શૈલામ્બુદનિકાશાનાં લઙ્કામલયસાનુષુ। નર્દતાં કપિમુખ્યાનામાર્યે યૂથાન્યનેકશઃ
લંકા અને મલય પર્વતોની ટોચ પર, પર્વત અને મેઘ જેવો ગર્જનારા અનેક વાનર સેનાપતિઓના દળો, હે આર્યે, તું જોઈશ.
સ તુ મર્મણિ ઘોરેણ તાડિતો મન્મથેષુણા। ન શર્મ લભતે રામઃ સિંહાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ
પ્રેમના ઘાતક બાણથી હૃદયમાં ઘાયલ થયેલા રામને, સિંહથી પીડાતા હાથી જેવા, શાંતિ મળતી નથી.
રુદ મા દેવિ શોકેન મા ભૂત્ તે મનસો ભયમ્। શચીવ ભર્ત્રા શક્રેણ સઙ્ગમેષ્યસિ શોભને
હે દેવી, દુઃખમાં રડશો નહીં, મનમાં ડર પણ ન લાવશો. જેમ શચી પોતાના પતિ ઇન્દ્ર સાથે ફરી મળી હતી, તેમ તમે પણ તમારા પતિ સાથે અવશ્ય મળી જશો, હે સુંદરિ.
રામાદ્ વિશિષ્ટઃ કોઽન્યોઽસ્તિ કશ્ચિત્ સૌમિત્રિણા સમઃ। અગ્નિમારુતકલ્પૌ તૌ ભ્રાતરૌ તવ સંશ્રયૌ
રામથી શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ નથી અને લક્ષ્મણ જેવો પણ બીજું કોઈ નથી. એ બંને ભાઈઓ અગ્નિ અને વાયુ જેવા છે અને એ જ તમારો આધાર છે.
નાસ્મિંશ્ચિરં વત્સ્યસિ દેવિ દેશે રક્ષોગણૈરધ્યુષિતેઽતિરૌદ્રે। ન તે ચિરાદાગમનં પ્રિયસ્ય ક્ષમસ્વ મત્સંગમકાલમાત્રમ્
હે દેવી, તમે રાક્ષસોથી ભરેલા આ ભયાનક દેશમાં વધુ સમય નહીં રહો. તમારા પ્રિયતમનું આવવું હવે વિલંબમાં નથી—મારા સાથે ફરી મળવાનો સમય જેટલો છે એટલું જ સહન કરો.
thumb|ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ચાળીસમો સર્ગ સાંભળો.
શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય વાયુસૂનોર્મહાત્મનઃ। ઉવાચાત્મહિતં વાક્યં સીતા સુરસુતોપમા
પવનપુત્ર હનુમાનના મહાન વચનો સાંભળ્યા પછી, દેવકન્યાને સમાન એવી સીતા એ તેમના હિત માટે મીઠા શબ્દો કહ્યા.
ત્વાં દૃષ્ટ્વા પ્રિયવક્તારં સમ્પ્રહૃષ્યામિ વાનર। અર્ધસંજાતસસ્યેવ વૃષ્ટિં પ્રાપ્ય વસુંધરા
હે વાનર, તમે મીઠા વચન લાવનાર છો, તમને જોઈને મને એવી ખુશી થાય છે જેમ અડધા વાવેલા ખેતરને વરસાદ મળે ત્યારે ધરતી ખુશ થાય છે.
યથા તં પુરુષવ્યાઘ્રં ગાત્રૈઃ શોકાભિકર્શિતૈઃ। સંસ્પૃશેયં સકામાહં તથા કુરુ દયાં મયિ
મારા દુઃખથી દુર્બળ થયેલા અંગોથી હું એ પુરુષસિંહને સ્પર્શવા માટે તરસી રહી છું, એ રીતે તમે પણ મારા પર દયા કરો.
અભિજ્ઞાનં ચ રામસ્ય દદ્યા હરિગણોત્તમ। ક્ષિપ્તામિષીકાં કાકસ્ય કોપાદેકાક્ષિશાતનીમ્
હે વાનરગણમાં શ્રેષ્ઠ, રામને ઓળખવાની નિશાની આપજો—કાગ માટે ગુસ્સામાં મેં ફેંકેલી એક આંખવાળી ઈશીકીની વાત યાદ અપાવજો.
મનઃશિલાયાસ્તિલકો ગણ્ડપાર્શ્વે નિવેશિતઃ। ત્વયા પ્રણષ્ટે તિલકે તં કિલ સ્મર્તુમર્હસિ
મારા ગાલ પર જે લાલ રંગનો ટીકો છે, એ તમે જ મુક્યો હતો જ્યારે પહેલો ટીકો ખોવાઈ ગયો હતો—એ વાત તમને ચોક્કસ યાદ હશે.
સ વીર્યવાન્ કથં સીતાં હૃતાં સમનુમન્યસે। વસન્તીં રક્ષસાં મધ્યે મહેન્દ્રવરુણોપમ
મહેન્દ્ર અને વરુણ સમાન પરાક્રમી રામે કેવી રીતે સહન કર્યું હશે કે સીતા રાક્ષસો વચ્ચે રહીને અપહરણ પામી છે?
એષ ચૂડામણિર્દિવ્યો મયા સુપરિરક્ષિતઃ। એતં દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્યામિ વ્યસને ત્વામિવાનઘ
આ દિવ્ય ચૂડામણિ મેં ખૂબ જ સાચવી છે. એ તમને બતાવીને હું દુઃખમાં પણ એવી ખુશી અનુભવું છું, જાણે તમને જ જોઈ રહી હોઉં, હે પાપરહિત.
એષ નિર્યાતિતઃ શ્રીમાન્ મયા તે વારિસમ્ભવઃ। અતઃ પરં ન શક્ષ્યામિ જીવિતું શોકલાલસા
આ પવિત્ર અને જળમાંથી જન્મેલી મણિ મેં તમને મોકલી છે. હવે આથી આગળ દુઃખમાં તરસતી રહીને હું જીવતી રહી શકીશ નહીં.
અસહ્યાનિ ચ દુઃખાનિ વાચશ્ચ હૃદયચ્છિદઃ। રાક્ષસૈઃ સહ સંવાસં ત્વત્કૃતે મર્ષયામ્યહમ્
હું અસહ્ય દુઃખો અને હૃદયને ચીરી નાખે એવા વચનો સહન કરી રહી છું અને માત્ર તમારી خاطر રાક્ષસો વચ્ચે રહેવું પણ સહન કરી રહી છું.
ધારયિષ્યામિ માસં તુ જીવિતં શત્રુસૂદન। માસાદૂર્ધ્વં ન જીવિષ્યે ત્વયા હીના નૃપાત્મજ
હે શત્રુવિનાશક, હું એક મહિનો જીવવાનો પ્રયત્ન કરીશ. પણ એક મહિના પછી, જો તમે ન આવો તો, હે રાજકુમાર, હું જીવતી રહી શકીશ નહીં.
ઘોરો રાક્ષસરાજોઽયં દૃષ્ટિશ્ચ ન સુખા મયિ। ત્વાં ચ શ્રુત્વા વિષજ્જન્તં ન જીવેયમપિ ક્ષણમ્
આ ભયાનક રાક્ષસરાજ અહીં છે અને તેની નજર પણ મને સુખદાયી નથી. અને જો હું સાંભળું કે તમે દુઃખી થઈ ગયા છો તો હું એક ક્ષણ પણ જીવતી રહી શકીશ નહીં.
વૈદેહ્યા વચનં શ્રુત્વા કરુણં સાશ્રુભાષિતમ્। અથાબ્રવીન્મહાતેજા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
વૈદેહી એ આંસુભીના અને દુઃખથી ભરેલા શબ્દો કહ્યા ત્યારે પવનપુત્ર મહાબલી હનુમાન બોલ્યા.
ત્વચ્છોકવિમુખો રામો દેવિ સત્યેન તે શપે। રામે શોકાભિભૂતે તુ લક્ષ્મણઃ પરિતપ્યતે
હે દેવી, હું સત્યની શપથ લઈ કહું છું—તમારા દુઃખને કારણે રામે બધું સુખ છોડ્યું છે. રામ દુઃખમાં હોય ત્યારે લક્ષ્મણ પણ ખૂબ જ પીડાય છે.
દૃષ્ટા કથંચિદ્ ભવતી ન કાલઃ પરિદેવિતુમ્। ઇમં મુહૂર્તં દુઃખાનામન્તં દ્રક્ષ્યસિ ભામિનિ
કોઈ રીતે તમારો પત્તો મળ્યો છે, હવે રડવાનો સમય નથી. હે ભામિની, આ જ ક્ષણે તમારાં દુઃખોનો અંત આવશે.
તાવુભૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ રાજપુત્રાવનિન્દિતૌ। ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહૌ લઙ્કાં ભસ્મીકરિષ્યતઃ
એ બંને રાજકુમારો, પુરુષોમાં વાઘ જેવા, નિર્દોષ અને તારી મુલાકાત માટે ઉત્સુક છે; તેઓ લંકાને રાખમાં ફેરવી દેશે.
હત્વા તુ સમરે રક્ષો રાવણં સહબાન્ધવૈઃ। રાઘવૌ ત્વાં વિશાલાક્ષિ સ્વાં પુરીં પ્રતિ નેષ્યતઃ
યુદ્ધમાં રાવણ અને તેના સગાંઓને મારીને, એ બંને રાઘવ તને, વિશાળ નેત્રવાળી, પોતાની નગરીમાં પાછી લઈ જશે.
યત્તુ રામો વિજાનીયાદભિજ્ઞાનમનિન્દિતે। પ્રીતિસંજનનં ભૂયસ્તસ્ય ત્વં દાતુમર્હસિ
હે નિર્દોષે, રામને ઓળખાણ માટેનું કોઈ નિશાની આપવી જોઈએ, જેથી તે ઓળખી શકે અને વધુ આનંદિત થાય.
સાબ્રવીદ્ દત્તમેવાહો મયાભિજ્ઞાનમુત્તમમ્। એતદેવ હિ રામસ્ય દૃષ્ટ્વા યત્નેન ભૂષણમ્
તેણીએ કહ્યું: 'હું પહેલેથી જ ઉત્તમ ઓળખાણ આપી છે; કારણ કે આ જ આભૂષણ છે, જે રામે જોશે અને મેં સાચવી રાખ્યું છે.'
શ્રદ્ધેયં હનુમન્ વાક્યં તવ વીર ભવિષ્યતિ। સ તં મણિવરં ગૃહ્ય શ્રીમાન્ પ્લવગસત્તમઃ
હે વીર હનુમાન, તારા શબ્દો વિશ્વાસપાત્ર રહેશે; પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને તેજસ્વી એ મણિ લઈને ચાલ્યો.
પ્રણમ્ય શિરસા દેવીં ગમનાયોપચક્રમે। તમુત્પાતકૃતોત્સાહમવેક્ષ્ય હરિયૂથપમ્
દેવીને માથું ઝૂકી વંદન કરીને, તે જવા માટે તૈયાર થયો; અને વાનર સેનાપતિને ઉડવાની ઉત્સુકતા જોઈ.
વર્ધમાનં મહાવેગમુવાચ જનકાત્મજા। અશ્રુપૂર્ણમુખી દીના બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા
જનકનંદિની, આંખોમાં આંસુઓથી ભરાઈ, દુઃખી થઈને, રડવાથી અવરોધાયેલી વાણીથી, તેની ઝડપ વધતી જોઈને બોલી.
હનૂમન્ સિંહસંકાશૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં સર્વાન્ બ્રૂયા અનામયમ્
હે હનુમાન, રામ અને લક્ષ્મણ, જે સિંહ સમાન છે, અને સુગ્રીવ તથા તેના મંત્રીઓ બધાને મારી સુખ-શાંતિની વાત પહોંચાડજે.
યથા ચ સ મહાબાહુર્માં તારયતિ રાઘવઃ। અસ્માદ્ દુઃખામ્બુસંરોધાત્ ત્વં સમાધાતુમર્હસિ
અને જેમ રાઘવ, બલવાન ભુજાવાળો, મને આ દુઃખના દરિયામાંથી બહાર કાઢે છે, એ માટે તું જ વ્યવસ્થા કરવી.
ઇદં ચ તીવ્રં મમ શોકવેગં રક્ષોભિરેભિઃ પરિભર્ત્સનં ચ। બ્રૂયાસ્તુ રામસ્ય ગતઃ સમીપં શિવશ્ચ તેઽધ્વાસ્તુ હરિપ્રવીર
તમે જ્યારે રામ પાસે પહોંચો, ત્યારે મારા ભારે શોક અને રાક્ષસો પાસેથી મળેલી અપમાનની વાત કહેજે; અને હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારો માર્ગ શુભ રહે.