તાવુભૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ રાજપુત્રૌ મહાબલૌ। ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહૌ લોકાન્ ભસ્મીકરિષ્યતઃ
એ બંને પુરુષોમાં વાઘ સમાન, રાજકુમાર અને મહાબલી છે. તારી મુલાકાતની આશામાં, એ બંને આખા જગતને રાખ કરી નાખશે.
હત્વા ચ સમરક્રૂરં રાવણં સહબાન્ધવમ્। રાઘવસ્ત્વાં વિશાલાક્ષિ સ્વાં પુરીં પ્રતિ નેષ્યતિ
યુદ્ધમાં ક્રૂર એવા રાવણ અને તેના સગાંઓને મારીને, રાઘવ તને, વિશાળ આંખવાળી, પોતાની નગરીમાં પાછી લઈ જશે.
બ્રૂહિ યદ્ રાઘવો વાચ્યો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ। સુગ્રીવો વાપિ તેજસ્વી હરયો વા સમાગતાઃ
મને કહો, રાઘવ, મહાબલી લક્ષ્મણ, તેજસ્વી સુગ્રીવ કે ભેગા થયેલા વાનરોને શું સંદેશ આપવો તે.
ઇત્યુક્તવતિ તસ્મિંશ્ચ સીતા પુનરથાબ્રવીત્। કૌસલ્યા લોકભર્તારં સુષુવે યં મનસ્વિની
હનુમાને આવું કહ્યું ત્યારે, સીતાએ ફરી કહ્યું: 'કૌશલ્યા, જે મનમાં ઉન્નત છે, એણે જગતના સ્વામીનું જન્મ આપ્યું.'
તં મમાર્થે સુખં પૃચ્છ શિરસા ચાભિવાદય। સ્રજશ્ચ સર્વરત્નાનિ પ્રિયાયાશ્ચ વરાઙ્ગનાઃ
મારા માટે, તેની ખેરખબર પૂછજે અને માથું ઝુકાવીને વંદન કરજે; અને જે પ્રિય સ્ત્રીઓ છે, જે ફૂલોની માળા અને બધા રત્નોથી શોભાયમાન છે, તેમને પણ.
ઐશ્વર્યં ચ વિશાલાયાં પૃથિવ્યામપિ દુર્લભમ્। પિતરં માતરં ચૈવ સમ્માન્યાભિપ્રસાદ્ય ચ
વિશાળ ધરતી પર દુર્લભ એવા ઐશ્વર્યથી પણ, તેના પિતા અને માતાને સન્માન અને પ્રસન્નતા આપવી જોઈએ.
અનુપ્રવ્રજિતો રામં સુમિત્રા યેન સુપ્રજાઃ। આનુકૂલ્યેન ધર્માત્મા ત્યક્ત્વા સુખમનુત્તમમ્
સુમિત્રાનો ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર, જે રામ સાથે વનવાસે ગયો છે, એણે શ્રેષ્ઠ સુખ છોડી દીધું છે, માત્ર વફાદારી માટે.
અનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં ભ્રાતરં પાલયન્ વને। સિંહસ્કન્ધો મહાબાહુર્મનસ્વી પ્રિયદર્શનઃ
એ કાકુત્સ્થ રામના ભાઈનું વનમાં રક્ષણ કરે છે; સિંહ જેવી છાતી, મજબૂત હાથ, વિચારશીલ અને સૌમ્ય દેખાવાળો છે.
પિતૃવદ્ વર્તતે રામે માતૃવન્માં સમાચરત્। હ્રિયમાણાં તદા વીરો ન તુ માં વેદ લક્ષ્મણઃ
રામ સાથે એ પુત્ર જેવો વર્તે છે અને મારા સાથે માતા જેવી લાગણી રાખે છે; પણ જ્યારે રાવણે મને લઈ જતી હતી, ત્યારે એ વીર લક્ષ્મણને ખબર નહોતી.
વૃદ્ધોપસેવી લક્ષ્મીવાન્ શક્તો ન બહુભાષિતા। રાજપુત્રપ્રિયશ્રેષ્ઠઃ સદૃશઃ શ્વશુરસ્ય મે
લક્ષ્મણ વડીલોની સેવા કરે છે, સૌભાગ્યશાળી છે, શક્તિશાળી છે, વધુ બોલતો નથી, રાજકુમારના પ્રિયમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મારા સસરા જેવો છે.
મત્તઃ પ્રિયતરો નિત્યં ભ્રાતા રામસ્ય લક્ષ્મણઃ। નિયુક્તો ધુરિ યસ્યાં તુ તામુદ્વહતિ વીર્યવાન્
લક્ષ્મણ રામને મારા કરતાં પણ હંમેશા વધુ પ્રિય છે; જે કામ સોંપાય, એ બહાદુરીથી પૂરુ કરે છે.
યં દૃષ્ટ્વા રાઘવો નૈવ વૃત્તમાર્યમનુસ્મરત્। સ મમાર્થાય કુશલં વક્તવ્યો વચનાન્મમ
જેને જોઈને રાઘવ પણ આર્ય વર્તન ભૂલી જાય છે, એ લક્ષ્મણને મારા તરફથી સુખ-શાંતિના શબ્દો કહેવા.
મૃદુર્નિત્યં શુચિર્દક્ષઃ પ્રિયો રામસ્ય લક્ષ્મણઃ। યથા હિ વાનરશ્રેષ્ઠ દુઃખક્ષયકરો ભવેત્
લક્ષ્મણ હંમેશા સૌમ્ય, પવિત્ર, કુશળ અને રામના પ્રિય છે; વાનરશ્રેષ્ઠ, એ દુઃખ દૂર કરનાર બને એવી મારી ઇચ્છા છે.
ત્વમસ્મિન્ કાર્યનિર્વાહે પ્રમાણં હરિયૂથપ। રાઘવસ્ત્વત્સમારમ્ભાન્મયિ યત્નપરો ભવેત્
આ કાર્ય પૂરું કરવા માટે તું જ મુખ્ય છે, વાનરસેનાના નેતા; રાઘવ તારા પ્રયાસથી મારા વિષયમાં વધુ પ્રયત્નશીલ બને.
ઇદં બ્રૂયાશ્ચ મે નાથં શૂરં રામં પુનઃ પુનઃ। જીવિતં ધારયિષ્યામિ માસં દશરથાત્મજ
આ વાત મારા સ્વામી, વીર રામને વારંવાર કહેજે: 'હું એક મહિનો જીવતી રહીશ, દશરથપુત્ર.'
ઊર્ધ્વં માસાન્ન જીવેયં સત્યેનાહં બ્રવીમિ તે। રાવણેનોપરુદ્ધાં માં નિકૃત્યા પાપકર્મણા। ત્રાતુમર્હસિ વીર ત્વં પાતાલાદિવ કૌશિકીમ્
એક મહિના પછી હું જીવતી રહી શકીશ નહીં — આ હું સાચું કહું છું; રાવણે દગાથી અને પાપી કર્મથી મને પકડેલી છે, તું મને બચાવજે, જેમ કૌશિકીને પાતાળમાંથી બચાવાઈ હતી.
તતો વસ્ત્રગતં મુક્ત્વા દિવ્યં ચૂડામણિં શુભમ્। પ્રદેયો રાઘવાયેતિ સીતા હનુમતે દદૌ
પછી, પોતાના વસ્ત્રમાંથી દિવ્ય અને સુંદર ચૂડામણિ કાઢી, સીતાએ હનુમાનને આપી અને કહ્યું: 'આ રાઘવને આપજે.'
પ્રતિગૃહ્ય તતો વીરો મણિરત્નમનુત્તમમ્। અઙ્ગુલ્યા યોજયામાસ નહ્યસ્ય પ્રાભવદ્ ભુજઃ
પછી હનુમાન એ અદ્વિતીય મણિ પ્રાપ્ત કરી, અને પોતાની આંગળીમાં પહેરી લીધી, કારણ કે એના હાથમાં એ બંધાતી નહોતી.
મણિરત્નં કપિવરઃ પ્રતિગૃહ્યાભિવાદ્ય ચ। સીતાં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રણતઃ પાર્શ્વતઃ સ્થિતઃ
મણિ રત્ન સ્વીકારી, વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન્એ નમસ્કાર કર્યો, પછી સીતાજીનું પ્રદક્ષિણ કર્યું અને વિનમ્રતાપૂર્વક બાજુએ ઊભો રહ્યો.
હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ સીતાદર્શનજેન સઃ। હૃદયેન ગતો રામં લક્ષ્મણં ચ સલક્ષણમ્
સીતાજીનું દર્શન થવાથી જે મહાન આનંદ હનુમાન્ને થયો, એ આનંદથી હૃદયપૂર્વક તે રામ અને શુભ લક્ષણોવાળા લક્ષ્મણ પાસે પહોંચી ગયો.
મણિવરમુપગૃહ્ય તં મહાર્હં જનકનૃપાત્મજયા ધૃતં પ્રભાવાત્। ગિરિવરપવનાવધૂતમુક્તઃ સુખિતમનાઃ પ્રતિસંક્રમં પ્રપેદે
મહાન કિંમતી એ મણિ, જે જનકરાજાની પુત્રી સીતાજીએ પોતાના વાળમાંથી પર્વતની પવનથી હલાવી મુક્ત કરી હતી, તે હનુમાન્એ લઈ આનંદિત મનથી પાછા જવાની તૈયારી કરી.
thumb|એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે સુન્દરકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૫-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના સુંદરકાંડનો ઓગણચાલીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
મણિં દત્ત્વા તતઃ સીતા હનૂમન્તમથાબ્રવીત્। અભિજ્ઞાનમભિજ્ઞાતમેતદ્ રામસ્ય તત્ત્વતઃ
પછી સીતાજીએ મણિ આપી હનુમાન્ને કહ્યું: 'આ રામ માટે સાચી ઓળખની નિશાની છે.'
મણિં દૃષ્ટ્વા તુ રામો વૈ ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ। વીરો જનન્યા મમ ચ રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ
આ મણિ જોઈને રામને ત્રણ જણાની યાદ આવશે: વીર, મારી માતા અને રાજા દશરથ.
સ ભૂયસ્ત્વં સમુત્સાહચોદિતો હરિસત્તમ। અસ્મિન્ કાર્યસમુત્સાહે પ્રચિન્તય યદુત્તરમ્
અત્યારે, વાનરશ્રેષ્ઠ, તું ઉત્સાહથી ભરપૂર થઈ આ કાર્યમાં આગળ શું કરવું એ વિચાર.
ત્વમસ્મિન્ કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમ। તસ્ય ચિન્તય યો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્
આ કાર્ય પૂરું પાડવામાં તું જ મુખ્ય છે, વાનરશ્રેષ્ઠ. હવે એવું પ્રયત્ન વિચારી જો કે જે દુઃખનો અંત લાવે.
હનૂમન્ યત્નમાસ્થાય દુઃખક્ષયકરો ભવ। સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ
હનુમાન્, તું પ્રયત્નપૂર્વક દુઃખ દૂર કરનાર બન. પવનપુત્ર ભયાનક પરાક્રમી હનુમાન્એ 'એવું જ કરીશ' એમ વચન આપ્યું.
શિરસાઽઽવન્દ્ય વૈદેહીં ગમનાયોપચક્રમે। જ્ઞાત્વા સમ્પ્રસ્થિતં દેવી વાનરં પવનાત્મજમ્
હનુમાન્એ શિર નમાવી વૈદેહી સીતાજીને વંદન કર્યું અને જતા બન્યો. દેવી સીતાએ સમજ્યું કે પવનપુત્ર વાનર હવે પાછો જવા તૈયાર થયો છે.
બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મૈથિલી વાક્યમબ્રવીત્। હનૂમન્ કુશલં બ્રૂયાઃ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ
આંસુથી ગળા ભરાઈ ગયેલી વાણીથી માઇથિલી સીતાએ કહ્યું: 'હનુમાન્, રામ અને લક્ષ્મણને મારી કૂશળતા કહેજે.'
સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં સર્વાન્ વૃદ્ધાંશ્ચ વાનરાન્। બ્રૂયાસ્ત્વં વાનરશ્રેષ્ઠ કુશલં ધર્મસંહિતમ્
વાનરશ્રેષ્ઠ, તું સુગ્રીવ, તેના મંત્રીઓ અને બધા વૃદ્ધ વાનરોને પણ ધર્મયુક્ત કૂશળતા કહેજે.