સૃજન્તો બાણવૃષ્ટિં તે રથગર્જિતનિઃસ્વનાઃ। પ્રાવૃટ્કાલ ઇવામ્ભોદા વિચેરુર્નૈર્ઋતામ્બુદાઃ
એ રાક્ષસો તીરોની વરસાદ વરસાવતા, તેમના રથોની ગર્જન સાથે, જાણે વરસાદી ઋતુના વાદળો આકાશમાં ફરતા હોય તેમ ફરતા હતા.
અવકીર્ણસ્તતસ્તાભિર્હનૂમાન્ શરવૃષ્ટિભિઃ। અભવત્ સંવૃતાકારઃ શૈલરાડિવ વૃષ્ટિભિઃ
પછી હનુમાનજી એ તીરોની વરસાદથી ઢંકાઈ ગયા, અને તેમનું સ્વરૂપ જાણે વરસાદથી ઢંકાયેલું પર્વત હોય તેમ છુપાઈ ગયું.
સ શરાન્ વઞ્ચયામાસ તેષામાશુચરઃ કપિઃ। રથવેગાંશ્ચ વીરાણાં વિચરન્ વિમલેઽમ્બરે
એ વાનર, ઝડપથી ચાલતા, તેમના તીરો અને યુદ્ધવીરોના રથોની ગતિથી બચી ગયો અને નિર્વિઘ્ન આકાશમાં ફરતો રહ્યો.
સ તૈઃ ક્રીડન્ ધનુષ્મદ્ભિર્વ્યોમ્નિ વીરઃ પ્રકાશતે। ધનુષ્મદ્ભિર્યથા મેઘૈર્મારુતઃ પ્રભુરમ્બરે
એ વીર આકાશમાં ધનુષ્યવાળાઓ વચ્ચે રમતો, જાણે વાદળોમાં પવનદેવ પ્રકાશે તેમ તેજસ્વી લાગતો હતો.
સ કૃત્વા નિનદં ઘોરં ત્રાસયંસ્તાં મહાચમૂમ્। ચકાર હનુમાન્ વેગં તેષુ રક્ષઃસુ વીર્યવાન્
હનુમાનજી ભયાનક ગર્જના કરીને એ મહાસેના ને ડરાવતાં, રાક્ષસોમાં પોતાની ઝડપ દર્શાવી.
તલેનાભિહનત્ કાંશ્ચિત્ પાદૈઃ કાંશ્ચિત્ પરંતપઃ। મુષ્ટિભિશ્ચાહનત્ કાંશ્ચિન્નખૈઃ કાંશ્ચિદ્ વ્યદારયત્
શત્રુઓના દુઃખદાતા હનુમાનજી ક્યારેક તાળીથી, ક્યારેક પગથી, ક્યારેક મુઠીથી અને ક્યારેક નખથી રાક્ષસોને મારતા અને ફાડી નાખતા.
પ્રમમાથોરસા કાંશ્ચિદૂરુભ્યામપરાનપિ। કેચિત્ તસ્યૈવ નાદેન તત્રૈવ પતિતા ભુવિ
કેટલાંકને છાતીથી, કેટલાંકને જાંઘથી ચકનાચૂર કર્યા; અને કેટલાંક તો માત્ર તેમની ગર્જનાથી જ જમીન પર પડી ગયા.
તતસ્તેષ્વવસન્ નેષુ ભૂમૌ નિપતિતેષુ ચ। તત્સૈન્યમગમત્ સર્વં દિશો દશ ભયાર્દિતમ્
પછી, જ્યારે બચેલા પણ જમીન પર પડ્યા, ત્યારે આખું સેના ભયથી દસ દિશામાં વિખેરાઈ ગયું.
વિનેદુર્વિસ્વરં નાગા નિપેતુર્ભુવિ વાજિનઃ। ભગ્નનીડધ્વજચ્છત્રૈર્ભૂશ્ચ કીર્ણાભવદ્ રથૈઃ
હાથીઓ ભયાનક અવાજે રડવા લાગ્યા, ઘોડાઓ જમીન પર પડી ગયા, અને ધ્વજ, નિશાન અને છત્ર તૂટી ગયેલા રથોથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ.
સ્રવતા રુધિરેણાથ સ્રવન્ત્યો દર્શિતાઃ પથિ। વિવિધૈશ્ચ સ્વનૈર્લઙ્કા નનાદ વિકૃતં તદા
લોહી વહેતું અને રસ્તા પર દેખાતું હતું, અને વિવિધ ભયાનક અવાજો સાથે લંકા ભયાનક રીતે ગર્જના કરતી હતી.
સ તાન્ પ્રવૃદ્ધાન્ વિનિહત્ય રાક્ષસાન્ મહાબલશ્ચણ્ડપરાક્રમઃ કપિઃ। યુયુત્સુરન્યૈઃ પુનરેવ રાક્ષસૈ- સ્તદેવ વીરોઽભિજગામ તોરણમ્
એ મહાબલી, ભયાનક પરાક્રમી વાનરે એ વિકટ રાક્ષસોને મારીને, બાકી રહેલા રાક્ષસો સાથે યુદ્ધ કરવા ફરીથી એ જ દ્વાર પાસે ગયો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ।। ૫.
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકીકૃત રામાયણના સુંદરકાંડના પાંસઠમા સર્ગનો અંત આવે છે.
thumb|ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકી રામાયણના સુંદરકાંડનો છપ્પનમો સર્ગ સાંભળો.
હતાન્ મન્ત્રિસુતાન્ બુદ્ધ્વા વાનરેણ મહાત્મના। રાવણઃ સંવૃતાકારશ્ચકાર મતિમુત્તમામ્
મહાન આત્માવાળા વાનરે મંત્રીઓના પુત્રોને મારી નાખ્યા છે એ જાણીને, રાવણે પોતાના વિચારો છુપાવીને ઉત્તમ યોજના ઘડી.
સ વિરૂપાક્ષયૂપાક્ષૌ દુર્ધરં ચૈવ રાક્ષસમ્। પ્રઘસં ભાસકર્ણં ચ પઞ્ચ સેનાગ્રનાયકાન્
તેને વિરૂપાક્ષ, યૂપાક્ષ, દુર્ધર, પ્રઘાસ અને ભાસકર્ણ — આ પાંચ સેનાપતિઓને બોલાવ્યા.
સંદિદેશ દશગ્રીવો વીરાન્ નયવિશારદાન્। હનૂમદ્ગ્રહણેઽવ્યગ્રાન્ વાયુવેગસમાન્ યુધિ
દશમુખ રાવણે આ વીરોને, જે યુક્તિમાં નિપુણ અને યુદ્ધમાં અડગ હતા, હનુમાનને પકડવા માટે આજ્ઞા આપી.
યાત સેનાગ્રગાઃ સર્વે મહાબલપરિગ્રહાઃ। સવાજિરથમાતઙ્ગાઃ સ કપિઃ શાસ્યતામિતિ
તમામ સેનાના મુખ્યો, તમારાં ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે જાઓ અને એ વાનરને કાબૂમાં લો.
યત્તૈશ્ચ ખલુ ભાવ્યં સ્યાત્ તમાસાદ્ય વનાલયમ્। કર્મ ચાપિ સમાધેયં દેશકાલાવિરોધિતમ્
એ વનવાસીને સામનો કરતાં જે કરવું યોગ્ય લાગે, એ કામ સ્થળ અને સમયને અનુરૂપ કરો.
ન હ્યહં તં કપિં મન્યે કર્મણા પ્રતિ તર્કયન્। સર્વથા તન્મહદ્ ભૂતં મહાબલપરિગ્રહમ્
હું એની કરામતો જોઈને એ વાનરને સામાન્ય માનતો નથી; એમાં તો અતિશય બળ છે.
વાનરોઽયમિતિ જ્ઞાત્વા નહિ શુદ્ધ્યતિ મે મનઃ। નૈવાહં તં કપિં મન્યે યથેયં પ્રસ્તુતા કથા
એ વાનર છે એ જાણીને પણ મારું મન શાંત થતું નથી; અને જે રીતે એનું વર્ણન થાય છે, એ પ્રમાણે હું એને માનતો નથી.
ભવેદિન્દ્રેણ વા સૃષ્ટમસ્મદર્થં તપોબલાત્। સનાગયક્ષગન્ધર્વદેવાસુરમહર્ષયઃ
શક્ય છે કે એ ઈન્દ્રે આપણા વિનાશ માટે તપસ્યા દ્વારા ઉત્પન્ન કર્યો હોય, અથવા તો એ નાગ, યક્ષ, ગંધર્વ, દેવ, અસુર કે મહર્ષિ પૈકી કોઈ હોય.
યુષ્માભિઃ પ્રહિતૈઃ સર્વૈર્મયા સહ વિનિર્જિતાઃ। તૈરવશ્યં વિધાતવ્યં વ્યલીકં કિંચિદેવ નઃ
તમારા અને મારા દ્વારા જે-જે શત્રુઓને હરાવ્યા છે, એ બધાએ ચોક્કસ અમારે સામે કોઈ ચતુરાઈ ગોઠવી હશે.
તદેવ નાત્ર સંદેહઃ પ્રસહ્ય પરિગૃહ્યતામ્। યાત સેનાગ્રગાઃ સર્વે મહાબલપરિગ્રહાઃ
આમાં કોઈ શંકા રાખશો નહીં — એ વાનરને જોરથી પકડી લો; બધા સેનાના મુખ્યો, તમારાં મહાન બળ સાથે આગળ વધો.
સવાજિરથમાતઙ્ગાઃ સ કપિઃ શાસ્યતામિતિ। નાવમન્યો ભવદ્ભિશ્ચ કપિર્ધીરપરાક્રમઃ
ઘોડા, રથ અને હાથીઓ સાથે એ વાનરને કાબૂમાં લો; એ વાનર ધીર અને પરાક્રમી છે, એને ઓછી નજરે ન જુઓ.
દૃષ્ટા હિ હરયઃ પૂર્વે મયા વિપુલવિક્રમાઃ। વાલી ચ સહ સુગ્રીવો જામ્બવાંશ્ચ મહાબલઃ
હું અગાઉ પણ વાલી, સુગ્રીવ અને મહાબલી જાંબવંત જેવા વિક્રમશાળી વાનરોને જોયા છે.
નીલઃ સેનાપતિશ્ચૈવ યે ચાન્યે દ્વિવિદાદયઃ। નૈવ તેષાં ગતિર્ભીમા ન તેજો ન પરાક્રમઃ
નીલ સેનાપતિ કે દ્વિવિદ અને બીજા કોઈ પણ એવા ભયાનક જલદી, તેજ કે પરાક્રમ ધરાવતા નથી.
ન મતિર્ન બલોત્સાહો ન રૂપપરિકલ્પનમ્। મહત્સત્ત્વમિદં જ્ઞેયં કપિરૂપં વ્યવસ્થિતમ્
એમણે સમજ, બળ, ઉત્સાહ કે આકર્ષક રૂપ નથી; વાનરરૂપે દેખાતો આ મહાન પ્રાણી અસાધારણ છે, એ રીતે ઓળખો.
પ્રયત્નં મહદાસ્થાય ક્રિયતામસ્ય નિગ્રહઃ। કામં લોકાસ્ત્રયઃ સેન્દ્રાઃ સસુરાસુરમાનવાઃ
એને કાબૂમાં લેવા માટે ખૂબ મહેનત કરો; કારણ કે ઈન્દ્ર સહિત ત્રણેય લોક, દેવ, અસુર અને માનવો પણ,
ભવતામગ્રતઃ સ્થાતું ન પર્યાપ્તા રણાજિરે। તથાપિ તુ નયજ્ઞેન જયમાકાઙ્ક્ષતા રણે
તમારા સામે યુદ્ધભૂમિમાં ટકી શકતા નથી; છતાંયે, જે યુદ્ધમાં વિજય ઈચ્છે છે, એને યુક્તિથી કામ લેવું જોઈએ.
આત્મા રક્ષ્યઃ પ્રયત્નેન યુદ્ધસિદ્ધિર્હિ ચઞ્ચલા। તે સ્વામિવચનં સર્વે પ્રતિગૃહ્ય મહૌજસઃ
પોતાને બચાવવા માટે પૂરી કાળજી રાખવી જોઈએ, કારણ કે યુદ્ધમાં વિજય અનિશ્ચિત હોય છે; એ બધા મહાન વીરોએ પોતાના સ્વામીનું વચન સ્વીકાર્યું.