દ્વિતીયં કારણં યચ્ચ બ્રવીષિ વિનયાન્વિતે। રામાદન્યસ્ય નાર્હામિ સંસર્ગમિતિ જાનકિ
બીજું કારણ, હે વિનયવંતી જાનકી, જે તમે કહ્યું કે રામ સિવાય બીજાના સ્પર્શને યોગ્ય નથી—
એતત્ તે દેવિ સદૃશં પત્ન્યાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ। કા હ્યન્યા ત્વામૃતે દેવિ બ્રૂયાદ્ વચનમીદૃશમ્
હે દેવી, એ વાત તમને, એ મહાન આત્માના પત્નીને યોગ્ય છે; તમે સિવાય બીજું કોણ આવું બોલી શકે?
શ્રોષ્યતે ચૈવ કાકુત્સ્થઃ સર્વં નિરવશેષતઃ। ચેષ્ટિતં યત્ ત્વયા દેવિ ભાષિતં ચ મમાગ્રતઃ
કાકુત્સ્થ રામ બધું સંપૂર્ણ રીતે સાંભળશે—તમે જે કર્યું અને મારા સામે જે કહ્યું એ બધું.
કારણૈર્બહુભિર્દેવિ રામપ્રિયચિકીર્ષયા। સ્નેહપ્રસ્કન્નમનસા મયૈતત્ સમુદીરિતમ્
હે દેવી, ઘણા કારણોસર, રામને પ્રસન્ન કરવા અને પ્રેમથી ભરેલા મનથી, મેં આ બધું કહ્યું છે.
લઙ્કાયા દુષ્પ્રવેશત્વાદ્ દુસ્તરત્વાન્મહોદધેઃ। સામર્થ્યાદાત્મનશ્ચૈવ મયૈતત્ સમુદીરિતમ્
લંકામાં પ્રવેશવું મુશ્કેલ છે, મહાસાગર પાર કરવો અઘરો છે, અને મારી શક્તિને કારણે પણ મેં આ વાત કહી છે.
ઇચ્છામિ ત્વાં સમાનેતુમદ્યૈવ રઘુનન્દિના। ગુરુસ્નેહેન ભક્ત્યા ચ નાન્યથા તદુદાહૃતમ્
હું આજે જ તને રઘુવંશી રામ સાથે મળાવું એવી ઈચ્છા રાખું છું, ગુરુ પ્રેમ અને ભક્તિથી; બીજું કંઈ અર્થથી એ વાત નહોતી.
યદિ નોત્સહસે યાતું મયા સાર્ધમનિન્દિતે। અભિજ્ઞાનં પ્રયચ્છ ત્વં જાનીયાદ્ રાઘવો હિ યત્
જો તું મારા સાથે જવા સક્ષમ ન હોય, હે નિર્દોષે, તો કોઈ ઓળખાણ આપજે, જેથી રાઘવ ઓળખી શકે.
એવમુક્તા હનુમતા સીતા સુરસુતોપમા। ઉવાચ વચનં મન્દં બાષ્પપ્રગ્રથિતાક્ષરમ્
હનુમાન દ્વારા આવું સાંભળીને, દેવકન્યાજીવી સીતા ધીમે ધીમે, આંસુઓથી અવરાયેલાં શબ્દોમાં બોલી.
ઇદં શ્રેષ્ઠમભિજ્ઞાનં બ્રૂયાસ્ત્વં તુ મમ પ્રિયમ્। શૈલસ્ય ચિત્રકૂટસ્ય પાદે પૂર્વોત્તરે પદે
આ મારી ઓળખાણ છે; તું મારા પ્રિયને કહીજે—ચિત્રકૂટ પર્વતના પૂર્વોત્તર પાદે...
તાપસાશ્રમવાસિન્યાઃ પ્રાજ્યમૂલફલોદકે। તસ્મિન્ સિદ્ધાશ્રિતે દેશે મન્દાકિન્યવિદૂરતઃ
ત્યાં તપસ્વીઓ વસે છે, આસપાસ મૂળ, ફળ અને પાણી ભરપૂર છે, મન્દાકિની નદી નજીક છે અને સિદ્ધ લોકો એ પ્રદેશમાં રહે છે.
તસ્યોપવનખણ્ડેષુ નાનાપુષ્પસુગન્ધિષુ। વિહૃત્ય સલિલે ક્લિન્નો મમાઙ્કે સમુપાવિશઃ
એ સ્થળના બગીચાઓમાં, વિવિધ ફૂલોની સુગંધથી મહેકતા, પાણીમાં રમ્યા પછી ભીંજાઈને, તું મારી ગોદમાં આવી બેઠી હતી.
તતો માંસસમાયુક્તો વાયસઃ પર્યતુણ્ડયત્। તમહં લોષ્ટમુદ્યમ્ય વારયામિ સ્મ વાયસમ્
પછી એક કાગડો, માંસ લઈને, મને ચાંચ મારી; ત્યારે હું માટીનો ડેલો ઉંચકી કાગડાને ભગાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
દારયન્ સ ચ માં કાકસ્તત્રૈવ પરિલીયતે। ન ચાપ્યુપારમન્માંસાદ્ ભક્ષાર્થી બલિભોજનઃ
એ કાગડો મને ફાડી રહ્યો હતો અને ત્યાં જ છુપાઈ ગયો; પણ એ ખાવાની લાલચમાં માંસ છોડતો નહોતો.
ઉત્કર્ષન્ત્યાં ચ રશનાં ક્રુદ્ધાયાં મયિ પક્ષિણે। સ્રંસમાને ચ વસને તતો દૃષ્ટા ત્વયા હ્યહમ્
પક્ષી પર ગુસ્સે થઈને હું કમરપટ્ટો ખેંચતી હતી અને વસ્ત્ર સરકી રહ્યું હતું, ત્યારે તું મને જોઈ હતી.
ત્વયા વિહસિતા ચાહં ક્રુદ્ધા સંલજ્જિતા તદા। ભક્ષ્યગૃદ્ધેન કાકેન દારિતા ત્વામુપાગતા
તારે મને હસીને જોયું, ત્યારે હું ગુસ્સે અને શરમાઈ ગઈ હતી; ખાવાની લાલચમાં આવેલા કાગડાએ મને ઘાયલ કરી, ત્યારે હું તારી પાસે આવી.
તતઃ શ્રાન્તાહમુત્સઙ્ગમાસીનસ્ય તવાવિશમ્। ક્રુધ્યન્તીવ પ્રહૃષ્ટેન ત્વયાહં પરિસાન્ત્વિતા
પછી હું થાકીને, તારી ગોદમાં આવી બેઠી; ગુસ્સામાં હોવા છતાં, તારી ખુશીથી મને શાંતિ મળી.
બાષ્પપૂર્ણમુખી મન્દં ચક્ષુષી પરિમાર્જતી। લક્ષિતાહં ત્વયા નાથ વાયસેન પ્રકોપિતા
મારું મુખ આંસુથી ભરેલું હતું, ધીમે ધીમે આંખો પુંછતી હતી; ત્યારે, પ્રભુ, તું મને કાગડાથી પીડાયેલી જોઈ હતી.
પરિશ્રમાચ્ચ સુપ્તા હે રાઘવાઙ્કેઽસ્મ્યહં ચિરમ્। પર્યાયેણ પ્રસુપ્તશ્ચ મમાઙ્કે ભરતાગ્રજઃ
થાકથી, હું રાઘવની ગોદમાં લાંબો સમય સુઈ રહી; અને પછી, બરતના મોટા ભાઈ પણ મારી ગોદમાં સૂઈ ગયા.
સ તત્ર પુનરેવાથ વાયસઃ સમુપાગમત્। તતઃ સુપ્તપ્રબુદ્ધાં માં રાઘવાઙ્કાત્ સમુત્થિતામ્। વાયસઃ સહસાગમ્ય વિદદાર સ્તનાન્તરે
પછી ફરી એ કાગડો આવ્યો; હું રાઘવની ગોદમાંથી ઊઠી અને જાગી, ત્યારે એ કાગડો અચાનક આવ્યો અને મારા સ્તન વચ્ચે ઘા કર્યો.
પુનઃ પુનરથોત્પત્ય વિદદાર સ માં ભૃશમ્। તતઃ સમુત્થિતો રામો મુક્તૈઃ શોણિતબિન્દુભિઃ
પછી એ કાગડો વારંવાર ઉડીને મને વધારે ઘાયલ કરતો રહ્યો; ત્યારબાદ રામ ઊઠ્યા અને મારા શરીર પરથી વહેતા લોહીના ટીપાં જોયા.
સ માં દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્વિતુન્નાં સ્તનયોસ્તદા। આશીવિષ ઇવ ક્રુદ્ધઃ શ્વસન્ વાક્યમભાષત
પછી, રામે મને સ્તન પર ઘાયલ જોઈ, તો એ મહાબલી ગુસ્સાથી સાપ જેવો ફફડતા, બોલ્યા.
કેન તે નાગનાસોરુ વિક્ષતં વૈ સ્તનાન્તરમ્। કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ પઞ્ચવક્ત્રેણ ભોગિના
હે નાગની જેવી નાકવાળી, તારા સ્તન વચ્ચે કોને ઘા કર્યો? કોણ ગુસ્સામાં પાંચમુખી સાપ સાથે રમવાની હિંમત કરે છે?
વીક્ષમાણસ્તતસ્તં વૈ વાયસં સમવૈક્ષત। નખૈઃ સરુધિરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મામેવાભિમુખં સ્થિતમ્
પછી રામે ચારે બાજુ જોયું અને એ કાગડો, તીખા અને લોહીથી લથબથ નખો સાથે, મારી સામે ઊભો છે એ જોઈ લીધો.
પુત્રઃ કિલ સ શક્રસ્ય વાયસઃ પતતાં વરઃ। ધરાન્તરં ગતઃ શીઘ્રં પવનસ્ય ગતૌ સમઃ
એ કાગડો તો ઇન્દ્રનો પુત્ર કહેવાય છે, પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પવન જેટલી ઝડપથી ધરતી પર ફરતો હતો.
તતસ્તસ્મિન્ મહાબાહુઃ કોપસંવર્તિતેક્ષણઃ। વાયસે કૃતવાન્ ક્રૂરાં મતિં મતિમતાં વરઃ
પછી એ મહાબલી, ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને, કાગડાને દંડ આપવાનો કડક નિશ્ચય કર્યો.
સ દર્ભસંસ્તરાદ્ ગૃહ્ય બ્રહ્મણોઽસ્ત્રેણ યોજયત્। સ દીપ્ત ઇવ કાલાગ્નિર્જજ્વાલાભિમુખો દ્વિજમ્
પછી રામે દર્ભના આસનમાંથી એક દર્ભ ઉઠાવ્યો અને તેને બ્રહ્માસ્ત્રથી સંસ્કાર કર્યો; એ દર્ભ પંખી સામે વિનાશક અગ્નિ જેવો ધધકતો હતો.
સ તં પ્રદીપ્તં ચિક્ષેપ દર્ભં તં વાયસં પ્રતિ। તતસ્તુ વાયસં દર્ભઃ સોઽમ્બરેઽનુજગામ હ
પછી એ પ્રજ્વલિત દર્ભ કાગડાની દિશામાં ફેંક્યો અને એ દર્ભ આકાશમાં કાગડાને પીછો કરતો ગયો.
અનુસૃષ્ટસ્તદા કાકો જગામ વિવિધાં ગતિમ્। ત્રાણકામ ઇમં લોકં સર્વં વૈ વિચચાર હ
તે સમયે કાગડો પाछળ પડ્યો હતો, એટલે બચવા માટે એ અનેક રસ્તાઓથી આખા જગતમાં ફરતો રહ્યો.
સ પિત્રા ચ પરિત્યક્તઃ સર્વૈશ્ચ પરમર્ષિભિઃ। ત્રીઁલ્લોકાન્ સમ્પરિક્રમ્ય તમેવ શરણં ગતઃ
પિતા અને બધા મહાન ઋષિઓએ પણ એને ત્યજી દીધો હતો. એ ત્રણેય લોકમાં ભટકી ને અંતે એના જ શરણે આવ્યો.
સ તં નિપતિતં ભૂમૌ શરણ્યઃ શરણાગતમ્। વધાર્હમપિ કાકુત્સ્થઃ કૃપયા પર્યપાલયત્
જે શરણ આપનાર છે, એ કાકુત્સ્થએ જમીન પર પડેલા, શરણમાં આવેલા, મૃત્યુયોગ્ય કાગડાને પણ દયા કરીને બચાવ્યો.