યુષ્માભિઃ પ્રહિતૈઃ સર્વૈર્મયા સહ વિનિર્જિતાઃ। તૈરવશ્યં વિધાતવ્યં વ્યલીકં કિંચિદેવ નઃ
તમારા અને મારા દ્વારા જે-જે શત્રુઓને હરાવ્યા છે, એ બધાએ ચોક્કસ અમારે સામે કોઈ ચતુરાઈ ગોઠવી હશે.
તદેવ નાત્ર સંદેહઃ પ્રસહ્ય પરિગૃહ્યતામ્। યાત સેનાગ્રગાઃ સર્વે મહાબલપરિગ્રહાઃ
આમાં કોઈ શંકા રાખશો નહીં — એ વાનરને જોરથી પકડી લો; બધા સેનાના મુખ્યો, તમારાં મહાન બળ સાથે આગળ વધો.
સવાજિરથમાતઙ્ગાઃ સ કપિઃ શાસ્યતામિતિ। નાવમન્યો ભવદ્ભિશ્ચ કપિર્ધીરપરાક્રમઃ
ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે એ વાનરને કાબૂમાં લો; એ વાનર ધીર અને પરાક્રમી છે, એને ઓછી નજરે ન જુઓ.
દૃષ્ટા હિ હરયઃ પૂર્વે મયા વિપુલવિક્રમાઃ। વાલી ચ સહ સુગ્રીવો જામ્બવાંશ્ચ મહાબલઃ
હું અગાઉ પણ વાલી, સુગ્રીવ અને મહાબલી જાંબવંત જેવા વિક્રમશાળી વાનરોને જોયા છે.
નીલઃ સેનાપતિશ્ચૈવ યે ચાન્યે દ્વિવિદાદયઃ। નૈવ તેષાં ગતિર્ભીમા ન તેજો ન પરાક્રમઃ
નીલ સેનાપતિ કે દ્વિવિદ અને બીજા કોઈ પણ એવા ભયાનક જલદી, તેજ કે પરાક્રમ ધરાવતા નથી.
ન મતિર્ન બલોત્સાહો ન રૂપપરિકલ્પનમ્। મહત્સત્ત્વમિદં જ્ઞેયં કપિરૂપં વ્યવસ્થિતમ્
એમણે સમજ, બળ, ઉત્સાહ કે આકર્ષક રૂપ નથી; વાનરરૂપે દેખાતો આ મહાન પ્રાણી અસાધારણ છે, એ રીતે ઓળખો.
પ્રયત્નં મહદાસ્થાય ક્રિયતામસ્ય નિગ્રહઃ। કામં લોકાસ્ત્રયઃ સેન્દ્રાઃ સસુરાસુરમાનવાઃ
એને કાબૂમાં લેવા માટે ખૂબ મહેનત કરો; કારણ કે ઈન્દ્ર સહિત ત્રણેય લોક, દેવ, અસુર અને માનવો પણ,
ભવતામગ્રતઃ સ્થાતું ન પર્યાપ્તા રણાજિરે। તથાપિ તુ નયજ્ઞેન જયમાકાઙ્ક્ષતા રણે
તમારા સામે યુદ્ધભૂમિમાં ટકી શકતા નથી; છતાંયે, જે યુદ્ધમાં વિજય ઈચ્છે છે, એને યુક્તિથી કામ લેવું જોઈએ.
આત્મા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નેન યુદ્ધસિદ્ધિર્હિ ચઞ્ચલા। તે સ્વામિવચનં સર્વે પ્રતિગૃહ્ય મહૌજસઃ
પોતાને બચાવવા માટે પૂરી કાળજી રાખવી જોઈએ, કારણ કે યુદ્ધમાં વિજય અનિશ્ચિત હોય છે; એ બધા મહાન વીરોએ પોતાના સ્વામીનું વચન સ્વીકાર્યું.
સમુત્પેતુર્મહાવેગા હુતાશસમતેજસઃ। રથૈશ્ચ મત્તૈર્નાગૈશ્ચ વાજિભિશ્ચ મહાજવૈઃ
એ બધા જલદી ઊભા થયા, તેમનું તેજ અગ્નિ જેવું ઝળહળતું હતું; તેઓ રથ, ઉન્મત્ત હાથીઓ અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે આગળ વધ્યા.
શસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ સર્વૈશ્ચોપહિતા બલૈઃ। તતસ્તુ દદૃશુર્વીરા દીપ્યમાનં મહાકપિમ્
વિવિધ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો અને સમગ્ર સેના સાથે સજ્જ થઈ, પછી એ વીરોએ તેજસ્વી મહાવાનરને જોયો.
રશ્મિમન્તમિવોદ્યન્તં સ્વતેજોરશ્મિમાલિનમ્। તોરણસ્થં મહાવેગં મહાસત્ત્વં મહાબલમ્
તે દ્વાર પર ઊભેલો, પોતાની તેજસ્વિતા થી આસપાસ પ્રકાશિત થતો, ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજવાળો, ઝડપમાં અતિશય, મહાન આત્માવાળો અને બલવાન દેખાતો હતો.
મહામતિં મહોત્સાહં મહાકાયં મહાભુજમ્। તં સમીક્ષ્યૈવ તે સર્વે દિક્ષુ સર્વાસ્વવસ્થિતાઃ
તે મહાન બુદ્ધિશાળી, ઉત્સાહી, વિશાળ શરીરવાળો અને મજબૂત ભુજાવાળો હતો. તેને જોઈને ચારેય દિશામાં ઊભેલા બધા જ લોકો ચકિત થઈ ગયા.
તૈસ્તૈઃ પ્રહરણૈર્ભીમૈરભિપેતુસ્તતસ્તતઃ। તસ્ય પઞ્ચાયસાસ્તીક્ષ્ણાઃ સિતાઃ પીતમુખાઃ શરાઃ। શિરસ્યુત્પલપત્રાભા દુર્ધરેણ નિપાતિતાઃ
પછી તેઓએ ભયાનક હથિયારો લઈને ચારેય બાજુથી હુમલો કર્યો. દુર્ધરે નામના રાક્ષસે પાંચ તીક્ષ્ણ, પાંખિયા જેવા પીળા અગ્રવાળા તીરો વડે વાનરનાં માથા પર પ્રહાર કર્યો.
સ તૈઃ પઞ્ચભિરાવિદ્ધઃ શરૈઃ શિરસિ વાનરઃ। ઉત્પપાત નદન્ વ્યોમ્નિ દિશો દશ વિનાદયન્
આ પાંચ તીરો વડે માથા પર ઘાયલ થયેલો વાનર ગર્જના કરતાં આકાશમાં ઊંચકાયો અને તેની ગાજથી દસેય દિશાઓ ધ્વનિત થઈ ઉઠી.
તતસ્તુ દુર્ધરો વીરઃ સરથઃ સજ્જકાર્મુકઃ। કિરન્ શરશતૈર્નૈકૈરભિપેદે મહાબલઃ
પછી દુર્ધર નામનો વીર, રથ અને તણાવેલું ધનુષ્ય લઈને, અનેક તીરોની વર્ષા કરતાં મહાબલવાન વાનર પાસે આવ્યો.
સ કપિર્વારયામાસ તં વ્યોમ્નિ શરવર્ષિણમ્। વૃષ્ટિમન્તં પયોદાન્તે પયોદમિવ મારુતઃ
આકાશમાં તે તીરો વરસાવનાર દુર્ધરને વાનરે રોકી દીધો, જેમ પવન વરસાદના અંતે મેઘને વિખેરી દે છે.
અર્દ્યમાનસ્તતસ્તેન દુર્ધરેણાનિલાત્મજઃ। ચકાર નિનદં ભૂયો વ્યવર્ધત ચ વીર્યવાન્
દુર્ધરેના હુમલાથી પવનપુત્ર વાનરે ફરી એકવાર ગર્જના કરી અને તેની વીરતા વધુ વધી ગઈ.
સ દૂરં સહસોત્પત્ય દુર્ધરસ્ય રથે હરિઃ। નિપપાત મહાવેગો વિદ્યુદ્રાશિર્ગિરાવિવ
પછી વાનરે એકાએક દૂરથી ઉછળી, મહાવેગથી દુર્ધરના રથ પર આવી પડ્યો, જેમ વીજળીનો ગોટો પર્વત પર પડતો હોય તેમ.
તતઃ સ મથિતાષ્ટાશ્વં રથં ભગ્નાક્ષકૂબરમ્। વિહાય ન્યપતદ્ ભૂમૌ દુર્ધરસ્ત્યક્તજીવિતઃ
તેના આઠે ઘોડા પીસી નાખ્યા અને રથના પાંસળા તથા ધૂરી તૂટી ગઈ, દુર્ધરે રથ છોડી, જીવ ગુમાવી જમીન પર પડી ગયો.
તં વિરૂપાક્ષયૂપાક્ષૌ દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભુવિ। તૌ જાતરોષૌ દુર્ધર્ષાવુત્પેતતુરરિંદમૌ
દુર્ધરને જમીન પર પડેલો જોઈને, વિરૂપાક્ષ અને યુપાક્ષ, બંને દુશ્મનને હરાવનારા અને ક્રોધથી ભરેલા, એકસાથે ઉછળી પડ્યા.
સ તાભ્યાં સહસોત્પ્લુત્ય વિષ્ઠિતો વિમલેઽમ્બરે। મુદ્ગરાભ્યાં મહાબાહુર્વક્ષસ્યભિહતઃ કપિઃ
પછી મહાબાહુ વાનર, બંને સાથે એકાએक નિર્ભળ આકાશમાં ઉછળી ગયો, ત્યારે બંનેએ તેના છાતી પર ગદા વડે પ્રહાર કર્યો.
તયોર્વેગવતોર્વેગં નિહત્ય સ મહાબલઃ। નિપપાત પુનર્ભૂમૌ સુપર્ણ ઇવ વેગિતઃ
તે મહાબલવાને, બંને ઝડપવાળાઓની તાકાતને હરાવી, ફરી એકવાર સુપર્ણ જેવો ઝડપથી જમીન પર પડ્યો.
સ સાલવૃક્ષમાસાદ્ય સમુત્પાટ્ય ચ વાનરઃ। તાવુભૌ રાક્ષસૌ વીરૌ જઘાન પવનાત્મજઃ
પવનપુત્ર વાનરે સાલનું વૃક્ષ ઉખાડી, બંને વીર રાક્ષસોને મારી નાખ્યા.
તતસ્તાંસ્ત્રીન્ હતાન્ જ્ઞાત્વા વાનરેણ તરસ્વિના। અભિપેદે મહાવેગઃ પ્રહસ્ય પ્રઘસો બલી
પછી, તે ત્રણે રાક્ષસો વાનર દ્વારા મારાયા છે જાણીને, પ્રઘાસ નામનો બલવાન અને ઝડપી, હસતો હસતો આગળ આવ્યો.
ભાસકર્ણશ્ચ સંક્રુદ્ધઃ શૂલમાદાય વીર્યવાન્। એકતઃ કપિશાર્દૂલં યશસ્વિનમવસ્થિતૌ
ભાસકર્ણ પણ ક્રોધથી ભરાઈ, શૂળ લઈને, બંને વાનરશ્રેષ્ઠ સામે ઊભા રહ્યા.
પટ્ટિશેન શિતાગ્રેણ પ્રઘસઃ પ્રત્યપોથયત્। ભાસકર્ણશ્ચ શૂલેન રાક્ષસઃ કપિકુઞ્જરમ્
પ્રઘાસે તીક્ષ્ણ ધારવાળી ભાલા વડે વાનર-હાથી પર પ્રહાર કર્યો અને રાક્ષસ ભાસકર્ણે શૂળ વડે હુમલો કર્યો.
સ તાભ્યાં વિક્ષતૈર્ગાત્રૈરસૃગ્દિગ્ધતનૂરુહઃ। અભવદ્ વાનરઃ ક્રુદ્ધો બાલસૂર્યસમપ્રભઃ
બન્નેના પ્રહારોને કારણે વાનરના અંગો ઘાયલ થયા, શરીર લોહીથી લથપથ થયું, તો તે ગુસ્સે ભરાઈ, ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી દેખાયો.
સમુત્પાટ્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગં સમૃગવ્યાલપાદપમ્। જઘાન હનુમાન્ વીરો રાક્ષસૌ કપિકુઞ્જરઃ। ગિરિશૃઙ્ગસુનિષ્પિષ્ટૌ તિલશસ્તૌ બભૂવતુઃ
પછી હનુમાન વીર વાનર-હાથીએ, પર્વતનું શિખર, જંગલના પ્રાણીઓ, સાપ અને વૃક્ષો સાથે ઉખાડી, બંને રાક્ષસોને મારી નાખ્યા; પર્વતના શિખરથી પીસાઈને તેઓ તલના દાણા જેવા થઈ ગયા.
તતસ્તેષ્વવસન્નેષુ સેનાપતિષુ પઞ્ચસુ। બલં તદવશેષં તુ નાશયામાસ વાનરઃ
પછી જ્યારે એ પાંચેય સેનાપતિઓ ઢળી પડ્યા, ત્યારે વાનરે બાકી રહેલું બધું સૈન્ય નાશ કરી નાખ્યું.