મણિવરમુપગૃહ્ય તં મહાર્હં જનકનૃપાત્મજયા ધૃતં પ્રભાવાત્। ગિરિવરપવનાવધૂતમુક્તઃ સુખિતમનાઃ પ્રતિસંક્રમં પ્રપેદે
મહાન કિંમતી એ મણિ, જે જનકરાજાની પુત્રી સીતાજીએ પોતાના વાળમાંથી પર્વતની પવનથી હલાવી મુક્ત કરી હતી, તે હનુમાન્એ લઈ આનંદિત મનથી પાછા જવાની તૈયારી કરી.
thumb|એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણચાલીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
મણિં દત્ત્વા તતઃ સીતા હનૂમન્તમથાબ્રવીત્। અભિજ્ઞાનમભિજ્ઞાતમેતદ્ રામસ્ય તત્ત્વતઃ
પછી સીતાજીએ મણિ આપી હનુમાન્ને કહ્યું: 'આ રામ માટે સાચી ઓળખની નિશાની છે.'
મણિં દૃષ્ટ્વા તુ રામો વૈ ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ। વીરો જનન્યા મમ ચ રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ
આ મણિ જોઈને રામને ત્રણ જણાની યાદ આવશે: વીર, મારી માતા અને રાજા દશરથ.
સ ભૂયસ્ત્વં સમુત્સાહચોદિતો હરિસત્તમ। અસ્મિન્ કાર્યસમુત્સાહે પ્રચિન્તય યદુત્તરમ્
અત્યારે, વાનરશ્રેષ્ઠ, તું ઉત્સાહથી ભરપૂર થઈ આ કાર્યમાં આગળ શું કરવું એ વિચાર.
ત્વમસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમ। તસ્ય ચિન્તય યો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્
આ કાર્ય પૂરું પાડવામાં તું જ મુખ્ય છે, વાનરશ્રેષ્ઠ. હવે એવું પ્રયત્ન વિચારી જો કે જે દુઃખનો અંત લાવે.
હનૂમન્ યત્નમાસ્થાય દુઃખક્ષયકરો ભવ। સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ
હનુમાન્, તું પ્રયત્નપૂર્વક દુઃખ દૂર કરનાર બન. પવનપુત્ર ભયાનક પરાક્રમી હનુમાન્એ 'એવું જ કરીશ' એમ વચન આપ્યું.
શિરસાઽઽવન્દ્ય વૈદેહીં ગમનાયોપચક્રમે। જ્ઞાત્વા સમ્પ્રસ્થિતં દેવી વાનરં પવનાત્મજમ્
હનુમાન્એ શિર નમાવી વૈદેહી સીતાજીને વંદન કર્યું અને જતા બન્યો. દેવી સીતાએ સમજ્યું કે પવનપુત્ર વાનર હવે પાછો જવા તૈયાર થયો છે.
બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મૈથિલી વાક્યમબ્રવીત્। હનૂમન્ કુશલં બ્રૂયાઃ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ
આંસુથી ગળા ભરાઈ ગયેલી વાણીથી માઇથિલી સીતાએ કહ્યું: 'હનુમાન્, રામ અને લક્ષ્મણને મારી કૂશળતા કહેજે.'
સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં સર્વાન્ વૃદ્ધાંશ્ચ વાનરાન્। બ્રૂયાસ્ત્વં વાનરશ્રેષ્ઠ કુશલં ધર્મસંહિતમ્
વાનરશ્રેષ્ઠ, તું સુગ્રીવ, તેના મંત્રીઓ અને બધા વૃદ્ધ વાનરોને પણ ધર્મયુક્ત કૂશળતા કહેજે.
યથા ચ સ મહાબાહુર્માં તારયતિ રાઘવઃ। અસ્માદ્ દુઃખામ્બુસંરોધાત્ ત્વં સમાધાતુમર્હસિ
મહાબાહુ રાઘવ જેમ મને આ દુઃખના દરિયામાંથી બહાર કાઢશે, તેમ તું પણ એ માટે પ્રયત્ન કર.
જીવન્તીં માં યથા રામઃ સમ્ભાવયતિ કીર્તિમાન્। તત્ ત્વયા હનુમન્ વાચ્યં વાચા ધર્મમવાપ્નુહિ
હનુમાન્, તું રામને કહેજે કે હું હજી જીવતી છું; અને એ રીતે ધર્મનું પાલન કર.
નિત્યમુત્સાહયુક્તસ્ય વાચઃ શ્રુત્વા મયેરિતાઃ। વર્ધિષ્યતે દાશરથેઃ પૌરુષં મદવાપ્તયે
મારા આશાવાન શબ્દો સાંભળીને દશરથપુત્ર રામનું મન મને મુક્ત કરવા માટે વધુ દૃઢ થશે.
મત્સંદેશયુતા વાચસ્ત્વત્તઃ શ્રુત્વૈવ રાઘવઃ। પરાક્રમે મતિં વીરો વિધિવત્ સંવિધાસ્યતિ
મારા સંદેશાવાળી તારી વાણી સાંભળીને વીર રાઘવ યોગ્ય રીતે પરાક્રમમાં મન લગાવશે.
સીતાયાસ્તદ્ વચઃ શ્રુત્વા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। શિરસ્યઞ્જલિમાધાય વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્
સીતાના શબ્દો સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાન્એ હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને ઉત્તર આપ્યો.
ક્ષિપ્રમેષ્યતિ કાકુત્સ્થો હર્યૃક્ષપ્રવરૈર્વૃતઃ। યસ્તે યુધિ વિજિત્યારીન્ શોકં વ્યપનયિષ્યતિ
શીઘ્રે રામ, શ્રેષ્ઠ વાનર અને રીક્ષાઓ સાથે આવીને, યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતશે અને તારો શોક દૂર કરશે.
નહિ પશ્યામિ મર્ત્યેષુ નાસુરેષુ સુરેષુ વા। યસ્તસ્ય વમતો બાણાન્ સ્થાતુમુત્સહતેઽગ્રતઃ
હું માનવોમાં, અસુરોમાં કે દેવોમાં પણ એવો કોઈ નથી જોઈ શકતો, જે તેના તીરો વરસે ત્યારે તેની સામે ઊભો રહી શકે.
અપ્યર્કમપિ પર્જન્યમપિ વૈવસ્વતં યમમ્। સ હિ સોઢું રણે શક્તસ્તવ હેતોર્વિશેષતઃ
યુદ્ધમાં તે સૂર્ય, વરুণ કે યમરાજને પણ સહન કરી શકે છે, ખાસ કરીને તમારા માટે.
સ હિ સાગરપર્યન્તાં મહીં સાધિતુમર્હતિ। ત્વન્નિમિત્તો હિ રામસ્ય જયો જનકનન્દિનિ
તે તો સાગરથી ઘેરાયેલી આખી ધરતી પર વિજય મેળવી શકે છે; જનકનંદિની, તમારા માટે રામની જીત નિશ્ચિત છે.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા સમ્યક્ સત્યં સુભાષિતમ્। જાનકી બહુ મેને તં વચનં ચેદમબ્રવીત્
આ સત્ય અને સુંદર રીતે કહેલા વચનો સાંભળીને, જાનકી એ વચનને ઘણું મૂલ્ય આપ્યું અને પછી એમણે આગળ કહ્યું.
તતસ્તં પ્રસ્થિતં સીતા વીક્ષમાણા પુનઃ પુનઃ। ભર્તૃસ્નેહાન્વિતં વાક્યં સૌહાર્દાદનુમાનયત્
પછી, જ્યારે હનુમાન જવા લાગ્યા, ત્યારે સીતા વારંવાર તેમને જોઈ રહી હતી અને તેમના વચનોથી પતિપ્રેમની ઊંડી લાગણી સમજાઈ ગઈ.
યદિ વા મન્યસે વીર વસૈકાહમરિંદમ। કસ્મિંશ્ચિત્ સંવૃતે દેશે વિશ્રાન્તઃ શ્વો ગમિષ્યસિ
હે વિર, જો તમને યોગ્ય લાગે તો તમે કોઈ ગુપ્ત જગ્યાએ એક દિવસ અહીં આરામ કરો, અને પછી કાલે જાઓ.
મમ ચૈવાલ્પભાગ્યાયાઃ સાંનિધ્યાત્ તવ વાનર। અસ્ય શોકસ્ય મહતો મુહૂર્તં મોક્ષણં ભવેત્
હે વાનર, મારા જેવા દુર્ભાગ્યવાળી માટે, તમારો થોડો સમયનો સાથ પણ મારા મોટા દુઃખમાંથી થોડીવાર મુક્તિ આપશે.
તતો હિ હરિશાર્દૂલ પુનરાગમનાય તુ। પ્રાણાનામપિ સંદેહો મમ સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ
પણ હે વાનરશ્રેષ્ઠ, જો તમે પાછા આવવામાં વિલંબ કરો તો મારા પ્રાણ પણ જોખમમાં આવી શકે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
તવાદર્શનજઃ શોકો ભૂયો માં પરિતાપયેત્। દુઃખાદુઃખપરામૃષ્ટાં દીપયન્નિવ વાનર
હે વાનર, તમારો વિયોગથી જે દુઃખ થાય છે, એ ફરીથી મને વધુ પીડા આપશે, અને મારા દુઃખ પર વધુ દુઃખ વધારશે.
અયં ચ વીર સંદેહસ્તિષ્ઠતીવ મમાગ્રતઃ। સુમહાંસ્ત્વત્સહાયેષુ હર્યૃક્ષેષુ હરીશ્વર
હે વાનરરાજ, તમારા સાથી વાનરો અને રીંછો વિશે મારા મનમાં મોટો સંદેહ ઊભો થયો છે.
કથં નુ ખલુ દુષ્પારં તરિષ્યન્તિ મહોદધિમ્। તાનિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનિ તૌ વા નરવરાત્મજૌ
આટલો વિશાળ અને દુર્ગમ સાગર વાનર અને રીંછોની સેના કે મનુષ્યશ્રેષ્ઠના બંને પુત્રો કેવી રીતે પાર કરશે?
ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં સાગરસ્યેહ લઙ્ઘને। શક્તિઃ સ્યાદ્ વૈનતેયસ્ય તવ વા મારુતસ્ય વા
બધા જીવોમાંથી માત્ર ત્રણને જ આ સાગર પાર કરવાની શક્તિ છે: ગરુડ, તમે, અથવા પવનદેવ.
તદસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે વીરૈવં દુરતિક્રમે। કિં પશ્યસે સમાધાનં ત્વં હિ કાર્યવિદાં વરઃ
હે વિર, આવું અઘરું કાર્ય પૂરું કરવા માટે તમે શું ઉપાય જુઓ છો? કેમ કે તમે કાર્યસિદ્ધિમાં સર્વોપરી છો.
કામમસ્ય ત્વમેવૈકઃ કાર્યસ્ય પરિસાધને। પર્યાપ્તઃ પરવીરઘ્ન યશસ્યસ્તે ફલોદયઃ
હકીકતમાં, હે શત્રુવિનાશક, આ કાર્ય પૂરું કરવા માટે તમે એકલા જ પૂરતા છો; તમારો યશસ્વી વિજય એ તમારા કર્મનું ફળ છે.