વિસૃજન્તો મહાકાયા મારુતિં પર્યવારયન્। તે ગદાભિર્વિચિત્રાભિઃ પરિઘૈઃ કાઞ્ચનાઙ્ગદૈઃ
મોટા શરીરવાળા રાક્ષસોએ પવનપુત્રને ઘેરી લીધો અને સુંદર સોનાના અને લોખંડના ગદાઓ અને પરિઘો ફેંકવા લાગ્યા.
આજગ્મુર્વાનરશ્રેષ્ઠં બાણૈશ્ચાદિત્યસંનિભૈઃ। આવર્ત ઇવ ગઙ્ગાયાસ્તોયસ્ય વિપુલો મહાન્
પછી તેઓ તપકેલા તીરો સાથે વાનરશ્રેષ્ઠ તરફ આગળ વધ્યા, જેમ કે ગંગાના વિશાળ ઘોળાવમાં પાણીની ઘુમ્મસ ઊભી થાય છે.
પરિક્ષિપ્ય હરિશ્રેષ્ઠં સ બભૌ રક્ષસાં ગણઃ। તતો વાતાત્મજઃ ક્રુદ્ધો ભીમરૂપં સમાસ્થિતઃ
રાક્ષસોની ટોળકી વાનરશ્રેષ્ઠને ઘેરીને તેજસ્વી લાગી; ત્યારે પવનપુત્ર હનુમાન ક્રોધિત થઈ ભયાનક રૂપ ધારણ કર્યું.
પ્રાસાદસ્ય મહાંસ્તસ્ય સ્તમ્ભં હેમપરિષ્કૃતમ્। ઉત્પાટયિત્વા વેગેન હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાને ઝડપથી એ મહાન મકાનનો સોનાથી શોભતો મોટો થાંભલો ઉખાડી લીધો.
તતસ્તં ભ્રામયામાસ શતધારં મહાબલઃ। તત્ર ચાગ્નિઃ સમભવત્ પ્રાસાદશ્ચાપ્યદહ્યત
પછી એ મહાબલી હનુમાને એ થાંભલાને ચકરાવવાનો આરંભ કર્યો, અને ત્યાં અગ્નિ પ્રગટ્યો, મકાન પણ સળગી ઉઠ્યું.
દહ્યમાનં તતો દૃષ્ટ્વા પ્રાસાદં હરિયૂથપઃ। સ રાક્ષસશતં હત્વા વજ્રેણેન્દ્ર ઇવાસુરાન્
પછી મકાન સળગતું જોઈ વાનરોના નેતાએ, ઇન્દ્રે જેમ વજ્રથી અસુરોને સંહાર્યા, તેમ રાક્ષસોના સો જણનો સંહાર કર્યો.
અન્તરિક્ષસ્થિતઃ શ્રીમાનિદં વચનમબ્રવીત્। માદૃશાનાં સહસ્રાણિ વિસૃષ્ટાનિ મહાત્મનામ્
પછી આકાશમાં ઊભા રહી તેજસ્વી હનુમાને કહ્યું: 'મારા જેવા હજારો મહાન આત્માઓએ મોકલાયા છે.'
બલિનાં વાનરેન્દ્રાણાં સુગ્રીવવશવર્તિનામ્। અટન્તિ વસુધાં કૃત્સ્નાં વયમન્યે ચ વાનરાઃ
'અમે અને અન્ય વાનરોએ, સુગ્રીવના આદેશ હેઠળના બલવાન વાનરરાજાઓએ, આખી ધરતી પર વિહાર કર્યો છે.'
દશનાગબલાઃ કેચિત્ કેચિદ્ દશગુણોત્તરાઃ। કેચિન્નાગસહસ્રસ્ય બભૂવુસ્તુલ્યવિક્રમાઃ
'કેટલાંક વાનરોને દસ હાથી જેટલી તાકાત છે, કેટલાંક દસ ગણી વધારે બલવાન છે, અને કેટલાંક તો હજાર હાથીઓ જેટલા પરાક્રમી છે.'
સન્તિ ચૌઘબલાઃ કેચિત્ સન્તિ વાયુબલોપમાઃ। અપ્રમેયબલાઃ કેચિત્ તત્રાસન્ હરિયૂથપાઃ
'કેટલાંક વાનરોને પ્રવાહ જેવી તાકાત છે, કેટલાંક પવન જેવી બલવાન છે, અને કેટલાંક વાનર નેતાઓ તો અપરિમિત બલ ધરાવે છે.'
ઈદૃગ્વિધૈસ્તુ હરિભિર્વૃતો દન્તનખાયુધૈઃ। શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ચ કોટિભિશ્ચાયુતૈરપિ
'આવા દાંત અને નખને શસ્ત્ર રૂપે ધરાવતાં વાનરોના સેંકડો, લાખો, કરોડો અને દસ લાખો સુધીની સંખ્યા સાથે હું ઘેરાયો છું.'
આગમિષ્યતિ સુગ્રીવઃ સર્વેષાં વો નિષૂદનઃ। નેયમસ્તિ પુરી લઙ્કા ન યૂયં ન ચ રાવણઃ। યસ્ય ત્વિક્ષ્વાકુવીરેણ બદ્ધં વૈરં મહાત્મના
'તમારા સર્વના વિનાશક સુગ્રીવ અહીં આવશે; હવે લંકા નગર, તમે, કે રાવણ—કોઈને પણ આશા નથી, કારણ કે ઇક્ષ્વાકુ વંશના મહાન વીર સાથે દુશ્મનાવ થઈ ગઈ છે.'
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥ ૫.
આ રીતે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રચિત પવિત્ર રામાયણના સુંદરકાંડનો ત્રેચાલીશમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
thumb|ચતુશ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ચતુશ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ચૌવાળીશમો સર્ગ સાંભળો.
સંદિષ્ટો રાક્ષસેન્દ્રેણ પ્રહસ્તસ્ય સુતો બલી । જમ્બુમાલી મહાદંષ્ટ્રો નિર્જગામ ધનુર્ધરઃ
રાક્ષસરાજના આદેશથી પ્રહસ્તનો બલવાન પુત્ર, મોટા દાંતવાળો અને ધનુષધારી જંબુમાલી બહાર આવ્યો.
રક્તમાલ્યામ્બરધરઃ સ્રગ્વી રુચિરકુણ્ડલઃ । મહાન્ વિવૃત્તનયનશ્ચણ્ડઃ સમરદુર્જયઃ
તે લાલ ફૂલોની માળા અને વસ્ત્ર પહેરેલો, સુંદર કુંડળોથી શોભતો, વિશાળ અને ફાટેલા આંખોવાળો, ભયાનક અને યુદ્ધમાં અપરાજિત હતો.
ધનુઃ શક્રધનુઃપ્રખ્યં મહદ્રુચિરસાયકમ્ । વિસ્ફારયાનો વેગેન વજ્રાશનિસમસ્વનમ્
તેનું ધનુષ ઇન્દ્રધનુષ જેવું મોટું અને તેજસ્વી હતું, જેમાં સુંદર તીરો ચડાવેલા હતા; તેને ખેંચતાં વીજળી અને ગર્જના જેવી ધ્વનિ થતી હતી.
તસ્ય વિસ્ફારઘોષેણ ધનુષો મહતા દિશઃ । પ્રદિશશ્ચ નભશ્ચॆવ સહસા સમપૂર્યત
તેના ધનુષની પ્રચંડ ધ્વનિથી દિશાઓ, ઉપદિશાઓ અને આકાશ એકસાથે ગૂંજી ઉઠ્યાં.
રથેન ખરયુક્તેન તમાગતમુદીક્ષ્ય સઃ । હનુમાન્ વેગસંપન્નો જહર્ષ ચ નનાદ ચ
ખરગાડા રથમાં આવતો જોઈ, ઝડપી ચાલવાળો હનુમાન આનંદિત થયો અને જોરથી દહાડ્યો.
તં તોરણવિટઙ્કસ્થં હનુમન્તં મહાકપિમ્ । જમ્બુમાલી મહાબાહુર્વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ
તોરણ પર ઊભેલા મહાકપિ હનુમાનને જાંબુમાલી નામના બલવાને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
અર્ધચન્દ્રેણ વદને શિરસ્યેકેન કર્ણિના । બાહ્વોર્વિવ્યાધ નારાચૈર્દશભિસ્તં કપીશ્વરમ્
અર્ધચંદ્રાકાર બાણથી તેના મુખ પર, કાંટાવાળા બાણથી માથા પર અને દસ લોખંડના બાણોથી વાનરરાજના બંને હાથમાં ઘા કર્યા.
તસ્ય તચ્છુશુભે તામ્રં શરેણાભિહતં મુખમ્ । શરદીવામ્બુજમ્ફુલ્લં વિદ્ધં ભાસ્કરરશ્મિના
તામ્ર રંગના બાણથી ઘાયલ થયેલું તેનું મુખ એ રીતે તેજસ્વી લાગતું હતું જેમ શરદ ઋતુમાં ખીલેલું કમળ સૂર્યકિરણોથી છિદ્રાય છે.
તત્તસ્ય રક્તં રક્તેન રઞ્જિતં શુશુભે મુખમ્ । યથાકાશે મહાપદ્મં સિક્તં ચન્દનબિન્દુભિઃ
લોહીથી રંજાયેલું તેનું મુખ, લાલ રંગે રંગાયેલું, આકાશમાં ચંદનના ટીપાંથી ભીંજાયેલું વિશાળ કમળ જેવું તેજસ્વી લાગતું હતું.
ચુકોપ બાણાભિહતો રાક્ષસસ્ય મહાકપિઃ । તતઃ પાર્શ્વેતિવિપુલાં દદર્શ મહતીં શિલામ્
રાક્ષસના બાણોથી ઘાયલ થયેલા મહાકપિ હનુમાનને કુપિત થયો અને પછી પોતાના બાજુએ મોટી પથ્થર જોઈ.
તરસા તાં સમુત્પાટ્ય ચિક્ષેપ બલવદ્બલી । તાં શરૈર્દશભિઃ ક્રુદ્ધસ્તાડયામાસ રાક્ષસઃ
તે પથ્થરને જોરથી ઉખાડી અને શક્તિથી ફેંકી દીધી; ત્યારે રાક્ષસે ગુસ્સામાં દસ બાણો મારીને તેને રોકી દીધી.
વિપન્નં કર્મ તદ્દૃષ્ટ્વા હનુમાંશ્ચણ્ડવિક્રમઃ । સાલં વિપુલમુત્પાટ્ય ભ્રામયામાસ વીર્યવાન્
પથ્થર ફેંકવાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો જોઈ, ભયાનક પરાક્રમી હનુમાને વિશાળ સાલવૃક્ષ ઉખાડી અને તેને ઘુમાવવાનું શરૂ કર્યું.
ભ્રામયન્તં કપિં દૃષ્ટ્વા સાલવૃક્ષં મહાબલમ્ । ચિક્ષેપ સુબહૂન્ બાણાન્ જમ્બુમાલી મહાબલઃ
મહાબલવાન વાનર હનુમાનને સાલવૃક્ષ ઘુમાવતો જોઈ, જાંબુમાલીએ ઘણી બાણો તેના પર છોડ્યા.
સાલં ચતુર્ભિશ્ચિચ્છેદ વાનરં પઞ્ચભિર્ભુજે । શિરસ્યેકેન બાણેન દશભિસ્તુ સ્તનાન્તરે
જાંબુમાલીએ ચાર બાણથી સાલવૃક્ષ કાપી નાખ્યું, પાંચ બાણથી વાનરના હાથમાં ઘા કર્યા, એક બાણથી માથા પર અને દસ બાણથી છાતી પર ઘા કર્યા.
સ શરૈઃ પૂરિતતનુઃ ક્રોધેન મહતા વૃતઃ । તમેવ પરિઘં ગૃહ્ય ભ્રામયામાસ વેગતઃ
શરીર બાણોથી ભરાઈ ગયું અને ભારે ગુસ્સાથી ઘેરાયેલો હનુમાન એ જ લોખંડનો ગદો પકડી ઝડપથી ઘુમાવતો રહ્યો.
અતિવેગોતિવેગેન ભ્રામયિત્વા બલોત્કટઃ । પરિઘં પાતયામાસ જમ્બુમાલેર્મહોરસિ
અતિશય વેગ અને બલથી હનુમાને ગદાને ઘુમાવી જાંબુમાલીના વિશાળ છાતી પર જોરથી માર્યો.