મત્તઃ પ્રિયતરો નિત્યં ભ્રાતા રામસ્ય લક્ષ્મણઃ। નિયુક્તો ધુરિ યસ્યાં તુ તામુદ્વહતિ વીર્યવાન્
લક્ષ્મણ રામને મારા કરતાં પણ હંમેશા વધુ પ્રિય છે; જે કામ સોંપાય, એ બહાદુરીથી પૂરુ કરે છે.
યં દૃષ્ટ્વા રાઘવો નૈવ વૃત્તમાર્યમનુસ્મરત્। સ મમાર્થાય કુશલં વક્તવ્યો વચનાન્મમ
જેને જોઈને રાઘવ પણ આર્ય વર્તન ભૂલી જાય છે, એ લક્ષ્મણને મારા તરફથી સુખ-શાંતિના શબ્દો કહેવા.
મૃદુર્નિત્યં શુચિર્દક્ષઃ પ્રિયો રામસ્ય લક્ષ્મણઃ। યથા હિ વાનરશ્રેષ્ઠ દુઃખક્ષયકરો ભવેત્
લક્ષ્મણ હંમેશા સૌમ્ય, પવિત્ર, કુશળ અને રામના પ્રિય છે; વાનરશ્રેષ્ઠ, એ દુઃખ દૂર કરનાર બને એવી મારી ઇચ્છા છે.
ત્વમસ્મિન્ કાર્યનિર્વાહે પ્રમાણં હરિયૂથપ। રાઘવસ્ત્વત્સમારમ્ભાન્મયિ યત્નપરો ભવેત્
આ કાર્ય પૂરું કરવા માટે તું જ મુખ્ય છે, વાનરસેનાના નેતા; રાઘવ તારા પ્રયાસથી મારા વિષયમાં વધુ પ્રયત્નશીલ બને.
ઇદં બ્રૂયાશ્ચ મે નાથં શૂરં રામં પુનઃ પુનઃ। જીવિતં ધારયિષ્યામિ માસં દશરથાત્મજ
આ વાત મારા સ્વામી, વીર રામને વારંવાર કહેજે: 'હું એક મહિનો જીવતી રહીશ, દશરથપુત્ર.'
ઊર્ધ્વં માસાન્ન જીવેયં સત્યેનાહં બ્રવીમિ તે। રાવણેનોપરુદ્ધાં માં નિકૃત્યા પાપકર્મણા। ત્રાતુમર્હસિ વીર ત્વં પાતાલાદિવ કૌશિકીમ્
એક મહિના પછી હું જીવતી રહી શકીશ નહીં — આ હું સાચું કહું છું; રાવણે દગાથી અને પાપી કર્મથી મને પકડેલી છે, તું મને બચાવજે, જેમ કૌશિકીને પાતાળમાંથી બચાવાઈ હતી.
તતો વસ્ત્રગતં મુક્ત્વા દિવ્યં ચૂડામણિં શુભમ્। પ્રદેયો રાઘવાયેતિ સીતા હનુમતે દદૌ
પછી, પોતાના વસ્ત્રમાંથી દિવ્ય અને સુંદર ચૂડામણિ કાઢી, સીતાએ હનુમાનને આપી અને કહ્યું: 'આ રાઘવને આપજે.'
પ્રતિગૃહ્ય તતો વીરો મણિરત્નમનુત્તમમ્। અઙ્ગુલ્યા યોજયામાસ નહ્યસ્ય પ્રાભવદ્ ભુજઃ
પછી હનુમાન એ અદ્વિતીય મણિ પ્રાપ્ત કરી, અને પોતાની આંગળીમાં પહેરી લીધી, કારણ કે એના હાથમાં એ બંધાતી નહોતી.
મણિરત્નં કપિવરઃ પ્રતિગૃહ્યાભિવાદ્ય ચ। સીતાં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રણતઃ પાર્શ્વતઃ સ્થિતઃ
મણિ રત્ન સ્વીકારી, વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન્એ નમસ્કાર કર્યો, પછી સીતાજીનું પ્રદક્ષિણ કર્યું અને વિનમ્રતાપૂર્વક બાજુએ ઊભો રહ્યો.
હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ સીતાદર્શનજેન સઃ। હૃદયેન ગતો રામં લક્ષ્મણં ચ સલક્ષણમ્
સીતાજીનું દર્શન થવાથી જે મહાન આનંદ હનુમાન્ને થયો, એ આનંદથી હૃદયપૂર્વક તે રામ અને શુભ લક્ષણોવાળા લક્ષ્મણ પાસે પહોંચી ગયો.
મણિવરમુપગૃહ્ય તં મહાર્હં જનકનૃપાત્મજયા ધૃતં પ્રભાવાત્। ગિરિવરપવનાવધૂતમુક્તઃ સુખિતમનાઃ પ્રતિસંક્રમં પ્રપેદે
મહાન કિંમતી એ મણિ, જે જનકરાજાની પુત્રી સીતાજીએ પોતાના વાળમાંથી પર્વતની પવનથી હલાવી મુક્ત કરી હતી, તે હનુમાન્એ લઈ આનંદિત મનથી પાછા જવાની તૈયારી કરી.
thumb|એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણચાલીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
મણિં દત્ત્વા તતઃ સીતા હનૂમન્તમથાબ્રવીત્। અભિજ્ઞાનમભિજ્ઞાતમેતદ્ રામસ્ય તત્ત્વતઃ
પછી સીતાજીએ મણિ આપી હનુમાન્ને કહ્યું: 'આ રામ માટે સાચી ઓળખની નિશાની છે.'
મણિં દૃષ્ટ્વા તુ રામો વૈ ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ। વીરો જનન્યા મમ ચ રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ
આ મણિ જોઈને રામને ત્રણ જણાની યાદ આવશે: વીર, મારી માતા અને રાજા દશરથ.
સ ભૂયસ્ત્વં સમુત્સાહચોદિતો હરિસત્તમ। અસ્મિન્ કાર્યસમુત્સાહે પ્રચિન્તય યદુત્તરમ્
અત્યારે, વાનરશ્રેષ્ઠ, તું ઉત્સાહથી ભરપૂર થઈ આ કાર્યમાં આગળ શું કરવું એ વિચાર.
ત્વમસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમ। તસ્ય ચિન્તય યો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્
આ કાર્ય પૂરું પાડવામાં તું જ મુખ્ય છે, વાનરશ્રેષ્ઠ. હવે એવું પ્રયત્ન વિચારી જો કે જે દુઃખનો અંત લાવે.
હનૂમન્ યત્નમાસ્થાય દુઃખક્ષયકરો ભવ। સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ
હનુમાન્, તું પ્રયત્નપૂર્વક દુઃખ દૂર કરનાર બન. પવનપુત્ર ભયાનક પરાક્રમી હનુમાન્એ 'એવું જ કરીશ' એમ વચન આપ્યું.
શિરસાઽઽવન્દ્ય વૈદેહીં ગમનાયોપચક્રમે। જ્ઞાત્વા સમ્પ્રસ્થિતં દેવી વાનરં પવનાત્મજમ્
હનુમાન્એ શિર નમાવી વૈદેહી સીતાજીને વંદન કર્યું અને જતા બન્યો. દેવી સીતાએ સમજ્યું કે પવનપુત્ર વાનર હવે પાછો જવા તૈયાર થયો છે.
બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મૈથિલી વાક્યમબ્રવીત્। હનૂમન્ કુશલં બ્રૂયાઃ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ
આંસુથી ગળા ભરાઈ ગયેલી વાણીથી માઇથિલી સીતાએ કહ્યું: 'હનુમાન્, રામ અને લક્ષ્મણને મારી કૂશળતા કહેજે.'
સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં સર્વાન્ વૃદ્ધાંશ્ચ વાનરાન્। બ્રૂયાસ્ત્વં વાનરશ્રેષ્ઠ કુશલં ધર્મસંહિતમ્
વાનરશ્રેષ્ઠ, તું સુગ્રીવ, તેના મંત્રીઓ અને બધા વૃદ્ધ વાનરોને પણ ધર્મયુક્ત કૂશળતા કહેજે.
યથા ચ સ મહાબાહુર્માં તારયતિ રાઘવઃ। અસ્માદ્ દુઃખામ્બુસંરોધાત્ ત્વં સમાધાતુમર્હસિ
મહાબાહુ રાઘવ જેમ મને આ દુઃખના દરિયામાંથી બહાર કાઢશે, તેમ તું પણ એ માટે પ્રયત્ન કર.
જીવન્તીં માં યથા રામઃ સમ્ભાવયતિ કીર્તિમાન્। તત્ ત્વયા હનુમન્ વાચ્યં વાચા ધર્મમવાપ્નુહિ
હનુમાન્, તું રામને કહેજે કે હું હજી જીવતી છું; અને એ રીતે ધર્મનું પાલન કર.
નિત્યમુત્સાહયુક્તસ્ય વાચઃ શ્રુત્વા મયેરિતાઃ। વર્ધિષ્યતે દાશરથેઃ પૌરુષં મદવાપ્તયે
મારા આશાવાન શબ્દો સાંભળીને દશરથપુત્ર રામનું મન મને મુક્ત કરવા માટે વધુ દૃઢ થશે.
મત્સંદેશયુતા વાચસ્ત્વત્તઃ શ્રુત્વૈવ રાઘવઃ। પરાક્રમે મતિં વીરો વિધિવત્ સંવિધાસ્યતિ
મારા સંદેશાવાળી તારી વાણી સાંભળીને વીર રાઘવ યોગ્ય રીતે પરાક્રમમાં મન લગાવશે.
સીતાયાસ્તદ્ વચઃ શ્રુત્વા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। શિરસ્યઞ્જલિમાધાય વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્
સીતાના શબ્દો સાંભળીને પવનપુત્ર હનુમાન્એ હાથ જોડીને માથા પર રાખ્યા અને ઉત્તર આપ્યો.
ક્ષિપ્રમેષ્યતિ કાકુત્સ્થો હર્યૃક્ષપ્રવરૈર્વૃતઃ। યસ્તે યુધિ વિજિત્યારીન્ શોકં વ્યપનયિષ્યતિ
શીઘ્રે રામ, શ્રેષ્ઠ વાનર અને રીક્ષાઓ સાથે આવીને, યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતશે અને તારો શોક દૂર કરશે.
નહિ પશ્યામિ મર્ત્યેષુ નાસુરેષુ સુરેષુ વા। યસ્તસ્ય વમતો બાણાન્ સ્થાતુમુત્સહતેઽગ્રતઃ
હું માનવોમાં, અસુરોમાં કે દેવોમાં પણ એવો કોઈ નથી જોઈ શકતો, જે તેના તીરો વરસે ત્યારે તેની સામે ઊભો રહી શકે.
અપ્યર્કમપિ પર્જન્યમપિ વૈવસ્વતં યમમ્। સ હિ સોઢું રણે શક્તસ્તવ હેતોર્વિશેષતઃ
યુદ્ધમાં તે સૂર્ય, વરুণ કે યમરાજને પણ સહન કરી શકે છે, ખાસ કરીને તમારા માટે.
સ હિ સાગરપર્યન્તાં મહીં સાધિતુમર્હતિ। ત્વન્નિમિત્તો હિ રામસ્ય જયો જનકનન્દિનિ
તે તો સાગરથી ઘેરાયેલી આખી ધરતી પર વિજય મેળવી શકે છે; જનકનંદિની, તમારા માટે રામની જીત નિશ્ચિત છે.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા સમ્યક્ સત્યં સુભાષિતમ્। જાનકી બહુ મેને તં વચનં ચેદમબ્રવીત્
આ સત્ય અને સુંદર રીતે કહેલા વચનો સાંભળીને, જાનકી એ વચનને ઘણું મૂલ્ય આપ્યું અને પછી એમણે આગળ કહ્યું.