાનુરૂપમ્
આટલી મોટી સેના નાશ પામેલી જોઈને, વાનરનું બળ અને પરાક્રમ જોઈને, અને તું પોતાનું સાચું બળ પણ વિચારીને, તું તારા બળ પ્રમાણે જોર બતાવ.
બલાવમર્દસ્ત્વયિ સંનિકૃષ્ટે યથા ગતે શામ્યતિ શાન્તશત્રૌ। તથા સમીક્ષ્યાત્મબલં પરં ચ સમારભસ્વાસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠ
જ્યારે તું હાજર હોય ત્યારે યુદ્ધની તીવ્રતા ઓછી થઈ જાય છે, જેમ શત્રુ શાંત થાય ત્યારે શમન થાય છે. એટલે, તું પોતાનું અને વિરોધીનું બળ સારી રીતે વિચારીને, પછી જ યુદ્ધમાં પ્રવેશ કર, હે શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રધારી.
ન વીર સેના ગણશો ચ્યવન્તિ ન વજ્રમાદાય વિશાલસારમ્। ન મારુતસ્યાસ્તિ ગતિપ્રમાણં ન ચાગ્નિકલ્પઃ કરણેન હન્તુમ્
હે વીર, સેના તો વજ્રના પ્રહારથી પણ એકસાથે નાશ પામતી નથી; પવનની ઝડપનું કોઈ માપ નથી, અને અગ્નિ જેવું જે હોય છે, એને માત્ર પ્રયત્નથી નાશ કરી શકાતું નથી.
તમેવમર્થં પ્રસમીક્ષ્ય સમ્યક્ સ્વકર્મસામ્યાદ્ધિ સમાહિતાત્મા। સ્મરંશ્ચ દિવ્યં ધનુષોઽસ્ય વીર્યં વ્રજાક્ષતં કર્મ સમારભસ્વ
આ રીતે બધું સારી રીતે વિચારીને, પોતાનું કર્તવ્ય મનમાં રાખી, અને પોતાના ધનુષ્યની દિવ્ય શક્તિ યાદ કરીને, જે કામ બાકી છે તેને પૂરૂં કરવા માટે તું આગળ વધ.
ન ખલ્વિયં મતિશ્રેષ્ઠ યત્ત્વાં સમ્પ્રેષયામ્યહમ્। ઇયં ચ રાજધર્માણાં ક્ષત્રસ્ય ચ મતિર્મતા
હું તને મોકલું છું એ મારી પસંદગીથી નથી; આ તો રાજધર્મ અને ક્ષત્રિય ધર્મનો માર્ગ છે, અને એ જ મારી પક્કડ માન્યતા છે.
નાનાશસ્ત્રેષુ સંગ્રામે વૈશારદ્યમરિંદમ। અવશ્યમેવ બોદ્ધવ્યં કામ્યશ્ચ વિજયો રણે
યુદ્ધમાં વિવિધ શસ્ત્રો ચલાવવાની કુશળતા અવશ્ય જ આવડવી જોઈએ, અને યુદ્ધમાં વિજય મેળવવો હંમેશાં ઇચ્છનીય છે.
તતઃ પિતુસ્તદ્વચનં નિશમ્ય પ્રદક્ષિણં દક્ષસુતપ્રભાવઃ। ચકાર ભર્તારમતિત્વરેણ રણાય વીરઃ પ્રતિપન્નબુદ્ધિઃ
પછી પિતાજીના એ વચન સાંભળી, કુશળ પિતાના તેજસ્વી પુત્રે, પોતાના સ્વામીની ત્વરિત પરિક્રમા કરી, યુદ્ધ માટે મનમાં નિશ્ચય કર્યો.
તતસ્તૈઃ સ્વગણૈરિષ્ટૈરિન્દ્રજિત્ પ્રતિપૂજિતઃ। યુદ્ધોદ્ધતકૃતોત્સાહઃ સંગ્રામં સમ્પ્રપદ્યત
પછી, પોતાના પસંદ કરેલા સાથીઓ દ્વારા સન્માનિત થઈને, ઇન્દ્રજિત યુદ્ધ માટે ઉત્સાહિત થઈ, યુદ્ધભૂમિમાં પ્રવેશ્યો.
શ્રીમાન્ પદ્મવિશાલાક્ષો રાક્ષસાધિપતેઃ સુતઃ। નિર્જગામ મહાતેજાઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ
પદ્મ જેવી વિશાળ આંખો ધરાવતો, રાક્ષસાધિપતિનો તેજસ્વી પુત્ર, પૂર્ણિમાના સમુદ્ર જેવો પ્રભાવશાળી બહાર આવ્યો.
સ પક્ષિરાજોપમતુલ્યવેગૈ- ર્વ્યાઘ્રૈશ્ચતુર્ભિઃ સ તુ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈઃ। રથં સમાયુક્તમસહ્યવેગઃ સમારુરોહેન્દ્રજિદિન્દ્રકલ્પઃ
ઇન્દ્ર જેવો ઇન્દ્રજિત, ચાર વાઘો જેની દંતો તીખા અને ભયાનક હતાં, એવા પંખીરાજ જેવી ઝડપ ધરાવતા વાઘોથી જોડાયેલા રથ પર ચઢ્યો.
સ રથી ધન્વિનાં શ્રેષ્ઠઃ શસ્ત્રજ્ઞોઽસ્ત્રવિદાં વરઃ। રથેનાભિયયૌ ક્ષિપ્રં હનૂમાન્ યત્ર સોઽભવત્
શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર અને શસ્ત્રોનો જાણકાર એ રથસ્વાર, ઝડપથી પોતાના રથમાં હનુમાન જ્યાં હતો ત્યાં પહોંચી ગયો.
સ તસ્ય રથનિર્ઘોષં જ્યાસ્વનં કાર્મુકસ્ય ચ। નિશમ્ય હરિવીરોઽસૌ સમ્પ્રહૃષ્ટતરોઽભવત્
એ રથનો ગર્જન અને ધનુષ્યની તાંતનો અવાજ સાંભળીને, વાનરવીર હનુમાન વધુ આનંદિત થયો.
ઇન્દ્રજિચ્ચાપમાદાય શિતશલ્યાંશ્ચ સાયકાન્। હનૂમન્તમભિપ્રેત્ય જગામ રણપણ્ડિતઃ
યુદ્ધવિદ્યા જાણનારો ઇન્દ્રજિત, પોતાનું ધનુષ્ય અને તીખા બાણ લઈને, હનુમાનની સામે આવ્યો.
તસ્મિંસ્તતઃ સંયતિ જાતહર્ષે રણાય નિર્ગચ્છતિ બાણપાણૌ। દિશશ્ચ સર્વાઃ કલુષા બભૂવુ- ર્મૃગાશ્ચ રૌદ્રા બહુધા વિનેદુઃ
પછી, જ્યારે બાણ હાથમાં લઈને યુદ્ધ માટે ઉત્સાહિત થઈ એ બહાર નીકળ્યો, ત્યારે બધું દિશાઓ અશુભ બની ગઈ અને અનેક ભયાનક પ્રાણીઓ વિવિધ રીતે ગર્જના કરવા લાગ્યાં.
સમાગતાસ્તત્ર તુ નાગયક્ષા મહર્ષયશ્ચક્રચરાશ્ચ સિદ્ધાઃ। નભઃ સમાવૃત્ય ચ પક્ષિસઙ્ઘા વિનેદુરુચ્ચૈઃ પરમપ્રહૃષ્ટાઃ
ત્યાં નાગો, યક્ષો, મહર્ષિઓ અને આકાશમાં વિહાર કરતા સિદ્ધો, તેમજ અનેક પક્ષીઓ ભેગા થયા, અને બધા ખૂબ આનંદથી ઉંચા અવાજે બોલવા લાગ્યા.
આયાન્તં સ રથં દૃષ્ટ્વા તૂર્ણમિન્દ્રધ્વજં કપિઃ। નનાદ ચ મહાનાદં વ્યવર્ધત ચ વેગવાન્
ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવી ઝડપથી આવતો એ રથ જોઈને, વાનરે મોટો નાદ કર્યો અને પોતાનો જોર વધારી દીધો.
ઇન્દ્રજિત્ સ રથં દિવ્યમાશ્રિતશ્ચિત્રકાર્મુકઃ। ધનુર્વિસ્ફારયામાસ તડિદૂર્જિતનિઃસ્વનમ્
દિવ્ય રથ પર બેઠેલા ઇન્દ્રજિતે, સુંદર ધનુષ્ય ખેંચ્યું, જેનું ધ્વનિ વીજળીની ગર્જના જેવી હતી.
તતઃ સમેતાવતિતીક્ષ્ણવેગૌ મહાબલૌ તૌ રણનિર્વિશઙ્કૌ। કપિશ્ચ રક્ષોઽધિપતેસ્તનૂજઃ સુરાસુરેન્દ્રાવિવ બદ્ધવૈરૌ
પછી એ બંને, ભયાનક ઝડપ અને મહાન બળ ધરાવતા, યુદ્ધમાં નિર્ભય, વાનર અને રાક્ષસાધિપતિનો પુત્ર, ઇન્દ્ર અને અસુરાધિપતિ જેવો શત્રુભાવ રાખીને સામસામે ઊભા રહ્યા.
સ તસ્ય વીરસ્ય મહારથસ્ય ધનુષ્મતઃ સંયતિ સમ્મતસ્ય। શરપ્રવેગં વ્યહનત્ પ્રવૃદ્ધ- શ્ચચાર માર્ગે પિતુરપ્રમેયઃ
પવનપુત્ર એ મહાવીર હનુમાને, યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ એવા રથસ્વાર ધનુર્ધરના બાણોના પ્રવાહને રોકી દીધો અને પોતાના માર્ગે આગળ વધ્યો.
તતઃ શરાનાયતતીક્ષ્ણશલ્યાન્ સુપત્રિણઃ કાઞ્ચનચિત્રપુઙ્ખાન્। મુમોચ વીરઃ પરવીરહન્તા સુસંતતાન્ વજ્રસમાનવેગાન્
પછી શત્રુવિનાશક એ વીરે, સુનિયોજિત, સુપાંખ ધરાવતા, સોનાથી શોભતા અને વીજળી જેવી ઝડપ ધરાવતા તીખા બાણ છોડ્યા.
તતઃ સ તત્સ્યન્દનનિઃસ્વનં ચ મૃદઙ્ગભેરીપટહસ્વનં ચ। વિકૃષ્યમાણસ્ય ચ કાર્મુકસ્ય નિશમ્ય ઘોષં પુનરુત્પપાત
પછી, એ રથનો અવાજ, મૃદંગ, ભેરી અને પઠાહના ધ્વનિ, અને ખેંચાતા ધનુષ્યની તાંતનો ગર્જન સાંભળી, હનુમાન ફરી એકવાર ઉડી ગયો.
શરાણામન્તરેષ્વાશુ વ્યાવર્તત મહાકપિઃ। હરિસ્તસ્યાભિલક્ષ્યસ્ય મોક્ષયઁલ્લક્ષ્યસંગ્રહમ્
મહાન વાનર તીક્ષ્ણ બાણોની વચ્ચે ઝડપથી ફરતો રહ્યો, ધનુર્ધારીનું નિશાન ભંગ કરી તેની તીક્ષ્ણતા બગાડી.
શરાણામગ્રતસ્તસ્ય પુનઃ સમભિવર્તત। પ્રસાર્ય હસ્તૌ હનુમાનુત્પપાતાનિલાત્મજઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાને પોતાના હાથ ફેલાવી, ફરીથી બાણોની આગળ ઊંચકી કૂદકો માર્યો.
તાવુભૌ વેગસમ્પન્નૌ રણકર્મવિશારદૌ। સર્વભૂતમનોગ્રાહિ ચક્રતુર્યુદ્ધમુત્તમમ્
બન્ને જ ઝડપમાં અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતા; એમણે એવું અદભુત યુદ્ધ કર્યું કે બધાના મન મોહી લીધા.
હનૂમતો વેદ ન રાક્ષસોઽન્તરં ન મારુતિસ્તસ્ય મહાત્મનોઽન્તરમ્। પરસ્પરં નિર્વિષહૌ બભૂવતુઃ સમેત્ય તૌ દેવસમાનવિક્રમૌ
રાક્ષસ હનુમાનમાં કોઈ ખામી શોધી શક્યો નહીં, અને પવનદેવ પણ એ મહાન આત્મામાં ત્રુટિ જોઈ શક્યા નહીં; દેવસમાન બન્ને યુદ્ધવીર સામસામે થયા અને એકબીજાને હરાવી શક્યા નહીં.
તતસ્તુ લક્ષ્યે સ વિહન્યમાને શરેષ્વમોઘેષુ ચ સમ્પતત્સુ। જગામ ચિન્તાં મહતીં મહાત્મા સમાધિસંયોગસમાહિતાત્મા
પછી જ્યારે નિશાન પર વારંવાર અચૂક બાણો પડતા રહ્યા, ત્યારે એ મહાન આત્માએ મન એકાગ્ર કરી ઊંડા વિચારોમાં તલ્લીન થયો.
તતો મતિં રાક્ષસરાજસૂનુ- શ્ચકાર તસ્મિન્ હરિવીરમુખ્યે। અવધ્યતાં તસ્ય કપેઃ સમીક્ષ્ય કથં નિગચ્છેદિતિ નિગ્રહાર્થમ્
પછી રાક્ષસરાજના પુત્રએ, વાનરવીર હનુમાનની અવિનાશિતા જોઈ, વિચાર કર્યો કે હવે એને કેવી રીતે વશ કરી શકાય.
તતઃ પૈતામહં વીરઃ સોઽસ્ત્રમસ્ત્રવિદાં વરઃ। સંદધે સુમહાતેજાસ્તં હરિપ્રવરં પ્રતિ
પછી એ વીર, શસ્ત્રવિદ્યા માં સર્વોત્તમ, પોતાના પિતામહ પાસેથી મળેલું બ્રહ્માસ્ત્ર વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન પર ચલાવ્યું.
અવધ્યોઽયમિતિ જ્ઞાત્વા તમસ્ત્રેણાસ્ત્રતત્ત્વવિત્। નિજગ્રાહ મહાબાહું મારુતાત્મજમિન્દ્રજિત્
હનુમાન અવિનાશી છે એ જાણીને, શસ્ત્રવિદ્યા માં નિપુણ ઇન્દ્રજિતે એ મહાબલવાન પવનપુત્રને એ શસ્ત્રથી બાંધી લીધો.